نگاه ♦ کتاب
شعله شمس شهباز - پنجشنبه 31 مرداد 1387 [2008.08.21]
سيوپنج سال پيش فکر تدوين و انتشار دانشنامهاي پا گرفت که نام آن امروز به عنوان مستندترين مأخذ و منبع پژوهشي بر قله رفيع فرهنگ غني وکهن ايران و سرزمينهاي ديگري که با ما ريشههاي فرهنگي مشترک دارند چون افغانستان، تاجيکستان، ازبکستان، قفقاز و بخش بزرگي از شبه قاره هند و قسمتي از چين غربي که روزگاري زبانهاي ايراني در آن رايج بوده و هست ميدرخشد. کار دانشنامه ايرانيکا گردآوري و بازگفتن و شرح تمامي ميراث فرهنگي ايران در گستردهترين پهناي جغرافيايي و تاريخي آن است و هدف آن فراهم آوردن پاسخي دقيق و مستند براي همه پرسشهاي مربوط به وجوه مختلف تاريخ و تمدن و فرهنگ اين قلمروي وسيع فرهنگي.
سي و پنج سال: دانشنامه ايرانيکا
سيوپنج سال پيش فکر تدوين و انتشار دانشنامهاي پا گرفت که نام آن امروز به عنوان مستندترين مأخذ و منبع پژوهشي بر قله رفيع فرهنگ غني وکهن ايران و سرزمينهاي ديگري که با ما ريشههاي فرهنگي مشترک دارند چون افغانستان، تاجيکستان، ازبکستان، قفقاز و بخش بزرگي از شبه قاره هند و قسمتي از چين غربي که روزگاري زبانهاي ايراني در آن رايج بوده و هست ميدرخشد. کار دانشنامه ايرانيکا گردآوري و بازگفتن و شرح تمامي ميراث فرهنگي ايران در گستردهترين پهناي جغرافيايي و تاريخي آن است و هدف آن فراهم آوردن پاسخي دقيق و مستند براي همه پرسشهاي مربوط به وجوه مختلف تاريخ و تمدن و فرهنگ اين قلمروي وسيع فرهنگي. هيچ اطلاع اساسي از تاريخ و باستانشناسي جغرافياي طبيعي و انساني و پزشکي و اقتصاد گرفته تا فلسفه وعرفان و موسيقي و زبانها و مذاهب وادبيات و هنرها و فولکلور و حيوانات و نباتات نيست که در ايرانيکا به قلم يکي از برجستهترين متخصصان نيامده باشد.
دانشنامه ايرانيکا در يکي از معتبرترين مراکز علمي جهان، دانشگاه کلمبيا به زبان انگليسي که رايجترين زبان دنيا است منتشر ميشود تا استفاده از آن براي عده هر چه بيشتري در دنيا ميسر باشد و هياتي مرکب از هفت تن از دانشمندان بنام ايرانشناسي از کشورهاي امريکا، انگلستان، فرانسه، آلمان، ايتاليا، روسيه و ژاپن بر تأليف به طور کلي نظارت ميکنند و چهلوسه ويراستار مشاور که از ميان برجستهترين محققان هر رشته در کشورهاي مختلف انتخاب شدهاند و نام و رشته تخصصي آنان در مجلدات دانشنامه قيد ميشود در گزينش و انتشار مقالهها با آن همکاري ميکنند. تا امروز بيش از 1600 تن از دانشمندان از سراسر عالم در تأليف مقالات دانشنامه شرکت جستهاند.
