یکي از چالش هاي پرزیدنت اوباما در سیاست خارجي اش  ایران است. اوباما قدم هایي آزمایشي براي کم کردن تنش با کشوري که سلفش آن را در محور شیطان جا داده بود برداشته است. اما براي درک بهتر ایران با کوشید  تا انقلاب طولاني این کشور را شناخت. سعید امیر ارجمند، موسس و مدیر سابق انجمن مطالعات جوامع فارسي زبان، درباره تحول مردم و رهبرانشان از  زمان سقوط شاه  کتاب "بعد از خمیني: ایران تحت حکومت جانشینان" را نوشته  که توسط انتشارات آکسفورد چاپ شده است.

ارجمند اینک  استاد دانشگاه و مدیر موسسه استوني بروک در مطالعات بین الملل در دانشگاه دولتي استوني بروک نیویورک است.

پرزیدنت اوباما سال گذشته گفت که اگر ایران مشت هایش را باز کند، آمریکا آماده است تا با این کشور دست بدهد. این پیشنهاد در پیام ماه مارس و در نوروز داده شد و ضرب الاجل آن تا پایان ما دسامبر بود. امید ها بر این پایه بود که روباط بهتر منجر به مذاکره درمورد برنامه اتمي ایران بشود.

اگرچه قدم هاي کوچکي به سمت گفتگوهاياتمي برداشته شد اما ضرب الاجل به پایان رسید و مشت هاي ایران همچنان بسته ماند.

آیا این امکان براي دولت اوباما وجود دارد که  رابطه مفیدي با ایران برقرار کند؟ یا اینکه باید منتظر یک انقلاب دیگر باشد-چشم اندازي که برخي تحلیلگران آن را در وراي جنبش مخالفان پیش بیني مي کنند؟ یا مشکل اینجاست که دولت اوباما ایران بعد از انقلاب را نمي شناسد؟

فکر انقلابي دیگر در ایران بعد از اعتراضات گسترده علیه انتخاب احمدي نژاد با تقلب در ماه ژوئن بوجود آمد. معترضان بار دیگر در انتهاي سال میلادي به خیابان ها ریختند.

تشابهاتي بین بحران سیاسي ایران امروز و بحران سیاسي 30 سال پیش وجود دارد، اما تفاوت هاي آن خیلي بیشتر است.انقلاب ها باعث مي شوند تا یک  طبقه سیاسي جدید بوجود بیاید و انقلاب ایران هم در این مورد استثنا نبود. در دودهه اي که از مرگ خمیني مي گذرد، روحانیون نخبه که بعد از شاه در ایران حکومت مي کردند، کم کم قدرت خود را از دست مي دهند و آن را به یک سیستم نظامي امنیتي واگذار مي کنند. احمدي نژاد از سوی  سیستمی حمایت می شود  که سپاه بخش مهم آن است و بسیج هم یکي از نهاد هاي آن است.

انتخابات ژوئن اعلام موضع سپاه پاسداران بود که نشان داد آماده است تا قدرت  را درست بگیرد.

یادآوري این نکته مهم  است که آیت الله خامنه اي  براي افزایش قدرتش، بتدریج با تغییر اعضاي سپاه پاسداران و جایگزین کردن طرفدارانش بجاي طرفداران روساي جمهور سابق، هاشمي رفسنجاني و خاتمي، قدرت خود را افزایش داد. اما  خامنه اي حالا با حمایت از این سیستم نظامي امنیتي، عده زیادي از روحانیون برجسته را از خود دور کرد. همچنین توانایي خودش را در ایفاي نقش حکم که آن را از خمیني آموخته بود، کاهش داد.

معلوم نیست تا چه مدت روحانیون برجسته و سیستم نظامي امنیتي بتوانند در کنار هم باقي بمانند. این یکي از عوامل مهمي است در نشان دادن این نکته که آینده ایران تاچه حد قابل پیش بیني است. تحلیلگران کارشناس در امر انقلاب ها همچنان بر این عقیده اند که این چیزي شبیه به انقلاب فرانسه خواهد بود. آنها مي گویند، انقلابیون میانه رو توسط تنردو هایي که جایگزین میانه روها شدند، کنار زده شده اند و این پایان انقلاب است. با این حال، انقلاب مکزیک، روسیه و چین ميگوید که راه دیگري نیز محتمل است: بازگشت تندرو ها.

در مورد انقلاب ایران این مرحله با سلطه احمدي نژاد و سپاه پاسداران آغازشده است. سلطه تندرو ها در روسیه، سي سال بعد از انقلاب 1917 آغاز شد که بیشترین کشتار در آن دوران صورت گرفت. اوج توسعه شوروي و صدور ایده مارکسیت لنینینستي در جهان بین سال هاي 1948-1947 دقیقا سه دهه بعد از انقلاب بلشویکي صورت گرفت؛ وسه دهه از ظهور احمدي نژاد بعد از انقلاب خمیني مي گذرد.

پیروزي شوروي در جنگ جهاني دوم منجر به ایجاد یک سیاست خارجي خشن شد؛ درست مثل ایران که از جنگ هاي آمریکا در عراق و افغانستان  استفاده مي کند تا در منطقه تسلط داشته باشد.

در حکومت احمدي نژاد، سپاه پاسداران هم از سیاست خشن ایران در خاورمیانه، سود مي برند. فرماندهانشان هم از هیچ موقعیتي براي ایراد خطابه هاي خشن در مورد برنامه اتمي  فروگذار نمي کنند.

اماخطابه هاي آتشین با تولید بمب اتم فرق زیادي دارد. ایران مشکلات جدي تکنولوژي در زمینه غني سازي اورانیوم دارد و به زمان بیشتري از آنچه هشدار دهندگان اعلام کرده اند احتیاج دارد تا به سلاح اتمي دست پیدا کند. باید تلاش کرد تا احمدي نژاد و سپاه پاسداران به اورانیوم غني سازي شده دست پیدا نکنند.

پرزیدنت اوباما باید از شکست کارتر عبرت بگیرد که نتوانست در بحران گروگانگیري سال 1979 تصمیم درست بگیرد: در بعضي از موارد نشان ندادن واکنش، هوشمندانه ترین سیاست است.

 

منبع: واشنگتن پست 25 ژانویه