‏

شهرام رفيع زاده

معاون دادستاني تهران در امور زندان ها اعلام کرد که زندان اوين به بازداشتگاه زندانيان تحت قرار تبديل شده ‏است.‏‎ ‎تبديل زندان اوين به بازداشتگاه موقت اگرچه به بهانه طبقه بندي زندانيان انجام مي شود اما این نگرانی ‏وجود دارد که در ادامه پروژه ساخت ده ها بازداشتگاه موقت در سراسر کشور صورت گرفته است.‏

محمود سالارکيا معاون دادستاني تهران در امور ضابطان روز يک شنبه با اشاره به تغيير تابلوي زندان اوين به ‏‏"بازداشتگاه اوين" اعلام کرد: الان بر سردر زندان اوين‏‎ ‎نوشته شده است "بازداشتگاه اوين". ساير مراكز مانند ‏ندامتگاه مركزي كرج و ندامتگاه‎ ‎رجايي‌شهر به عنوان ندامتگاه و ساير زندان‌هايي كه داريم با كلمه‌ي زندان مطرح‎ ‎شده‌اند.‏

وي دليل تبديل زندان اوين به بازداشتگاه موقت را ناشي از تصويب قانون خروج زندان ها از داخل شهرها عنوان ‏کرد و با اشاره به اينکه حدود 10 سال از تصويب قانون خروج زندان‌ها از‎ ‎داخل بافت شهرها مي‌گذرد، گفت: ‏‏"وزارت مسكن و شهرسازي مكلف شد مكان‌هايي را خارج از بافت‎ ‎شهر براي زندان‌ها در نظر بگيرد و ‏زندان‌هاي داخل بافت شهر را به اين مراكز منتقل‎ ‎كند و در ازاي آن اين زمين‌ها به سازمان مسكن و شهرسازي ‏واگذار شود و در كنار آن‎ ‎بازداشتگاه‌هايي كه محل نگهداري متهمان است بايد در داخل شهرها باشد كه سازمان‎ ‎زندان‌ها اين تصميم را در شهر تهران گرفته است و زندان اوين را به عنوان يك‎ ‎بازداشتگاه در نظر گرفته است."‏

محمود سالارکيا در عين حال به خبرنگاران گفت که "در آيين‌نامه‌ي سازمان زندان‌ها مقوله‌ي‎ ‎بازداشتگاه و زندان ‏از يكديگر جدا شده، و بازداشتگاه محلي است براي نگهداري كساني كه‎ ‎تحت قرار هستند." وي همچنين گفت که ‏در حال حاضر از بخشي از زندان اوين همچنان به عنوان زندان استفاده مي شود.‏

ساخت زندان اوين که در محوطه اي به وسعت 43 هکتار در شمال تهران و در منطق سعادت آباد قرار دازد از ‏سال هاي دهه 40 آغاز و در سال 1350 به طور رسمي استفاده از آن شروع شد.‏

اين زندان در سال هاي پيش از انقلاب تحت نظارت ساواک اداره و ماجراهاي مختلفي از سوي انقلابيون در ‏خصوص بندها و سلول هاي مخوف آن نقل مي شد. در سال هاي پس از انقلاب همين زندان در اختيار گروهي از ‏چهره هاي تندرو قرار گرفت و به مرکز اصلي سرکوب، شکنجه و اعدام فعالان سياسي مخالف جمهوري اسلامي ‏بدل شد.‏

برخي از بندهاي زندان اوين در سالهاي اخير به دليل نگهداري فعالان سياسي، اجتماعي و مطبوعاتي در طي ‏بازداشت به شهرتي جهاني رسيده اند که از آن جمله بند 209 و بندهاي 325 و 240 را مي توان نامبرد.‏

بنابر برخي آمارها زندان اوين ظرفيت نگهداري از 9 هزار زنداني را به صورت همزمان دارد. غير از بندهاي ‏عمومي و سلول هاي مشترک، صدها سلول انفرادي نيز در بندهاي غير قابل دسترسي آن وجود دارد که اغلب ‏فعالان سياسي اجتماعي در سال هاي اخير بخش هايي از بازداشت يا دوران زندان خود را در انها گذرانده اند.‏

در زمستان سال گذشته رييس زندان اوين آمار محبوسان در اين زندان را 4500 نفر اعلام کرد و گفت 700 نفر ‏از اين تعداد زن هستند.‏

البته آمار و اسامي بازداشت شدگاني که در بندهاي انفرادي و تحت نظارت نهادهايي چون وزارت اطلاعات و سپاه ‏پاسداران نگهداري مي شوند هرگز اعلام نشده است.‏