بخش مهمي از مقالات دانشنامه به پيامدها و دستاوردهاي گاه ژرف و دگرگونسازي اختصاص دارد که خاستگاه آنها داد و ستدهاي فرهنگي و بازرگاني و زدوخوردهاي سياسي ايران با کشورها و قومهاي مختلف از چيني و هندي تا ترک ومغول و عرب و يوناني و رومي بوده است. در سدههاي اخير نام فرانسه، آلمان، روسيه، ايتاليا، انگلستان و کشوهاي اسکانديناوي، ايالات متحده، و بسياري از کشورهاي ديگر نيز به اين فهرست طولاني اضافه شده است. بررسي کتب و متوني که از اين زبانها به زبان فارسي و بالعکس برگردانده شده در شمار مهمترين اين مقالههاست که از نمونههاي آن ميتوان به مقالههاي مفصل و مستندي که درباره ترجمههاي شاهنامه و اشعار خيام، مولوي، سعدي، حافظ و ديگر بزرگان شعر و ادب فارسي به زبانهاي مختلف نوشته شده اشاره کرد. از اين گذشته تذهيبهاي گوناگون اين متون که بخش بزرگي از شاهکارهاي هنر نقاشي ايران را به خود اختصاص ميدهد نيز از نظر دور نمانده است.
مقالههايي که براي ايرانيکا نوشته ميشوند مراحل متعددي را پشت سر ميگذارند و سرگذشتي شنيدني دارند. اگر مقاله به زباني غير از انگليسي نوشته شده باشد پس از آن که به طور کلي مورد تصويب قرار گرفت ابتدا به وسيله مترجمي مسلط به هر دو زبان و آشنا به اصطلاحات و مفاهيم خاص هر مقاله به انگليسي ترجمه ميشود و پيدا کردن چنين مترجماني کار آساني نيست. سپس از آن مرحله بازبيني و مقابله ترجمه با مقاله اصلي پيش ميآيد تا اطمينان حاصل شود که اشتباهي صورت نگرفته، نکات فني به درستي ترجمه شده و چيزي از قلم نيفتاده است. اين هم کاري است دقيق و دشوار و بايد توسط ويراستاران خبره و کاردان صورت بگيرد. البته آشنا بودن کامل ويراستاران با زبان فارسي و مقدمات زبان عربي ضروري است بعضي از ويراستاران ايرانيکا به زبانهاي فرانسوي و آلماني تسلط دارند و بعضي با زبان روسي آشنا هستند. در مرحله بعدي مقالات اقلاً توسط دو نفر و گاه بيشتر ازهمکاران ايرانيکا بازبيني و ويراستاري ميشود هم از نظر دقت و صحت مطالب و هم از نظر سبک نگارش و ايجاز و اصول ديگري که ايرانيکا خود را ملزم به رعايت آنها کرده است، مثل آئين نقطهگذاري و به کار بردن حروف خوابيده در مورد اسامي کتابها و مجلهها و غيره. به همه اينها بايد بررسي دقيق منابع و مراجع مذکور در هر مقاله را اضافه کرد تا اطمينان حاصل شود که در آن چه مورد ارجاع مقاله قرار گرفته منتهاي دقت و امانت رعايت شده است در مواردي ضروري است که تمام يا بخشي از مقاله از نو نوشته شود. پس از آن، مقاله ويراسته براي مؤلف فرستاده ميشود تا به سؤالاتي که ويراستاران کردهاند پاسخ گويد و تغييراتي را که در مقاله داده شده ببيند و مقاله را با اجازه چاپ آن به دفتر ايرانيکا باز گرداند. پس از طي اين مراحل مقالههايي که نوبت چاپ الفبايي آنها فرا رسيده به صورت چاپ شده و مقالههاي خارج از نوبت الفبايي، در سايت ايرانيکا در دسترس محققان و علاقمندان قرار ميگيرد.
ايرانيکا تا سال 2000 تنها به صورت چاپ شده منتشر ميشد. مثلاً هنگامي که مدخلهاي حرف «D» در شرف انتشار بودند نگارش مقالهاي که با حرف «P» يا «S» شروع ميشود در برنامه کار ايرانيکا قرار نميگرفت و با آشکار شدن سودمنديهاي بهرهگيري از پيشرفتهاي الکترونيکي و اينترنت در نشر دانش و آگاهي، توجه دانشنامه ايرانيکا به لزوم سفارش مقالات خارج ازنوبت الفبايي بيشتر از پيش جلب شد و انتشار مقالههاي خارج از نوبت الفبايي در سايت ايرانيکا که استفاده از آن به طور رايگان براي همه فراهم است به تحولي بنياني در کار دانشنامه انجاميد و امکانات تازهاي براي پژوهش و تحقيق در اختيار آشنايان به زبان و فرهنگ ايران قرار داد.
