ديويد سَنگر

دولت اوباما که در حال تلاش برای به نتیجه رساندن يک توافق هسته ای با ايران است، اعلام کرده که ايران ضمن فرستادن پيامی از طريق کانال های غيررسمی، از تمايل خود برای ارسال ذخيره اورانيوم کشور به يکی از چند کشور پيشنهادی – از جمله ترکيه - به عنوان امانت موقتی خبر داده است. اين خبر به نقل از مقامات دولتی و ديپلمات های آمريکائی نقل شده است که در جريان اين فعل و انفعالات قرار دارند. 

با اين حال به گفته مقامات ياد شده، تحولاتی که ظرف دو هفته گذشته توسط آژانس بين المللی انرژی هسته ای به وجود آمده بود، از سوی ایران با بی توجهی روبرو شده است. ايرانی ها در عوض پيشنهاد آژانس، طرح ديگری ارائه دادند: اينکه نهادهای بازرسی بين المللی، سرپرستی بخش  تولید سوخت هسته ای ايران را در يکی از جزاير خليج فارس به نام جزيره کيش- که بخشی از خاک ايران است- برعهده بگيرند.

يکی از مقامات ارشد دولت اوباما اعلام کرد اين طرح رد شده است زيرا باقی گذاشتن مواد هسته ای در خاک ايران، احتمال بيرون راندن بازرسان بين المللی توسط آن کشور را همواره امکان پذير می سازد. چنين رويدادی در سال 2003 در کره شمالی رخ داد و آن کشور تنها ظرف يک ماه، سوخت هسته ای خود را به مواد لازم برای توليد چندين سلاح هسته ای تبديل کرد.

کار ميانجی گری ميان تهران و واشنگتن برعهده محمد البرادعی، مدير آژانس بين المللی انرژی هسته ای بوده است. وی در مصاحبه هفته گذشته خود با روزنامه نيويورک تايمز، بخش هائی از اين طرح- شامل ارسال سوخت ايران به ترکيه به عنوان کشوری با روابط نزديک با تهران- را تأييد کرده است.

در همين حال، اعضای دولت اوباما در مصاحبه های آخر هفته گذشته اعلام کردند از اين جريان مطلع اند اما نسبت به دنباله روی ايران از توافق حاصله در اول اکتبر در ژنو، مبنی بر ارسال موقتی سوخت اين کشور به خارج از کشور و تدارک زمانی برای مذاکره بر سر برنامه هسته ای مأيوس شده اند.

يک مقام ارشد دولت اوباما گفت: «اگر به آنچه ايرانی ها در هفته گذشته به طور علنی و خصوصی گفته اند گوش کنيد، به سادگی مشخص می شود نمی توانند به توافق دست یابند.»

مقامات ايران 7 آبان ماه به آژانس هسته ای اطلاع دادند از موافقت با توافقی که مذاکره کننده خودشان در ژنو به آن دست يافته بود، معذورند. آنها دليلی هم برای اين موضوع ارائه نکردند. تهران هيچگاه به طور علنی اين توافق را رد نکرده است اما در بهترين حالت می توان گفت واکنش مقامات آن کشور گنگ و نامفهوم بوده است.

دکتر البرادعی هنوز ابراز اميدواری می کند، با اين حال  می پذيرد که فرصت ها در حال از دست رفتن  هستند.

وی هفته گذشته گفت: «من به طور علنی و در خفا به رهبران ايرانی گفته ام که از اين فرصت استفاده کنيد. معامله کنيد.» با اين حال به گفته او، اکنون به نظر می رسد «دستگاه سياست خارجی ايران ساکن شده است» که دليل آن تا حدودی به تنش های داخلی در اين کشور مربوط است.

مشاوران آقای اوباما می گويند پيش از نتيجه گيری درباره رد شدن پيشنهاد تماس ديپلماتيک خود از سوی ايران، قصد دارند تا پايان سال منتظر بمانند. اما مشخص نيست پس از آن چه اتفاقی خواهد افتاد: آقای اوباما گفته است به تحريم های بسيار سنگين تری نسبت به آنچه تا کنون از سوی ايالات متحده عليه ايران برقرار شده، متوسل خواهد شد اما معلوم نيست آيا روسيه و چين نيز با اين موضوع کنار بيايند يا خير. 

مقامات اسرائيل به عنوان کشوری که بيشترين تهديد را از سوی ايران احساس می کند، اعلام کرده اند در صورت پذيرفته نشدن توافق ژنو از سوی تهران، طرح حمله نظامی عليه تأسيسات هسته ای ايران را دوباره مدنظر قرار خواهند داد. مشاوران آقای اوباما می گويند قادر به تعيين اين موضوع نيستند که آيا اسرائيل بلوف می زند يا جدی است.

مقامات دولت اوباما می گويند در تمامی مراحل اين مسير، همکاری نزديکی با روسيه داشته اند و از ديدگاه جديد دیميتری مدودوف رئيس جمهور روسيه در خصوص تحريم های اقتصادی عليه ايران، در صورت پس زده شدن توافق اخير، خرسند شده اند. روسيه صاحب منافع اقتصادی در اين توافق است و درآمد سرشاری از فرآوری سوخت هسته ای ايران کسب خواهد کرد؛ فرآيندی که ترکيه از عهده انجام آن برنخواهد آمد. روسيه به همين دليل، مشغول ترغيب ايران به پذيرش توافق ياد شده است.

به نظر می رسد تعدادی از مقامات ديگر اروپائی و آمريکائی که در روزهای اخير با آنها مصاحبه شده، بر اين باورند که ايران حاضر به ارسال سوخت خود به روسيه، ترکيه و يا يک کشور ديگر خواهد شد. البته آنها هنوز از کشورهای ديگری که احتمالاً اين سوخت را خواهند پذيرفت، نام نبرده اند.

مقامات بر اين باورند که محمود احمدی نژاد- شخصی که برای اولين بار ايدۀ صادرات موقتی اورانيوم کشور را داده بود- هرگز انتظار نداشته پيشنهادش جدی گرفته شود. اکنون برخی مقامات معتقدند ممکن است پيشنهاد آقای احمدی نژاد از سوی ساير مسؤولان در داخل ايران رد شده باشد. 

آيت الله علی خامنه ای رهبر عالی کشور با استفاده از سی امين سالگرد اشغال سفارت آمريکا در تهران در هفته گذشته، به ايرانی ها نسبت به پيشنهادات آقای اوباما مبنی  بر تماس ديپلماتيک هشدار داد.

گفته می شود آقای اوباما در سال جاری دو نامه به آيت الله خامنه ای ارسال کرده است و تنها يک پاسخ دريافت کرده است که حاوی مجموعه ای از انتقادات و شکايات بوده است.

 

منبع: نيويورک تايمز- 8 نوامبر 2009