نگاهی به حواشی فیلم درباره ی الی

قربانی برنامه ریزی های کینه توزانه

خلاصه‌ی فیلم: احمد پس از سال‌ها زندگی در آلمان برای تعطیلات به ایران برمی‌گردد. او که به تازگی از همسر آلمانی‌اش جدا شده تمایل دارد با زنی ایرانی ازدواج کند. دوستان دوران دانشجویی او سفری سه روزه به شمال ترتیب می‌دهند و سپیده از دختری به نام الی دعوت می‌کند...

 

تهیه‌كننده، نویسنده، كارگردان، طراح صحنه و لباس: اصغر فرهادی

مدیر فیلمبرداری: حسین جعفریان

صدابردار: حسن زاهدی

طراحی و تركیب صدا: محمدرضا دلپاك

طراح چهره‌پردازی: مهرداد میركیانی

تدوین: هایده صفی‌یاری

بازیگران: گلشیفته فراهانی، ترانه علیدوستی، شهاب حسینی، مریلا زارعی، مانی حقیقی، پیمان معادی، رعنا آزادی‌ور، احمد مهرانفر و صابر ابر

هفتم اردیبهشت ماه سال گذشته بود كه چهارمین فیلم اصغر فرهادی پس از فیلم‌های "رقص در غبار"، "شهر زیبا" و "چهارشنبه‌سوری" با نام "درباره الی..." كلید خورد و این سؤال برای بسیاری پیش آمد كه اصغر فرهادی كه با فیلم قبلی‌اش "چهارشنبه‌سوری" همگان را به تحسین واداشته در فیلم جدیدش چه خواهد كرد. در آن زمان هیچ كس نمی‌توانست تصور كند كه كار بعدی این كارگردان جوان تا این حد، محبوب منتقدان و كارشناسان شود و جز نقد مثبت، در مورد آن نوشته نشود.

 

اما "درباره الی..." كه یكی از بی‌حاشیه‌ترین فیلم‌ها در دوره‌ی فیلمبرداری و ساخت بود و روندی آرام و طبیعی را طی كرده‌بود، تبدیل شد به یكی از پرحاشیه‌ترین فیلم‌ها در زمان نمایش آن در بیست‌وهفتمین جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم فجر و اكران عمومی.

در آستانه‌ی جشنواره، حاصل كار فرهادی و گروه جوانش از لیست فیلم‌ها حذف شد. این اتفاق به خاطر بازی گلشیفته فراهانی در فیلم "مجموعه دروغ‌ها" به كارگردانی ریدلی اسكات و حضور او بدون حجاب اسلامی در مراسم فرش قرمز بود اما عده‌ای شایعاتی مبنی بر یكی از موضوعات اصلی پیرنگ داستانی، یعنی خودكشی شخصیت الی و پاره‌ای از موارد اخلاقی مطرح می‌كردند كه مسئولان برگزاری جشنواره بارها محتوای "درباره الی..." را از هر گونه تهمت مبرا دانستند.

 

با طرح این مسأله كه دلیل عدم نمایش "درباره الی..." حضور گلشیفته فراهانی در آن است، اصغر فرهادی چاره‌ای جز ساخت دوباره‌ی این فیلم بدون حضور گلشیفته فراهانی را نداشت و این امر عملاً غیرممكن بود. شركت این فیلم در جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم برلین و تمایل اصحاب رسانه‌ها و مردم برای دیدنش، رئیس‌جمهور محمود احمدی‌نژاد را واداشت تا با ارسال نامه‌ای به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دستور دهد تا اقدامات لازم را برای حضور "درباره الی..." در جشنواره‌ی فیلم فجر انجام دهد. جواد شمقدری مشاور فرهنگی رئیس‌جمهور نیز ضایع شدن حاصل كار گروهی كه با سرمایه كشور به ساخت فیلمی دست می‌زنند را غیرمنطقی دانست و با انقاد از كار فراهانی و حضور او در مراسم فرش قرمز گفت نباید به خاطر خطای فردی، دیگران تنبیه شوند.