از نمونههاي اين مقالهها که تعداد آنها به زودي به هزار خواهد رسيد ميتوان به مقالههاي مربوط به سلسلههاي پادشاهي ايران مانند ساساني و ساماني و سلجوقي و يا مذاهب و آيينهايي که ايرانيان در طول تاريخ به آنها گرايش نشان دادهاند مثل آيين زردتشت و آيين ماني و يا شيوه زندگي اقليتهاي زردشتي در سرزمينهاي ديگر مثل هند و پاکستان و غيره اشاره کرد که بسياري از آنها هماکنون در سايت ايرانيکا در معرض استفاده پژوهندگان قرار گرفته و مقالات بسيار ديگري نيز منتشر خواهد شد. مقالههاي متعددي نيز درباره دانشمندان، نويسندگان، شاعران، مورخان، فلاسفه و فقهاي ايراني که هنوز نوبت چاپ الفبايي آنها فرا نرسيده در سايت ايرانيکا قرار گرفته و شماره آنها مرتباً در حال افزايش است.
شايد نيازي به تکرار نباشد که نوشته شدن مقالههاي ايرانيکا به وسيله خاورشناسان و محققان طراز اول و دقت و وسواسي که در ويرايش آنها معمول ميشود احتمال خطا و اشتباه را بسيار کاهش ميدهد و اما فرهنگ و تاريخ هيچ کشوري ثابت و راکد نميماند و هميشه کشفهاي تازه، انديشههاي نو و تحقيقات بيسابقه صورت ميگيرد. با قرار گرفتن مقالهها در معرض ديد دانشپژوهان و علاقمندان پيش از آن که نوبت چاپ آنها فرا برسد امکان بازبيني و تجديدنظر در مقالهها فراهمتر ميشود مثلاً نوبت انتشار مقالههايي که امروز تحت عناوين کلي ساسانيان يا صفويه در سايت ايرانيکا قرار ميگيرد احتمالاً ده يا يازده سال ديگر ميرسد. در اين مدت کتابها و مقالههاي تازهاي نوشته ميشود و اين پيشرفتها و تحولات در دفتر دانشنامه دنبال مي شود و هرگاه تغييري ضروري باشد در صورت چاپي منعکس خواهد شد.
اما بايد گفت که بزرگترين فايده اين برنامه اين است که زمان تکميل ايرانيکا را کاهش ميدهد و بسياري از مقالههاي اساسي پيش از آن که نوبت چاپ الفبايي آنها فرا برسد قبلاً نوشته و در اينترنت منتشر شده است و بدين ترتيب انتظار ميرود که ايرانيکا به جاي سي و پنج يا چهل سال ديگر حداکثر تا پانزده سال ديگر به پايان برسد.
گاهشماري تاريخ فرهنگ ايران در ايرانيکا
اگرچه مقالات ايرانيکا همه درباره ايران و فرهنگ و ادب و تاريخ ايران است اما در مقالههاي مربوط به حرف «I» بيشتر از همه حروف ديگر الفبا نام ايران تکرار ميشود، در اين بخش از دانشنامه گذشته از مقالههاي متعددي که در مورد خطوط کلي تاريخ و فرهنگ و ادب ايران که مؤلفان آنها از ميان برجستهترين متخصصان هر رشته انتخاب شدهاند با دقت و صحت تمام مورد بررسي و تحليل قرارگرفته، بايد به گاهشمار دقيق و مفصلي اشاره کرد که در آن تاريخ وقوع رويدادهاي بزرگ تاريخي، فراز و فرود سلسلههاي پادشاهي و آغاز و پايان فرمانروايي شاهان و حکمرانان، تاريخ تولد و مرگ شاعران، نويسندگان، هنرمندان، تاريخنويسان، دانشمندان و ديگر نامداران ايراني، منشيان و نويسندگان فارسي زبان هند و ترکيه و بالکان و قفقاز و ترکستان و پژوهندگان، ايران شناسان، سفرنامهنويسان و مترجمان روسي و انگليسي و آلماني و امريکايي و ژاپني و غيره از سرآغاز تاريخ در اين سرزمين تا به امروز به ترتيب تقويمي ثبت و درج شده است، فراهم بودن گاهشمار هم به صورت چاپي و هم در سايت ايرانيکا هديه بزرگي است به مشتاقان ايران و فرهنگ ايران تا با رويدادهاي تاريخي و نامداران سرزميني که به آن عشق ميورزند آشناتر شوند.
