حميد احدي ‏

تحريم بانک ملي ايران که خبر آن را گوردون براون نخست وزير بريتانيا در جريان سفر جورج بوش به لندن و ‏بلافاصله پس از سفر بي نتيجه خاوير سولانا به تهران اعلام داشته بود بدون هيچ گفتگو و ابراز مخالفتي مورد تائيد ‏کشورهاي اروپائي قرار گرفت و بدين ترتيب حتي عقب نشيني دو روز پيش ايران از موضع رد بسته پيشنهادي اروپا ‏هم اثر نداد.‏

پانزده روز قبل و بدون سفر سرد خاوير سولانا به تهران که زودتر از موعد پيش بيني شده به پايان رسيد و حتي ‏ملاقاتي بين او و علي لاريجاني که قبلا تلگرام هاي محبت اميز بينشان رد و بدل شده بود نيز اتفاق نيفتاد. گروه هاي ‏تندرو هوادار دولت احمدي نژاد در آن زمان با شادماني اعلام داشتند که بسته پيشنهادي اروپا را نمي پذيرند و حتي ‏روزنامه کيهان دو روز بعد از تهديد گوردون براون در تيتر اول خود خبر داد که اروپا بريتانيا را در تحريم بانک ملي ‏ايران تنها مي گذارد. ‏

‎‎رجزخواني ها‏‎‎

زماني که رييس دولت لندن خبر از تحريم بانک ملي داد، روزنامه هاي دولت مشغول فضاسازي توام با رجز خواني ‏درباره شکست سفر سولانا بودند به طوري که اعلام داشتند علت کوتاه ماندن سفر کميسر خارجي اتحاديه اروپا آن ‏است که احمدي نژاد و علي لاريجاني از ملاقات با وي خودداري کرده اند – خبري که مورد تائيد قرار نگرفت. همين ‏روزنامه ها در يک خبرسازي بدون اساس از خودداري سولانا از شرکت در مصاحبه تلويزيوني و پاسخگوئي به ‏سئوالات دانشجويان خبر داده و آن را نشانه ترس وي از برخورد با مردم ايران قلمداد کردند. در حالي که سه روز پس ‏از آن برنامه تلويزيوني مبسوطي پخش شد که نشان مي داد سولانا در استوديو سيماي جمهوري اسلامي به سئوالات ‏پاسخ داده و موضع اتحاديه اروپا را توضيح مي دهد. اين برنامه پس از کش و قوس هاي مختلفي که بر سر پخش آن ‏وجود داشت زماني سرانجام پخش شد که به نظر مي رسيد پشت پرده اتفاقاتي افتاده است. ‏

سخنان علي لاريجاني رييس مجلس درباره بسته پيشنهادي اروپا که نرم تر از واکنش سخنگوي دولت و رسانه هاي ‏هوادار دولت و سخنراني هيجاني و تبليغاتي احمدي نژاد بود در حالي همزمان با حضور سولانا ادامه نيافت که به نظر ‏مي رسد در محافل تصميم گيري دنبال شد. چرا که فرداي يکي از تندترين حملات کيهان به بسته پيشنهادي اروپا دکتر ‏فيروزآبادي رييس ستاد نيروهاي مسلح در موضعي مشابه با لاريجاني اعلام داشت بسته پيشنهادي اروپا نکات مثبتي ‏دارد که به بسته ايران شباهت مي برد و با طرح مشابهات اين دو بسته، گزينه گفتگو با کشورهاي پنج به اضافه يک را ‏باز گذاشت. اين نظر که کاملا برعکس نظر دولت و مدير روزنامه کيهان بود، بعد از سه روز توسط وزير خارجه هم ‏تکرار شد و نشان داد که هواداران مماشات با اروپا در گفتگوهاي پشت پرده برنده شده اند. خواست صريح ايران اين ‏بود که راه گفتگو بسته نشود اما چنان که از اخبار بر مي آيد به محض بازگشت سولانا از تهران و زماني که جورج ‏بوش بر اساس واکنش اوليه رييس جمهور ايران اعلام داشت ايراني ها آخرين پيشنهادهاي سخاوتمندانه اروپا را هم ‏نپذيرفته اند، روند تشديد تحريم ها آغاز شده بود. ‏