در نهایت "درباره الی..." در همان شبی كه در جشنواره‌ی برلین به نمایش درآمد، برای اولین بار در جشنواره‌ی فیلم فجر در سینما فلسطین كه سینمای اصحاب رسانه بود نیز به نمایش گذاشته‌شد.

آخرین ساخته‌ی فرهادی كه مورد استقبال اهالی مطبوعات قرار گرفته بود، در كنار درخشش در جشنواره برلین و توجه گسترده‌ی منتقدان و تعریف و تمجیدهایشان، مسئولان برگزاری جشنواره‌ی فیلم فجر را واداشت تا آن را به صورت پراكنده و با زمان‌بندی‌های نامنظم و از پیش اعلام نشده در سینماهای جشنواره به نمایش بگذارند. اما در همین نمایش‌های محدود، تماشاگران برگه‌های نظرسنجی خود را در انتهای فیلم در صندوق عالی انداختند و پس از شمارش آرا در اختتامیه جشنواره‌ی فیلم فجر، "درباره الی..." در كنار "بی‌پولی" با كسب 80 درصد آرا به عنوان فیلم منتخب تماشاگران انتخاب شد و سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را دریافت كرد.

 

"درباره الی..." با ده نامزدی در شب پایانی جشنواره‌ی فیلم فجر از جمله‌ی پرامیدترین فیلم‌ها به شمار می‌آمد اما در نهایت به سه سیمرغ بلورین بهترین كارگردانی، بهترین فیلم از نگاه تماشاگران و بهترین صدابرداری (حسن زاهدی ـ محمدرضا دلپاك) اكتفا كرد. بهترین فیلم، بهترین بازیگر نقش اول مرد (شهاب حسینی)*، بهترین فیلمبرداری (حسین جعفریان)، بهترین تدوین (هایده صفی‌یاری)، بهترین بازیگر نقش مكمل زن (مریلا زارعی)، بهترین بازیگر نقش مكمل مرد (صابر ابر) و بهترین چهره‌پردازی (مهرداد میركیانی) رشته‌های دیگری بودند كه "درباره الی..." در آن‌ها نامزد دریافت سیمرغ شده‌بود.

همچنین در شماره‌ی ویژه‌ی ماهنامه فیلم كه بعد از جشنواره منتشر شد "درباره الی..." با كسب 62 امتیاز و با اختلاف 36 امتیاز تا فیلم بعدی (عیار 14) به عنوان فیلم برگزیده‌ی نویسندگان و منتقدان ماهنامه فیلم انتخاب شد.

كسب سه سیمرغ در جشنواره‌ی فیلم فجر، دریافت خرس نقره‌ی بهترین كارگردانی در جشنواره‌ی فیلم برلین و مطرح شدن "درباره الی..." به عنوان فیلم برگزیده‌ی منتقدین، احتمال اكران عمومی آن را در ایران افزایش داد.

سرانجام پروانه‌ی نمایش، برای اكران نوروزی سینماها صادر شد اما درست یك شب مانده به اكران، نام "درباره الی..." از لیست فیلم‌های اكران نوروزی خط خورد و نمایش آن به زمان مناسب‌تری موكول شد. اصغر فرهادی كه فیلمش از اكران نوروزی بازمانده بود برای شركت در جشنواره‌ی تریبكای نیویورك (جشنواره‌ای كه رابرت دنیرو بانی آن است) راهی نیویورك شد و موفق به دریافت جایزه‌ی بهترین فیلم بلند داستانی شد. پس از آن به جشنواره‌ی مایل مور دعوت شد و بار دیگر تحسین خارجی‌ها را برانگیخت.

تمام این اتفاقات به مثابه‌ی جاده‌صاف‌كنی بود برای رسیدن "درباره الی..." به اكران عمومی.