انتشار دانشنامه به زبان فارسي
انتشار دانشنامه به زبان فارسي، هم در شمار آرزوهاي مکرر به زبان آمد دوستداران ايران و فرهنگ ايران است و هم از هدفهاي آينده مرکز مطالعات ايرانشناسي دانشگاه کلمبيا. شايد ذکر اين نکته بيمناسبت نباشد که چون ترتيب حروف الفبايي فارسي با انگليسي متفاوت است ترجمه مقالههاي دانشنامه بر اساس ترتيب الفبايي خالي از اشکال نخواهد بود و از اين گذشته وفور اصطلاحات فني و فقدان معادلهاي مناسب و همچنين فراواني شماره مراجع و منابعي که به زبانهايي غير از زبان فارسي است کار را دشوارتر ميکند، اما اينها همه مانع از توجه روزافزون دانشنامه به اين نکته نيست که جاي چنين مجموعه مدوني درباره ايران و فرهنگ ايران به زبان فارسي خالي است و بايد براي آن چارهاي انديشيده شود.
در سالهاي اخير تعدادي از مقالههاي دانشنامه به انتخاب خود مترجمين به فارسي برگردانده شده که از نمونههاي آن ميتوان به مقالههاي مربوط به «جامه و پوشاک» در کتابي حدود 500 صفحه، مقالههاي مربوط به انقلاب مشروطه در کتابي حدود 200 صفحه، مقاله هاي مربوط به داستان نويسي در ايران در کتابي حدود 200 صفحه، مقالههاي مربوط به روابط ايران و آلمان در کتابي درحدود 250 صفحه، و مقاله هاي مربوط به خوشنويسي در کتابي در حدود 140 صفحه اشاره کرد. اگر چه دانشنامه ايرانيکا بر انتخاب و انتشار ترجمهها نظارتي ندارد، اما با توجه به هدف اصلي «ايرانيکا» يعني اشاعه فرهنگ ايران و فراهم کردن موجبات بهرهگيري علاقمندان و محققان از مقالهها زحمات مترجمان دلسوز و امين را قدر ميشناسد.
شايد يکي از بزرگترين ويژگيهاي «ايرانيکا» که تأييد و ستايش ايرانيان را از هر گروه و هر رده به ايرانيکا هديه کرده استقلال مالي، مذهبي و سياسي، و بي طرفي و حقيقت جويي آن از آغاز تأسيس تا امروز بوده است. اتکاي ايرانيکا که از کمک مسلم و منظم هيچ مؤسسهاي برخوردار نيست، هميشه به پشتيبانان و فرهنگ دوستاني بوده که کار ايرانيکا را در پژوهش و ثبت و انتشار تاريخ و تمدن ايران و شناساندن فرهنگ غني ايران به جهانيان ارج مينهند و مشتاق بهوجود آمدن مرجعي قابل اعتماد درباره وجوه گوناگون فرهنگ و تاريخ و ادب و هنر ايراناند و با کمکهاي مالي خود و يا ترتيب دادن برنامهها و گردهماييها به تأمين بودجه مورد نياز « ايرانيکا» ياري ميرسانند.
هفته جهاني ايرانيکا
نهالي که سيوپنج سال پيش، در سال 1972 با آرزوي دور کردن گزند باد و باران از بناي بلند فرهنگ ايران کاشته شد، امروز درخت تناوري است که در دل ميليونها ايراني عاشق ايران و فرهنگ ايراني در سراسر جهان ريشه دارد، عاشقان مسلمي که از هيچ کوششي براي هرچه بيشتر شناساندن فرهنگ ايران به جهانيان و پشتيباني از دانشنامه ايرانيکا که آن را شناسنامه و سند هويت ايراني ميدانند، فروگذار نميکند. دوستاني که در همه اين سالها در کنار دانشنامه ايستادهاند و هر بار در پشتيباني از آن طرح نويي درانداختهاند.
