حمله دولت به مشاور رهبر
يک روز بعد از ابراز اميدواري جهاني به حل بحران هسته اي - دوشنبه 17 تیر 1387 [2008.07.07]
حميد احدي
دو روز بعد از انتشار مقاله اي از دکتر ولايتي وزير خارجه پيشين که با تحليل هاي گسترده رسانه هاي غربي همراه شد و از آن نتيجه گرفتند که ايران از مقابله با بسته پيشنهادي کشورهاي اروپائي دست کشيده و براي مذاکره با سولانا و اروپائي ها بر سر بحران هسته اي آماده شده است، خبرگزاري جمهوري اسلامي و روزنامه هاي دولتي به شدت عليه مشاور بين الملي رهبر جمهوري اسلامي موضع گرفتند و سخنگوي دولت براي بي اعتبار کردن نظري که دکتر ولايتي داده بود اعلام داشت: کشور آزادست هر کس مي تواند اظهار نظر کند، مربوط به خود اوست.
مقاله دکتر ولايتي كه بطور همزمان در روزنامههاي ليبراسيون فرانسه، لوتام سوييس و ريپابليكاي ايتاليا منتشر شد، به تشريح ديدگاههاي كلان رهبر جمهوري اسلامي درعرصه مسايل بينالمللي و سياست خارجي اختصاص داشت.
اين مقاله كه با نام "ايران چه مي خواهد؟ - ديپلماسي ايران" چاپ شد بااين جملات شروع مي شد: " يک طرف اروپايي اخيرا از من سوال نمود که ايران را چه کسي رهبري مي کند؟ جواب روشن است، اگر مسئله مربوط به مسائل راهبردي است، رهبر که بنا بر قانون اساسي اختيارات دارد، تصميم گير نهايي در آخرين مرحله است."
در ادامه مقاله با اشاره به قانون اساسي جمهوري اسلامي تاکيد شده بود که رهبر جمهوري اسلامي مرجع نهايي تصميمات کلان در حوزه سياست خارجي است و در واقع بر اساس قانون اساسي رهبر به دور از تعلقات قواي مستقل سه گانه کشور مي تواند با بهره گيري از ابزارهاي مشورتي متعدد، تصميمات اساسي و راهبردي را در حوزه ديپلماسي اتخاذ نمايد. با اين درک، "فرصت مطالعه در تصميمات کلان دوران آيت الله خامنه اي طي 19 سال اخير که ايشان به عنوان رهبر برگزيده شده اند، امکان مناسبي را ايجاد مي کند تا در قضاوت نسبت به گذشته و پيش بيني نسبت به آينده واقع بينانهتر بينديشيم. "
ولايتي در ادامه نوشته:"از نظر من، عليرغم اين وسعت دامنه اختيارات رهبري که با راي مستقيم مردم به قانون اساسي مورد تائيد قرار گرفته است، رهبري ايران تنها در موارد بسيار مهم و حساس دخالت مستقيم مي كنند. دليل اين استفاده محدود از اختيارات چنين است که ايشان انتظار دارند مسئولين رده هاي ديگر کشور، خود بتوانند بر مشکلات فائق آيند تا در مسير شكل گيري و نهادينه شدن نظام جمهوري اسلامي، رويه هاي جديد و برگرفته از آراي جمهور ايجاد شود. "
در ادامه اين مقاله وزير خارجه چهارده ساله جمهوري اسلامي همان نکته اي را موکد کرده بود که روز قبل در مصاحبه وي با روزنامه جمهوري اسلامي هم منعکس بود. گلايه از برخورد دولت با سولانا و همراهش و تقبيح شعارهائي که در نهايت به زيان منافع ملي ايران است. اين دو انتقاد گرچه در ميان ملاحظات بسيار و زبان گنگ و ديپلماتيک پنهان بود اما به سرعت توسط رسانه هاي جهاني استخراج و مورد تحليل قرار گرفت.
رفع نگراني ها
فرداي چاپ مقاله دکتر ولايتي در ليبراسيون بي بي سي نوشت به گمان برخي از ناظران فرانسوي، يکي ازدلايل نوشتن اين مطلب برطرف کردن نگراني هائيست که در خارج از ايران درباره وضع آقاي خامنه اي از يکسو و از سوي ديگر به چالش گرفته شدن قدرت او از سوي آقاي احمدي نژاد، رئيس جمهور"تندرو"، پيدا شده است.
نامه همچنين نشان مي دهد که سخنان "خشن" رئيس جمهور ايران بر ضد اسرائيل و آمريکا، مانند "محو اسرائيل از صحنه گيتي" و غيره چندان مورد قبول رهبر ايران نيست.
در رابطه با مساله هسته اي، آقاي ولايتي مي نويسد از ديدگاه رهبر، "دانش اتمي صلح آميز کنوني کشور به عنوان ميراث نسل انقلاب براي آيندگان به عنوان يک دستاورد ملي و با اهداف صلح آميز تضمين شده، بايد باقي بماند.