سالارکيا در پاسخ به خبرنگاراني که از وي پرسيدند آيا تعداد بازداشت هاي موقت آنقدر زياد شده که نگهداري آن ‏ها به بازداشتگاهي به بزرگي اوين نياز دارد، گفت: "در شهري مثل شهر تهران كه حدود 600 شعبه بازپرسي و ‏دادياري‎ ‎دارد به صورت‎ ‎طبيعي و نرمال 80 تا 120 نفر هر روز با قرار، روانه زندان مي‌شوند كه كساني هستند‏‎ ‎كه يا كفيل ندارند يا نمي‌توانند وثيقه توديع كنند يا قرارشان به صورت بسيار نادر، قرار بازداشت موقت است كه ‏در يك ماه ممكن است نزديك به هزار نفر شوند."‏

‎‎ساخت بازداشتگاه در سراسر کشور‎‎

علاوه بر زندان اوين که اکنون به بازداشتگاه بزرگي تبديل شده، در ماه هاي اخير دستکم ساخت 13 بازداشتگاه ‏در استان هاي چهارمحال ‏بختياري، فارس، خراسان جنوبي، خوزستان، سيستان و بلوچستان، يزد، کرمان، قزوين، ‏کردستان، تهران، ‏کرمانشاه، وسمنان رسما آغاز شده است.‏

ساخت‎ ‎بازداشتگاه هاي بيشتر در کشور با انتقاد هايي همراه بوده اما معاون توسعه مديريت و‏‎ ‎منابع انساني ‏سازمان ‏زندانها و اقدامات تاميني ـ تربيتي کشور ايجاد بازداشتگاههاي‎ ‎موقت را براي نگهداري بيش از ۵۰ هزار ‏متهمي ‏دانسته که ماهانه در ايران بازداشت مي‎ ‎شوند‎.‎

برنامه ساخت بازداشتگاه هاي موقت، برنامه اي ۳ ساله است که از اواخر سال ۸۵‏‎ ‎آغاز شده است.اولين نوع از ‏‏اين بازداشتگاه ها در تهران اوايل ارديبهشت سال جاري آغاز به کار کرد.‏

مدير کل زندان هاي استان تهران، دو ماه پيش با اشاره به اينکه "در حال حاضر در استان‎ ‎تهران يک بازداشتگاه ‏ويژه ‏زندانيان موقت در بزرگراه رسالت ساخته شده" به خبرگزاري‎ ‎مهر گفته بود: "بناست تا پايان امسال ۲ ‏بازداشتگاه ‏ديگر در تهران ساخته شود اما بر اساس‎ ‎برنامه ريزي هاي انجام شده، ۴ بازداشتگاه بايد در استان ‏تهران احداث ‏شود."‏

اين بازداشتگاه ها پس از دريافت رديف مستقل در بودجه سال ۸۶ کشور و با صرف ۲‏‎ ‎ميليارد تومان ساخته شده ‏‏اند.مقام هاي سازمان زندان ها اعلام کرده اند که ظرفيت ۱۳ بازداشتگاهي که تاکنون استفاده از آنها آغاز‏‎ ‎شده ‏‏۶۶۵۰ نفر در آن واحد است که با اضافه شدن بازداشتگاه اوين، ظرفيت اين بازداشتگاه ها به 15650 نفر به طور ‏همزمان رسيده است.‏

مقام هاي قضائي ادعا مي کنند که براي "‏‎‎پيشگيري از ‏خوردن مهر‎ ‎زندان بر پيشاني اين متهمان" برنامه ساخت ‏بازداشتگاه هاي موقت را به اجرا در آورده‏‎ ‎اند.‏ اما بسياري از مدافعان حقق بشر در ايران چنين ادعايي را رد مي ‏کنند.‏

برخي از کارشناسان سياسي مي گويند که گسترش ساخت بازداشتگاه ها به منظور آمادگي سرکوب شورش هاي ‏شهري و ناآرامي هاي احتمالي در دستور کار مقامات قضايي و امنيتي قرار گرفته است.‏

اين شورش ها که طي هفته هاي اخير در شهرهاي مشهد و تهران مواردي از آن گزارش شده منجر به دستگيري ‏هاي دسته جمعي مردم و به ويژه جوانان شده است.آخرين مورد از اين بازداشت ها روز جمعه گذشته در تهران و ‏مشهد رخ داد، و وزير اطلاعات روز گذشته بازداشت عدادي از شرکت کنندگان در آن را بدون ارائه آمار تائيد ‏کرد.گفته مي شود در اين اعتراضات بيش از 240 نفر بازداشت شده اند.‏

محسني اژه اي گفت: "مردم عزيز ما بايد هوشيار باشند و فريب‎ ‎برخي از شعارهاي به ظاهر فريبنده را نخورند. ‏مواظب باشند خداي نكرده بچه‌ها و‎ ‎جوانان‌شان بي‌جهت به دنبال اين مسايل راه نيافتند و براي خود و ‏خانواده‌هاي‌شان‎ ‎مشكل ايجاد نكنند."‏