به ابتکار همين دوستان و پشتيبانان هفته اول ماه مه 2008 « هفته جهاني ايرانيکا » ناميده شد و به همت بلند آنان در طي اين هفته در بيش از 36 شهر جهان دانشپژوهان و محققان و همکاران دانشنامه در جلساتي که در معتبرترين دانشگاهها و کانون هاي فرهنگي برگزار شده بود درباره اين طرح عظيم و تکرار ناشدني سخن گفتند، سودمنديهاي بيرون از شمار آن را در پيشبرد مطالعات ايرانشناسي برشمردند و نقش آن را در شناساندن ميراث غني فرهنگ ايراني يادآور شدند. استقبال از اين برنامه بسيار بيش از حدي بود که انتظار ميرفت، هرچند قرار بود که اين جلسات به منظور آشنايي هر چه بيشتر با دانشنامه ايرانيکا برگزار شود، اما برخي از سخنرانان با چنان شوري سخن گفتند که برخي از حاضران به صرافت طبع چکي هم به نشاني دانشنامه فرستادند.
هفته جهاني ايرانيکا از روز پنجشنبه اول ماه مه با مراسمي که به همت دکتر جليل دوستخواه در شهرBrisbane، ايالت کوئيزلند استراليا، به لطف دکتر فريدون وهمن در دانشگاه کپنهاک در دانمارک، همت خانم مونا خادمي در دانشگاه جرج تاون واشنگتن دي سي و کوشش آقاي پرويز نظامي در انجمن ارمنيان ايراني مقيم نيويورک برگزار گرديد، آغاز شد. روز جمعه دوم ماه مه انجمن دهخدا و بخش اسلامي موزه پرگامون برلين با همکاري آقاي جهانگير حسينپور ميزبان مراسم سي وپنج سالگي ايرانيکا بودند. در اين مراسم پروفسور Claus-Peter Haase مدير موزه پرگامون، پروفسور Werner Sundermannاستاد دانشگاه برلين، و پروفسور جلال خالقي مطلق، ويراستار تنها طبع انتقادي شاهنامه، درباره نقش دانشنامه ايرانيکا در شناساندن فرهنگ ايراني در معناي وسِيع تاريخي و سياسي آن سخن گفتند. در اين روز دانشگاه Northwestern Illinois شهر شيکاگو به همت دکتر حميد اکبري، دانشگاه ايالتي Sagainaw در ايالت ميشيگان به لطف دکتر بيدگلي و دکتر کمال سجادپور، دانشگاه ايالتي آريزونا در شهر Tuscan به همت و پشتکار دکتر کامران تلطف، دانشگاه برکلي در کاليفرنياي شمالي با همکاري خانم و آقاي دکتر الهي و آقاي رضا معيني و انجمن فرهنگي شباهنگ در فيلادلفيا به همت دکتر محمد رفيع ميزبان فرهنگ ايران و دانشنامه ايرانيکا بودند. روز شنبه دانشگاه سيدني در استراليا و دانشگاه مريلند در ايالت بالتيمور، به همت دکتر کريمي حکاک، مدير مرکز ايرانشناسي دانشگاه مريلند و همکاري خانم مونا خادمي، مراسم سي و پنج سالگي دانشنامه ايرانيکا را برگزار کردند. در دانشگاه مريلند دکتر نريمان فروردين نايب رئيس و Provost دانشگاه، دکتر شيرين عبادي برنده جايزه صلح نوبل سال 2002 و دکتر اميدوار درباره نقش ايرانيکا در حفظ و گسترش فرهنگ ايران سخن گفتند.