به گفته آقاي ولايتي که شانزده سال وزير خارجه ايران بود، "در تمام اين مسايل، عمل رهبر ايران بر اين اعتقاد استوار بوده که حفظ صلح جهاني تنها از راه شناختن حق حاکميت تمام کشورها براساس احترام به مرزهاي بين المللي مي گذرد"، نکته اي که به برداشت مفسران فرانسوي بسيار دور از تهديدات و سخنان تند رئيس جمهور احمدي نژاد قرار دارد.
همزماني مقاله و مصاحبه دکتر ولايتي با تغييري در سياست هاي جاري دولت، از جمله گفتگوي دبير شوراي عالي امنيت ملي با سولانا و گذاشتن قراري براي دور بعدي گفتگوهاو فروکش کردن تبليغات شديد محافل تندرو و رسانه هاي هوادار دولت اين تحليل را در رسانه هاي جهاني دامن زد که دولت تندرو احمدي نژاد، زير فشار نيروهاي معتدل و رهبر جمهوري اسلامي، بعد از تحريم وسيع مراوادات اين کشور توسط اروپائيان، ناچار شده است روش ملايم تري براي تعامل با جهان در پيش بگيرد.
تيترهائي مانند "تغيير مسير" يا "عقب نشيني" "وزش نسيم عقل" از جمله تعبيرهائي بود که رسانه هاي بين المللي به آن متوسل شدند. اما به فاصله يک روز ابتدا سخنگوي دولت در مقابل سئوال خبرنگاران براي رد سخنان ولايتي به يک جمله کليشه اي متوسل شد: " هر کس حق دارد نظرش را بگويد اين جا مملکت ازادي است اما تصميم را رييس جمهور مي گيرد و تنها ايشان و دبير شوراي عالي امنيت ملي در مورد پرونده هسته اي نظر مي دهند".
ذوق زدگي
ايران روزنامه دولت هم با عنوان "ذوق زدگى از مقاله منتسب به وزير خارجه اسبق ايران" اصلا به اينکه مقاله چاپ شده در نشريات اروپائي نوشته دکتر ولايتي باشد، شک کرد. ترديد دوم اين نشريه در علت ارسال آن به لارپوبليكا و هويت مشاوره دهندگان احتمالى به اين سياستمدار كهنه كار براى نگارش چنين مقاله اى بود.
به اين ترتيب رسانه دولت به گنگي خبر از توطئه اي تازه داد که در قالب مقاله وزير خارجه سابق بروز نموده است.
ايران نوشته بود رسانه هاى غربى با استناد به اين مقاله وانمود كردند كه در خصوص مسائل راهبردى سياست خارجى، ميان مقامات عالى كشور اتفاق نظر وجود ندارد. در حالي که صلاحيت اعلام مواضع و تصميمات جمهورى اسلامى ايران در حوزه سياست خارجى با رئيس جمهور يا وزير امورخارجه و در موضوع هسته اى با رئيس يا دبير شوراى عالى امنيت ملى است.
از سوي ديگر ايرنا خبرگزاري رسمي دولت در بخش اخبار ويژه خود، مقاله مشاور بين الملل رهبري را مورد انتقاد قرار داد و با تاکيد بر اينکه "رسانه هاي غربي با استناد به اين مقاله وانمود کردند که در خصوص مسائل راهبردي سياست خارجي، ميان مقامات عالي کشور اتفاق نظر وجود ندارد"، همان جمله سخنگوي دولت را تکرار کرد که نشان مي داد در اين باره در بالاترين سطوح دولت هماهنگي و تصميم گيري شده است.
واکنش کيهان
اما همزمان با تندي روزنامه دولت با مشاور بين المللي آقاي خامنه اي،روزنامه کيهان در موضعي مشکل قرار گرفت در موارد مشابه عموما اين روزنامه همسوئي با دولت را انتخاب مي کرد اما اين بار در برابرش مشاور همان مقامي قرار داشت که حسين شريعتمداري هم نماينده در روزنامه کيهان است. به همين جهت سرمقاله روز يکشنبه اين روزنامه با تاکيد بر اينکه دشمن قصد دارد با استاده از شايعات و نشان دادن اختلاف نظر بين مسوولان راه خروجي براي عبور از بحران پيدا کند، به مقاله ولايتي اشاره مستقيم نکرد.
مدير روزنامه کيهان در ادامه يادداشت خود نوشت: حريف به خوبي مي داند كه گزينه ديگري غير از مذاكره - از جمله گزينه حمله نظامي- در اختيار ندارد. دراين باره گفتني است كه رجزخواني هاي گاه و بيگاه آمريكا و متحدانش پيرامون حمله نظامي كه همواره به گونه اي غيرمستقيم و از زبان عوامل دست چندم صورت مي پذيرد، نشانه ديگري از استيصال آنهاست، از سوي ديگر، بعد از آنهمه رجزخواني، اگر دست خالي از اين چالش خارج شوند، حيثيت ابرقدرتي خود را برباد رفته مي بينند، آخرين چاره را در خروج محترمانه با ظاهري پيروزمندانه از اين چالش جستجو مي كنند.
