جاناتان فاهي

آمریکا و اروپا تلاش مي کنند تا ایران، سومین صادرکننده نفت جهان را از فروش نفت خام، بازدارند. ایران تهدید کرده است که کشتیراني را در خاورمیانه مختل خواهد کرد.

قیمت نفت اما یک تکان جزئي خورده است. نرخ هر بشکه 98.95 دلار است و از اول سال 12 سنت گران شده است.

همین یک سال پیش، قیام ملت ها در کشور هایي که ازنظر تولید نفت اهمیت کمتري دارند، مثل مصر و لیبي، باعث شد که قیمت نفت به بالاترین حد خود در سه سال گذشته برسد و کشور هاي غربي مجبور شدند میلیون ها بشکه از ذخیره اضطراري شان مصرف کنند.

اما اینکه دلیل آرامشي که برقرار است این است که: راه صدور نفت مسدود نشده است و احتمال زیادي وجود دارد که این وضعیت باقي بماند.

آمریکا و اروپا مي خواهند درآمد نفتي ایران را که براي اداره کشور ضروري است و از همه مهم تر به زعم آنها سرمایه اي است براي تولید بمب اتم، قطع کنند. سال گذشته، ایران 100 میلیارد دلار درآمد نفتي داشت که نسبت به یک دهه اخیر 20 میلیارد دلار افزایش داشته است.

اتحادیه اروپا روز دوشنبه اعلام کرد واردات نفت ایران را از ماه ژوئیه متوقف خواهد کرد. آمریکا این کار را انجام داده و در عین حال تحریم هایي هم براي بانک هاي ایراني در نظر گرفته است که فروش نفت را براي این کشور سخت تر مي کند.

ایران در مقابل تهدید کرده است که تنگه هرمز را مسدود مي کند. تحلیلگران معتقدند اگر این اتفاق بیافتد، ممکن است قیمت هر بشکه نفت خام به 200 دلار برسد و ضربه اي شدید به اقتصاد بحراني غرب بزند. رانندگان باید پول بیشتري براي نفت بدهند، شرکت هاي هواپیمایي سوخت را گران تر مي خرند و کشتي ها باید گازوئیل را به قیمت بالا بخرند. مردم و شرکت ها دیگر پولي براي سرمایه گذاري نخواهند داشت.

استفاده از نفت به عنوان یک سلاح سیاسي، یک تاکتیک قدیمي است اما این بار نتیجه بخش نخواهد بود. اقتصاد ایران از فروش نفت مي گذرد ولی اقتصاد کشور هاي غربي به قیمت مناسب نفت نیاز دارند.

در اینجا به سووالات مهمي که درمورد تحریم ایران توسط اتحادیه اروپا پیش مي آید، پاسخ داده ایم.

 

نقش ایران در بازار جهاني نفت، چیست؟

ایران 2.5 میلیون بشکه نفت در روز صادر مي کند که 3 درصد نفت جهان از این راه تامین مي شود. در حدود 500 هزار بشکه به اروپا صادر مي شود و بقیه به چین، هند، ژاپن و کره جنوبي مي رود. نفتي که در میدان هاي نفتي ایران تولید مي شود نفت خام سنگین است. این نفت داراي سولفور است و تصفیه آن خرج بیشتري بر مي دارد. در نتیجه تصفیه آن از نفتي که به آن نفت سبک مي گویند، گران تر است.

 

آیا ایران تلاش مي کند تنگه هرمز را ببندد؟

بعید به نظر مي رسد. پاسخ ناوهاي دریایي به این اقدام شدید خواهد بود زیرا این تنگه مهم ترین راه آبي صدور انرژي است. هر روز 14 نفت کش از این تنگه که در باریک قسمت 2 مایل است، عبور مي کنند. اگر ایران موفق بستن این تنگه بشود، قیمت نفت به 150 تا 200 دلار مي رسد و به اقتصاد اروپا ضربه شدیدي مي خورد.

اگر این اتفاق بیافتد، ایران هم به خودش و هم به بهترین مشتریانش ضربه زده است نه غربي ها و تولید کنندگاني مثل عربستان که از این تنگه براي صدور نفت استفاده مي کنند. هشتاد و پنج درصد نفتي که از این تنگه مي گذرد به کشور هاي آسیایي مي رود که ایران را تحریم نکرده اند. همچنین، براي ایران غیر ممکن است که در حالت بسته بودن تنگه هرمز، نفت خود را صادر کند.

 

با همه این رجزخواني چرا قیمت نفت تغییري نکرده است؟

زیرا به نظر مي رسد تنگه هرمز همچنان باز بماند و نفت از طریق آن صادر شود؛ و اینکه کشور هاي آسیایي که بزرگترین مصرف کنندگان نفت ایران هستند به تحریم ها نپیوستند. همچنین تحریم هاي اروپا ماه ژوئیه شروع مي شود و بازار نفت فرصت خواهد داشت تا با این وضعیت تطبیق پیدا کند.

با این حال چون ایران بازار اروپایي را از دست داده است ممکن است قیمت ها کمي بالا برود و سیاست بین ایران و غرب که ممکن است تا مرز جنگ پیش برود، بر روي قیمت ها تاثیر داشته است.

 

تحریم ها به ایران ضربه مي زند یا به آن کمک مي کند؟

اگر ایران فروش نفت را به اروپا قطع کند، مشتریان دیگري پیدا مي کند. این کار سختي نیست بخصوص با بالارفتن تقاضا در آسیا. اما کشور هاي آسیایي ممکن است از این فرصت براي گرفتن تخفیف استفاده کنند، بوشان باهري کارشناس صادرات نفت خاورمیانه مي گوید:« در بازار نفت، یک تخفیف کوچک تاثیر زیادي دارد.»

از سوي دیگر، اگر قیمت نفت در بازار جهاني بالا برود و ایران بتواند نفت خود را به قیمت بالاتري بفروشد، درآمد نفتي اش افزایش پیدا مي کند.

 

اگر مصرف نفت خام ایران متوقف شود، آیا کشور هاي دیگر مي توانند این کمبود را جبران کنند؟

بله مي توانند. آمریکا دارد بر کشور هاي خاورمیانه و آفریقا فشار مي آورد تا تولید نفت خود را براي کمک به اروپا بالا ببرند و از تاثیر تحریم بر بازار جهاني نفت بکاهند. عربستان سعودي گفته است تولید خود را بالا مي برد تا کمبود صادرات نفت ایران را جبران کند. راحت ترین راه جایگزین کردن نفت سنگین ایران با نفت سبک لیبي است که از بعد از شورش مردم این کشور در سال گذشته، متوقف شده است.

با این حال بالا بردن تولید تغییري در کشور هایي که تولید نفت خود را بالابرده اند ایجاد خواهد کرد. بازار نفت دستخوش نوسان مي شود و درصورتیکه کشور هاي جایگزین نتوانند نفت کافي تولید کنند، قیمت ها بالا خواهد رفت.

سانفرانسیسکو گیت، 24 ژانویه