روز يکشنبه دوستان دانشنامه و دانشپژوهان ايراني درشهر برلين يک بار ديگر به دعوت کانون مهندسين و متخصصين ايراني آلمان، و آقاي دکتر ناصر کنعاني گرد هم آمدند و به تفصيل از دانشنامه و نقش آن در توسعه و گسترش مطالعات ايرانشناسي سخن گفتند. در اين روز همچنين مراسم سي وپنج سالگي ايرانيکا به همت آقاي محمد فاضل در دانشگاه کنکوردياي شهرمونترآل، و همزمان با آن با حضور دکتر کيوان نجم آبادي در خانه ايران در ميشيگان و نيز به لطف آقاي محمد سودي در شهر ملبورن استراليا برگزار شد. گفتني است که آقاي دکتر جليل دوستخواه، استاد پيشين دانشگاه اصفهان و پژوهشگر ارجمند ساکن استراليا، در هر سه برنامهاي که در اين کشور برگزار شد شرکت کرد و گذشته از صحبت درباره ايرانيکا به پرسشهايي که علاقه مندان درباره دانشنامه و شيوه کار آن ميکردند پاسخ داد. ياران و پشتيبانان دانشنامه در شهر لندن به همت آقاي دکتر رضا قاسمي، در شهر پاريس به پشتکار آقاي حميد اشراق، عضو هيأت امناي ايرانيکا، روز دوشنبه پنجم ماه مه را به دانشنامه ايرانيکا اختصاص دادند و فرصت مغتنمي فراهم کردند که در آن يکبار ديگر پيشرفتهاي دانشنامه درحضور ايرانشناسان و پشتيبانان فرهنگ ايران مرور شود و براي برخي از مشکلاتي که هنوز سختجاني ميکنند چارهاي انديشيده شد.
پروفسوراحسان يارشاطر، عبدالحميد اشراق وپروفسور گنجبخش
روز سهشنبه پنجم ماه مه نوبت شهر نيويورک و مرکز ايرانشناسي دانشگاه کلمبيا بود که سيوپنج سالگي ايرانيکا را طي مراسمي در دانشگاه نيويورک برگزار کنند. در اين برنامه آقاي دکتر احسان يارشاطر، بنيانگذار دانشنامه، طي سخنان کوتاهي از همکاري مؤلفين مقالهها که دانش و تخصص آنها پشتوانه اعتبار بينالمللي دانشنامه است و همچنين ويراستاراني که در مرکزمطالعات ايراني دانشگاه کلمبيا با دانشنامه همکاري ميکنند، سپاسگزاري کرد و از ايرانيان فرهنگ دوست خواست که در سالهاي آينده نيز همچنان در کنار دانشنامه باقي بمانند و دانشنامه را در نيل به هدف بزرگي که در پيش رو دارد ياري دهند و همزمان با نيويورک در شهر ژنو نيز مراسم هفته ايرانيکا با شرکت چند پژوهشگر نامدار با همکاري خانم منير پروين و خانم منير خمسي برگزار شد.
در روز چهارشنبه هفتم ماه مه باز هم سه قاره اروپا، آسيا و امريکا ميزبانان هفته جهاني ايرانيکا بودند. در برنامهاي که در سوئد به همت دکتر فروغ حاشابيکي در دانشگاه اپسالا برگزار شد، پروفسور Bo Utas استاد ممتاز دانشگاه اپسالا، وکتر کارينا جهاني، رييس بخش زبان هاي ايراني دانشگاه اپسالا، و دکتر فرهاد شاکلي، استاد زبان کردي اين دانشگاه درباره مقاله هاي متعدد، متنوع، و دقيق دانشنامه ايرانيکا درباره شاخههاي مختلف زبانهاي ايراني سخن گفتند، و به لزوم انتشار هرچه بيشتر اين قبيل مقاله ها اشاره کردند.. هفته جهاني ايرانيکا در دوبي به همت آقاي منوچهر هوشمند، و همکاري اعضاي انجمن دوستداران ايرانيکا با شرکت دکتر فريدون وهمن، استاد دانشگاه کپنهاگ و پژوهشگران ديگربرگزار گرديد. آقاي هوشمند در روز دوم ماه مه هم ضيافت مجللي در هتل هايت دوبي با شرکت هنرمندان نامي، شهره آغداشلو و هوشنگ توزيع به نفع ايرانيکا برگزار کرده بود. بخشي از اين برنامه به حراج فرش و آثار هنري اختصاص داشت که درآمد حاصله از آن پس از کسر هزينه ها در اختيار دانشنامه قرار خواهد گرفت.
