متولي سياست خارجي كيست؟ سوال بسيار سادهاي كه در بسياري از كشورها پاسخ مشخص و روشني دارد: وزارت خارجه. سوال بسيار ساده دوم: مبناي تصميمگيريهاي مهم و اعلام مواضع مهم وزارت خارجه چگونه و بر چه اساس و مبنايي است؟ پاسخ آن است كه اگر تصميم قبلي مهم و استراتژيك نباشد، متولي وزارت خارجه و شخص وزير خارجه است. اگر برعكس تصميم مهم باشد و دربرگيرنده مناسبات با يك كشور ديگري باشد، عليالقاعده تصميم در هيات دولت مورد بحث و بررسي قرار ميگيرد و درنهايت اتخاذ ميشود. سوال ساده سوم: اگر آن تصميم خطا بود، يا بعدا معلوم شد به خير و صلاح منافع آن كشور نبوده يا مطابق با قوانين نبوده، متولي رسيدگي و بررسي و نظارت كيست؟ پاسخ: مجلس يا پارلمان آن كشور. سوال ساده چهارم: آيا فقط مجلس بايد تصميمات و سياستهاي وزارت خارجه را مورد نقد و بررسي قرار دهد؟ پاسخ: جداي از مجلس، مطبوعات، راديو و تلويزيون و صاحبنظران و تحليلگران سياسي هم در مطبوعات يا در رسانههاي جمعي درخصوص درستي يا نادرستي، نقاط ضعف يا برعكس قوت آن تصميم يا جهتگيري در سياست خارجي اظهارنظر ميكنند.حال ببينيم در ايران ساز و كار سياست خارجي چگونه است؟ همهمان دو، سه هفته پيش شاهد حمله به سفارت انگلستان بوديم. آيا آن تصميم در وزارت خارجه اتخاذ شده بود؟ خير. آيا در هياتدولت مطرح شد و پيرامون ابعاد مختلف آن بحث و بررسي شده و در نهايت عقل جمعي كابينه بر آن قرار ميگيرد كه دانشجويان «بهصورت خودجوش» به سفارت انگلستان يورش برند و كسي هم دخالتي نكند؟ خير. حسب شواهد و قرائن موجود، روح دولت هم در جريان تصميمگيري «دانشجويان انقلابي» نبوده. گروهي، جمعي، عدهاي در جايي اين تصميم را ميگيرند و بعد هم كه آثارش معلوم ميشود، هيچكدامشان مسووليت كاري را كه كردهاند بر گردن نگرفته و در مقام دفاع از آن تصميم برنميآيند.هنوز گرد و غبار حمله به سفارت انگلستان كاملا فرو ننشسته بود كه اتفاق ديگري افتاد. جناب مهدي غضنفري وزير صنعت، معدن و تجارت دوشنبه شب در يك دستور ناگهاني اعلام كرد كه هرگونه مراوده تجاري، يعني هرگونه واردات و صادرات از كشور امارات تا
اطلاع ثانوي ممنوع شده است. بازهم همان پرسشها مطرح ميشود كه آيا اين تصميم در وزارت خارجه مورد بررسي قرار گرفته بود؟ كه پاسخ منفي است. آيا اين تصميم در هيات دولت مورد بررسي قرار گرفته بوده و هيات دولت پس از بحث و بررسي و بنا بر دلايل و مصلحتهايي اين تصميم را ميگيرد؟ ظاهرا باز هم پاسخ خير است، چراكه متعاقب آن شاهد هستيم كه مسوولان وزارت خارجه نه تنها از آن تصميم اعلام بيخبري ميكنند بلكه با آن مخالفت ميورزند. آقاي رامين مهمانپرست سخنگوي وزارت خارجه «اخبار منتشره درباره توقف روابط تجاري ايران با امارات را تكذيب ميكند.» در همان روز كه سخنگوي وزارت خارجه خبر را تكذيب ميكند، سخنگوي وزارت صنعت، معدن و تجارت ثبتنشدن سفارش واردات كالا از امارات را ناشي از «مشكلات فني» اعلام ميكند كه پس از رفع «مشكلات» مجددا برقرار ميشود. اما سفير ايران در امارات برعكس سخنگوي وزارت صنعت و... تاييد ميكند كه مبادله كالا يا ثبت سفارش واردات كالا از دوبي به ايران و بالعكس متوقف شده است. جناب ابراهيم جميلي عضو هيات نمايندگي اتاق بازرگاني ايران، علت اين تصميم را بهواسطه «كنترل نرخ ارز» ميداند. در عين حال جناب محمدرضا نادري معاون گمرك كشور اعلام ميكند كه اساسا «توقف در ترخيص كالا نداشتهايم.» در حالي كه سفير ايران در امارات، وزير صنعت و سايران خبر از توقف واردات از امارات ميدهند، موضعگيري و اظهارنظر جناب محمدرضا رحيمي معاون اول رييسجمهور مطلب كاملا متفاوت ديگري ميگويد. در پاسخ به اين پرسش كه «آيا روابط تجاري ايران با امارات از روز سهشنبه متوقف شده است يا خير؟»، پاسخ دادند كه «خير». مطلب ديگر آقاي رحيمي هم شنيدني است چراكه ايشان به مسوولان و مقامات اماراتي نصيحت و توصيه ميكند كه «زير بار فشار آمريكا نروند چراكه به صلاحشان نيست.» ايشان اظهار داشتند كه آنچه اماراتيها كردهاند «به ضرر خودشان است و به ضرر ما نيست.» به بيان ديگر، خود اماراتيها تشخيص نميدهند كه چه چيز به خير و صلاح مملكتشان است و معاون اول رياستجمهوري ما خير و صلاح اماراتيها را بهتر از خود آنان تشخيص ميدهد. باتوجه به اينكه امارات در صدر مراودات تجاري ما قرار دارد و در حدود يكسوم كل تجارت ايران با امارات است و باتوجه به اينكه در هشتماهه نخست امسال ما 13 ميليارد دلار كالا از امارات وارد كردهايم و در عوض فقط سهميليارد دلار به آن كشور صادرات داشتهايم و باتوجه به اينكه امارات گلوگاه واردات كالاي تحريمي و غيره است، معلوم نيست كه نصيحت آقاي رحيمي به اماراتيها چقدر واقعبينانه است. درست است كه اماراتيها درآمد ترانزيت كالا به مقصد ايران از طريق دوبي (بهمنظور دور زدن تحريمها) را از دست ميدهند اما مصيبت اصلي براي ما است كه بايد از فردا به دنبال جايگزين كردن كانال امارات «براي وارداتمان باشيم. اگر تركيه هم تصميم مشابه امارات بگيرد آنوقت ميخواهيم چهكار كنيم؟ به راستي متولي اين تصميمات و درستتر گفته باشيم متولي سياست خارجيمان چه كسي است؟
منبع: شرق، سوم دی