و بالأخره "درباره الی..." بیست‌وششم خرداد ماه در گروه سینمایی آفریقا اكران شد. اگرچه زمان اكران این فیلم چندان مناسب نبود و فروش فیلم تحت تأثیر حوادث قبل و بعد از دهمین دوره‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری قرار گرفت، اما با وجود این شرایط فروش فیلم از یك میلیارد تومان گذشت. اصغر فرهادی درباره‌ی شرایط اكران فیلمش گفت: «با توجه به اتفاقات مهمی كه در جامعه در حال رخ دادن است، انتظار اینكه مردم در این شرایط حساس به جای تمركز بر روی وقایع جاری، به سمت سینماها و تماشای فیلم‌ها بروند، خودخواهی است.» وی در مورد اینكه چرا فیلم در این شرایط به نمایش در آمده‌است معتقد است: «عدم نمایش فیلم در فصل بهار علی‌رغم طی مسیر قانونی و اصرار بر نمایش فیلم، درست در بحبوحه انتخابات حاصل یك برنامه‌ریزی كینه‌ورزانه بود كه شخص آقای جعفری‌جلوه مأموری معذور در اجرای آن بودند و البته از هیچ تلاشی برای اجرای این برنامه فروگذار نكردند.»

"درباره الی..." كه اكثر منتقدان آن را یكی از شاهكارهای سینمای ایران نامیده‌اند می‌توان از وجوه مختلف فرم و محتوا مورد بررسی قرار داد و نكات تازه‌ای را برای سینما از آن استخراج كرد. فرهادی در این فیلم سعی كرده طوری كارگردانی كند كه حضور كارگردان در صحنه‌ی فیلمبرداری حس نشود و این یكی از نكات برجسته و ویژه است و یكی از دلایلی است كه بسیاری از منتقدان نام این كارگردان 36 ساله را در كنار نام بزرگان سینمای ایران قرار داده‌اند. فرهادی در خصوص كارگردانی‌اش در "درباره الی..." می‌گوید: «حركت من در این فیلم بر اساس چند تعریف مشخص شكل گرفت. تعاریفی كه آن‌ها را از ساخته‌های پیشینم به خصوص "چهارشنبه‌سوری" آموخته‌بودم. اینكه چگونه باید حضورم را به عنوان كارگردان از میان داستان و مخاطب كنار بگذارم. دكوپاژ هر صحنه را كه می‌نوشتم، می‌گفتم تو به عنوان كارگردان در این صحنه چه كرده‌ای؟ و تا جواب معلوم می‌شد، بلافاصله خودم را حذف می‌كردم. در "درباره الی..." بسیار كوشیدم كه اتفاق حذف كارگردانی رخ دهد، كه البته این به معنی حذف كارگردان نیست. حتی كاری پیچیده‌تر و طاقت‌فرساتر از رخ‌نمایی كارگردان در اثر است. می‌خواستم تماشاگر فكر كنند، همه چیز بداهه است و در لحظه شكل گرفته، درحالی‌كه همه چیز را مثل تئاتر از پیش چیده‌بودم.»

همچنین وجوه اجتماعی و جامعه‌شناسی "درباره الی..." به اعتراف خیلی‌ها، آن را به یكی از كامل‌ترین فیلم‌های اجتماعی ایران تبدیل كرده‌است. فرهادی با طرح یك داستان ساده، مفاهیمی انسانی را با عمق می‌پروراند و به شیوه‌ای كم‌نقص آن را روایت می‌كند. بن‌مایه‌ی "درباره الی..." در مورد قضاوت و اخلاق قضاوت در جامعه است كه می‌تواند بازتاب‌دهنده‌ی روح زمان خود باشد و رویكرد آن به نشان دادن شادی و یأس طبقه‌ی متوسط جامعه تماشاگر را درگیر می‌كند و به فكر وا می‌دارد.

 

-شهاب حسینی كه در بیست‌وهفتمین جشنواره فیلم فجر همزمان با بازی در دو فیلم "سوپراستار" و "درباره الی..." نامزد دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد شده‌بود، سیمرغ را برای فیلم "سوپراستار" دریافت كرد در حالی كه بسیاری از منتقدان و كارشناسان، نقش‌آفرینی او را در فیلم "درباره الی..." بیشتر شایسته‌ی دریافت جایزه سیمرغ بلورین می‌دانستند.