اجراي مراسم سيوپنج سالگي ايرانيکا در دانشگاه راتگرز در نيوجرسي به همت دکتر مينو ورزگر، حُسنختامي بود بر برگزاري هفته جهاني ايرانيکا در سراسر جهان. در اين مراسم دکتر Steven Diner رئيس دانشگاه، دکتر Phillipe Yeagle رئيس دانشکده علوم و ادبيات و دکتر Virginia Tiger رئيس گروه آموزشي زبان و ادبيات انگليسي شرکت داشتند و درباره ايرانيکا و اهميت آن در شناساندن فرهنگ و تاريخ و ادبيات ايران به دانشجويان امريکايي و غير امريکايياني که در دانشگاههاي امريکا به تحصيل و تحقيق اشتغال دارند، به خصوص در دانشگاه راتگرز که از نظر تنوع مليتها در صدر دانشگاههاي امريکا قرار دارد به تفصيل اشاره کردند. هفته جهاني ايرانيکا از سال آينده به پيشنهاد ياران و پشتيبانان دانشنامه در نخستين هفته فروردين هر سال برگزار خواهد شد و از هم اکنون مقدمات آن در بسياري از شهرهاي جهان فراهم شده است.
در کنار مراسمي که در شهرهاي مختلف جهان به مناسبت سي و پنج سالگي ايرانيکا برگزار شد، و تنها به برخي از آنها در اين نوشته نمونه وار اشاره شده است، در لس انجلس نيزياران و پشتيبانان دانشنامه در روز چهارم ماه مه براي سپاس از دست اندرکاران نگارش و انتشار اين اثر بزرگ علمي بزرگ ترين برنامه فرهنگي ايراني سال 2008 را به مديريت خانم هماسرشار، و همکاري خانم ها نسترن اخوان، شيدخت حکيم زاده، آرام خراباتي، الهام خراباتي، دکتر هما محمودي، اختر معتمدي، مريم سيحون، ليلي شمس، و آقاي شان فاضلي برگزار کردند. روز پيش نيز خانم نسترن اخوان ميهماني باشکوهي در خانه خود به مناسبت سي و پنج سالگي ايرانيکا ترتيب داده بود.
اين برنامه، که در يکي از سالن هاي تئاترشهر لس انجلس برگزار شد، با نمايش يک ويديوي مربوط به ايرانيکا و همراه با آهنگي بس دلنواز ساخته همايون خسروي آهنگساز و نوازنده چيرهدست چلّو که خود آنرا روي صحنه اجرا و تقديم دکتر يارشاطر کرد آغاز شد.سپس شاهرخ مشکين قلم، هنرمند نامدار ايراني که از ياران ديرين ايرانيکاست، با همکاري کارين گونزالس و ساناز پرتوي "رقص اسطوره ها" را که بر اساس داستان هايي از شاهنامه فردوسي و خمسه نظامي طراحي و تنظيم کرده بود، براي نخستين بار به روي صحنه آورد، و آقاي بيژن پاکزاد، طراح سرشناس بين المللي، يک دوره سيزده جلدي دانشنامه را با امضاي دکتر يارشاطر در يک حراج صامت به مبلغ 50000دلار خريداري کرد. در پايان دکتر يارشاطر با حضار دربار ايرانيکا سخن گفت و سپس دو لوحه سپاس ايرانيکا را، به ترتيب به شاهرخ مُشکين قلم براي قدرداني از زحماتي که در راه حفظ و اعتلاي هنر رقص و هنرهاي نمايشي کشيده است، و به عباس حجتپناه مستند ساز براي کوشش در راه حفظ تاريخ معاصر هنر و ادب ايران از طريق فيلمسازي هديه کرد.
پشتيباني از دانشنامه ايرانيکا
دوستداران فرهنگ ايران در طي سالياني که از آغاز کار دانشنامه ايرانيکا مي گذرد هميشه کوشيده اند که با جلب پشتيباني مؤسسات و افراد فرهنگ دوست نيازهاي مالي دانشنامه را که به ويژه با انتشار مقالات خارج از نوبت الفبايي بسيار افزايش يافته تأمين کنند. اين کمک ها همراه با مبالغي که دانشگاه کلمبيا در اختيار دانشنامه قرار داده، هميشه منبع اصلي تأمين هزينه هاي دانشنامه بوده است.
