نميگويم آزادي خانم سارا شورد 32ساله تبعه امريكا فينفسه خوب يا بد است، اما مرور ادبيات جاري پيرامون پرونده دستگيري سه كوهنورد امريكايي كه براي 10 ماه گذشته در ايران زنداني بودهاند ملاحظات عديدهاي را ميطلبد. اين تبعه امريكا بر اساس اظهارات بسياري از مقامهاي سياسي و قضايي و در خبر مربوط به آزادي وي متهم به جاسوسي است و حتي مقامهاي قضايي اعلام كردند ادله زيادي مبني بر جاسوسي و فعاليت جاسوسي اين افراد موجود است. بر اساس تعريفي كه براي لغت جاسوسي وجود دارد، جاسوسي جمعآوري اطلاعات حساس و سري است، يعني اطلاعاتي كه درز كردن يا لو رفتن آن ضربه سياسي، اقتصادي يا امنيتي شديدي را به كشورها وارد ميكند؛ ضربه و خسارتي كه جبران آن بسيار سخت، پرهزينه و زمانبر است. هر قدر كشورها در شرايط سياسي حساستري قرار داشته باشند- مثلاً جنگ، صلح بعد از جنگ يا حتي تحريمهاي بينالمللي- تاثير جاسوسي و تاثير عملي كه يك جاسوس بر منافع يك ملت يا كشور وارد ميآورد سنگينتر و جبرانناپذيرتر است. بر اساس مفهومي كه از لغت جاسوسي مستفاد ميشود كشورها تا مطمئن نشوند كسي را به جاسوسي متهم نميكنند زيرا عواقب حقوقي و سياسي دستگيري، زنداني و محكوم كردن يك تبعه خارجي به جاسوسي بسيار سنگين است و طبعاً تعداد زيادي از دواير سياسي ديپلماتيك و امنيتي را درگير پرونده ميكند، و نيز اگر كسي را متهم به جاسوسي كردند آزادي متهم حتي بعد از سالها- چه رسد پس از 10 ماه- امكانپذير نيست زيرا انتساب جرم جاسوسي به يك تبعه خارجي به مفهوم آن است كه اقدام متهم امنيت ملي يك كشور را تهديد يا تخريب كرده است و كشور آسيبديده ساليان و هزينه زيادي را بايد صرف كند تا خسارات وارده به سيستم امنيتي، اقتصادي يا نظامي خود را جبران كند. حال اگر چنين تعريف جامع و بسيطي از جاسوسي در ابتداييترين منابع حقوقي وجود دارد چطور ميتوان يك متهم به جاسوسي را با فقط 500 ميليون تومان وثيقه آزاد كرد. جاسوس يا جاسوسي كرده يا صرفاً در جريان يك بازي سياسي به جاسوسي متهم شده است. در صورتي كه جرم جاسوسي واقع شده آنچنانكه مقامات قضايي اعلام كردهاند مدارك و اسناد مفصلي براي جاسوسي امثال سارا شورد تبعه امريكا يا كلوتيلد ريس تبعه فرانسه موجود است، چگونه ميتوان وارد آمدن چنين خسارات هنگفتي را با سپردن وثيقه جبران كرد، زيرا جبران آن خسارات امنيتي، نظامي كه فعاليت يك جاسوس بر باد ميدهد، فقط با صرف ميلياردها تومان از ماليات ايرانيان قابل جبران است و هيچ مرجع سياسي يا قضايي حق ندارد چنين خساراتي را ناديده بگيرد يا ببخشد. يكي از مسوولان در مقدمه خبر آزادي قريبالوقوع سارا شورد گفت: "نگاه ويژه جمهوري اسلامي ايران به هويت زن به گونهاي است كه زمينهساز آزادي اين زنداني زن ميشود." بعيد ميدانم در هيچ كجاي دنيا پرونده جاسوسي يك جاسوس به صرف زن بودن ختم به خير شود يا اينكه بر باد دادن امنيت يك كشور به صرف اينكه جاسوس زن باشد اشكالي نداشته باشد. اما روند زنداني شدن و آزادي برخي از اتباع خارجي در ايران - از جمله هشت ملوان انگليسي، كلوتيلد ريس فرانسوي و همين خانم سارا شورد- ظاهراً حاكي از اين است كه برخورد بااين افراد رويهاي است كه به كار رايزني و معامله در جاهايي ميآيد. البته رويهاي كه از موضع قدرت و اداره صريح و شفاف و از موضع توانمندي و سوار بودن بر اداره امور نيست و حتي ممكن است دلالت آشكاري باشد بر ضعف ديپلماتيك و ناكارايي در مديريت روابط با جهان خارج.
شايد اوج بههمريختگي اموري كه به آن اشاره رفت برنامهريزي براي برگزاري مراسم آزادسازي يك متهم به جاسوسي عليه مملكت در تالار حافظيه كاخ سعدآباد باشد. معمولاً در تالارهاي معروف تاريخي و ملي به شاهكارها و به خادمان ملي جايزه ميدهند، نه اينكه در چنين سالنهايي كه نماد هويت ملي كشور است جاسوس آزاد كنند. اگر فرجام جاسوسي و ضربه زدن به امنيت ملي ايرانيان مراسم توديع در تالار حافظيه سعدآباد باشد، بعيد نيست در آينده نزديك ايران بهشت جاسوسان باشد و جاسوسان براي جاسوسي در ايران به رقابت با يكديگر بپردازند. چند ماه پيش هشت جاسوس روسيه كه در امريكا دستگير شدند با تعدادي جاسوس امريكايي كه در امريكا دستگير شده بودند مبادله شدند اما مبادله اين افراد در باغ پشتي كاخ سفيد انجام شد و نه در سالن معروف اپراي مسكو و نه اساسا براي ازادي جاسوسان مراسم با شكوه برگزاركردند.
همه كشورها در روند اداره امور امنيتي خود همواره با افراد يا جريانهايي مواجه ميشوند كه در كاراخلال امور عادي سياسي، اقتصادي و امنيتي نظام هستند. به همين دليل دواير قدرتمند و بسيار گسترده و دقيق ضدجاسوسي را براي مبارزه با هر عامل نفوذي تشكيل ميدهند كه ممكن است از خارج و عليه سيستم اقدام يادر ان نفوذ كند. به دليل چنين حساسيتي و روابط حساسي كه در امر جاسوسي مورد تهديد قرار ميگيرد متهم كردن يك نفر به جاسوسي مستلزم ترتيبات بسيار جدي و برگشتناپذير و غيرقابل معاملهاي است، درهمه كشور ها كسي كه به جاسوسي متهم شود نه برايش وثيقه تعيين ميكنند، نه به جنسيت متهم نگاه ميكنند، نه تا محاكمه كسي را آزاد ميكنند و نه اساساً اتهام جاسوسي به سكه رايج رايزنيهاي بافرجام و نافرجام تبديل ميشود. اگر آن ملوانان انگليسي متهم به جاسوسي با كت و شلوار و دستهگل و چشمروشني براي خانوادههايشان بدرقه نميشدند، امروز براي آزاد كردن كسي كه 10 ماه اصرار داشتيم جاسوس است، تالار حافظيه كاخ سعدآباد را با دعوت از خبرنگاران داخلي و خارجي چراغاني نميكرديم، زيرا ابتداييترين مفهومي كه از چنين رفتارهاي سياسي ناپخته اي به دست ميآيد اين است كه امنيت ملي ايران و معامله بر سر آن گران نيست.
منبع:شرق