همان شب بي بي سي در سايت فارسي خود نوشت: علي اکبر ولايتي، مشاور امور بين الملل آيت الله خامنه اي، رهبر ايران خواهان پيش گرفتن ديپلماسي فعال و ادامه مذاکره با کشورهاي پنج بعلاوه يک بر سر مناقشه هسته اي ايران شد.
آقاي ولايتي که براي شانزده سال وزير امور خارجه ايران بود، اين سخنان را در گفتگو با روزنامه جمهوري اسلامي بيان کرد. در حالي که 201 نماينده مجلس ايران امروز طي بيانيه اي به کشورهاي پنج بعلاوه يک هشدار دادند که صدور قطعنامه عليه ايران و وضع تحريم ها، با واکنش مجلس ايران روبرو خواهد شد.
تحليل جهاني
اما آنچه انکار کردني نبود برداشت جهاني از نرمش تازه در سياست هاي جمهوري اسلامي بود که گرچه همزمان با مقاله دکتر ولايتي بروز کرد اما تنها منبع اش گفته هاي او نبود بلکه بيش تر به اظهارنظرهاي تازه وزير خارجه ايران و پاسخ مقامات به يک خبر رها شده در رسانه هاي آمريکائي در مورد احتمال گشايش دفتر حافظ منافع آمريکا در ايران تکيه داشت: کسي گمان نداشت مقامات دولتي ايران نوشته يک روزنامه را بهانه کنند تا اعلام دارند که آماده اند تا از ديپلمات هاي آمريکائي در تهران پذيرائي کنند.
جالب تر اينکه تغيير آرام موضع دولت بيش تر از آنکه با استقبال هواداران دولت روبرو شود از سوي اصلاح طلبان استقبال شد. چنان که روز يکشنبه كارگزاران در تيتر نخست خود نوشت: بروز برخي علائم در مواضع ايران و غرب در روزهاي پاياني هفتهاي كه گذشت، چشماندازي تازه اگرچه نه خيلي شفاف از فرايند مناقشه هستهاي ميان دو طرف گشود. آخرين علائم ياد شده گفتوگوي تلفني سعيد جليلي دبير شوراي عالي امنيت ملي با سولانا رئيس سياست خارجي اتحاديه اروپا بود.
سرمقاله ديروز اعتماد ملي نيز در ارتباط با گسترش مناقشه ميان ايران و آمريكا و سرانجام پرونده هستهاي بود.
در اين مقاله آمده بود: ايران و آمريكا كشورهايي هستند كه از توان بالايي برخوردار هستند و اتفاقا از منظر منطقهاي عليرغم اختلافهاي فراوان داراي منافع مشترك زيادي نيز هستند كه در سالهاي اخير عليرغم فقدان روابط ديپلماتيك در يك فضاي مجازي به طراحي منافع و اشتراكهاي خود پرداختهاند. آنها هيچگاه اجازه ندادند حوزه تنش و درگيري به نقطه غيرقابل مهاري برسد و بدون آنكه تعريف روشني از خود بروز دهند توانستند درك متقابل خود را از تحولات منطقه شكل دهند، بهگونهاي كه در بحرانهاي افغانستان و عراق شاهد بودهايم.
نويسنده سرمقاله اعتماد ملي اظهار نظر کرده بود که در روزها و ماههاي اخير شاهد واگويههاي تعريف ناشده و مبهمي از سوي طرفين هستيم كه نميتوان تفسير روشني را از آنها درك كرد. از سويي آمريكاييها علاقه خود را براي راهاندازي دفتر حفاظت منافع اعلام ميكنند و از سوي ديگر رئيسجمهور آن كشور از گزينه حمله نظامي سخن ميراند.
احمد خرم استقبال دولتمردان ايراني را از فکر تاسيس دفتر حافظ منافع آمريکا مفيد ديد و به عنوان يک کارشناس مسائل بين المللي نوشت اين عمل مي تواند يخ هاي سي ساله را اب کندو فضاي رابطه ايران و آمريکا را متحول سازد.
به نوشته اين استاد دانشگاه دفاتر حافظ منافع دو كشور در تهران و واشنگتن با حضور ديپلماتهاي مجرب دو كشور بسياري از واسطهها را حذف مي کند و مستقيما سخنان دو كشور به اطلاع يكديگر ميرسد. اصولا واسطهها چون منافع مستقيمي در موضوع مورد علاقه ندارند، قادر نيستند نقشي فعال در كاهش تنشها ايفا نمايند و اين به صلاح دو كشور نيست. ايران و آمريكا دو قدرت تاثيرگذار در خاورميانه به جهت عدم ارتباط با يكديگر و بياطلاعي از نيات يكديگر، بعضا در مقابل هم صفآرايي نموده است.