آن چه عزم ايرانيان فرهنگ دوست را به حمايت از دانشنامه راسخ تر مي کند، تأييد و پشتيباني مؤسسات علمي بين المللي، مثل « American Council of Learned Societies » و هم چنين « Union Academique Internationale » از دانشنامه ايرانيکاست. حسن توجه اين آکادمي بين المللي بر اساس گزارش هايي که از عده اي از دانشمندان خواسته بودند به اندازه اي بود که بدون اين که از طرف دفتر دانشنامه تقاضايي شده باشد، کمک مالي خود را از سالي 1500 دلار به 10000 دلار در سال افزايش دادند. اهميت اين افزايش با توجه به اين که دانشنامه ايرانيکا عضو اين آکادمي نيست و از آن مهم تر اين که آکادمي بودجه زيادي در اختيار ندارد، آشکارتر مي شود، و تنها اعتبار علمي دانشنامه ايرانيکا موجب اين توجه استثنايي شده است.
بنياد ملي علوم انساني امريکا « National Endowment for Humanities »که طي 28 سال گذشته هميشه از ايرانيکا حمايت کرده، در گزارش سال 1992 خود بودجه دانشنامه را از کمال صرفه جويي "نخ نما" (threadbare) خوانده است. کمک اين بنياد هميشه مشروط به اين بوده که بخش مهمي از بودجه از منابع خصوصي تأمين شود. توجه به اين نکته هميشه ايرانيان فرهنگ دوست را به پشتيباني از دانشنامه برانگيخته است. و درست در همين جاست که بايد دست ياري دوباره اي به سوي همه ايرانياني که در طي اين ساليان در کنار دانشنامه و ياور آن باقي مانده اند دراز کنيم، و از آنان بخواهيم که ايرانيکا را در کار عظيم ثبت و انتشار گنجينه غني فرهنگ ايران تنها نگذارند، با کمک هاي مالي خود دانشنامه را در رساندن اين بار عظيم به مقصد ياري دهند، و فرهنگ دوستان ديگر را نيز به ياري دانشنامه فراخوانند. کمک به دانشنامه ايرانيکا در امريکا و کانادا مطابق قانون مشمول معافيت مالياتي است.
Encyclopaedia Iranica Foundation
Center for Iranian Studies
450 Riverside Drive, No. 4
New York, NY 10027
- نشاني سايت ايرانيکا
www.iranica.com
- نشاني توزيع کننده دانشنامه
Eisenbrauns Inc
P.O. Box 275,
Winona Lake IN 46590-0275
Phone (574) 269-2011
Fax (574) 269-6788
https://www.eisenbrauns.com
نظر برخي از دانشمندان درباره دانشنامه ايرانيکا
« دانشنامه ايرانيکا گرانقدرترين و گسترده ترين اثري است که در قرن بيستم در زمينه تاريخ و فرهنگ ايران از دوران باستان تا عصر حاضر پديد آمده است. »
P Harper مسئول بخش باستاني خاور نزديک در Metropolitan Museum of Art New York
« دانشنامه ايرانيکا شاهکاري است شکوهمند. هيچ طرح پژوهشي ديگري در سراسر مطالعات خاورميانه وجود ندارد که به اندازه اين اثر شايسته پشتيباني باشد. »
R. N. Frye استاد دانشگاه هاروارد، در Journal of the American Oriental Society
«انبوهي است باورنکردني از اطلاعات عالمانه درباره ايران و فرهنگ و تمدن ايراني و روابط اين فرهنگ با فرهنگ هاي ديگر. »
R. Motahedeh استاد دانشگاه هاروارد، در Middle East Journal
« کمک به ادامه کار و انتشار منظم ايرانيکا وظيفه اخلاقي هر ايراني است. »
شيرين عبادي، دانشگاه مريلند، ماه مي 2008
* برگرفته ار" فصلنامه ره آورد" شماره 83 ويژه تابستان