دو روزنامه منتقد دولت در تهران همزمان با تبليغات حماسي دولت و رسانه هاي هوادارش عليه بسته پيشنهادي اروپا و ‏سولانا کميسر خارجي اروپا احتمال داده بودند که اين سفر و گشاده دستي اروپائي ها با حمايت آمريکا صورت گرفته و ‏دامي از سوي آمريکا باشد که قصد دارد به جهانيان نشان دهد که ايران هيچ راه حلي را نمي پذيرد و به اين وسيله ‏کشورهائي را که با تشديد تحريم ها مخالفت مي کنند با خود همراه کند. اين همان اتفاقي بود که افتاد.‏

در چنين شرايطي بود که خبرگزاري رويتر در تحليلي پيرامون تصميم اروپا براي تشديد تحريم ها عليه ايران نوشت: ‏‏"ايران که ظاهرا انتظار نداشت بسته مشوق هاي تازه قدرت هاي جهاني چيزي باشد که به آن راضي شود، طي يکي ‏دو هفته اخير گام هايي در جهت به حداقل رساندن خطراتي که تحريم هاي تازه ممکن است متوجه آن کند برداشته ‏است"‏‎.‎

دو روز بعد از شکست سفر سولانا و بازگشت وي به اروپا، و اعلام تشديد تحريم ها توسط گوردون براون، در اروپا ‏اعلام شد که کشورهاي عضو اتحاديه اروپا در نشستي در روز دوشنبه توافق کرده اند بخش نفت و گاز ايران را هدف ‏تحريم هاي خود قرار دهند که سخت ترين تنبيه ايران تا به امروز از سوي اروپا قلمداد مي شد.‏

از جمله اعمال تبليغاتي که از سوي تهران براي شکستن اثرات رواني خبر تحريم بانک اصلي دولت در پيش گرفته شد ‏پخش اين خبر بود که جمهوري اسلامي بخش بزرگي از دارايي هاي خود را از اروپا خارج کرده است‏‎.‎‏ يک مقام ‏دولتي در گفتگو با هفته نامه شهروند امروز حتي رقم 75 ميليارد دلار را ذکر کرد و گفت اين ميزان از اموال ايران به ‏دليل خطر انسداد آن در اروپا از اين قاره خارج کرده است. روزنامه هاي هوادار دولت در همان زمان با ذکر نام رييس ‏جمهور به عنوان مبتکر چنين کاري کوشيدند نهايت استفاده را بکنند.‏‎ ‎

اما ناظران بين المللي در همان زمان گفتند تحريم بانک ملي ايران اگر محقق شود تاثيري محدود خواهد داشت اما از ‏نظر رواني به شدت به بازار پولي و همکاران ايران صدمه خواهد زد‎.‎

بي بي سي از قول جاستين لوگان دستيار مدير موسسه مطالعات سياست خارجي‎ "Cato" ‎در واشنگتن نوشت "ايراني ‏ها مسلما انتظار آن را داشته اند، و احتمالا راه هاي دور زدن آن را آماده کرده اند.اما تحريم ها عليه صنايع نفت و گاز ‏اگر اعمال شود مي تواند تاثيرات خيلي جدي براي ايران که شديدا نيازمند سرمايه گذاري در اين عرصه است داشته ‏باشد‎.‎‏"‏‎ ‎

‎‎سکوت تهران‎‎

خبر تصويب تحريم عليه بانک ملي ايران توسط اعضاي اتحاديه اروپا شش ساعت بعد از آن که توسط خبرگزاري ها ‏مخابره شد هنوز خبرگزاري هاي دولتي ايران از انتشار آن خودداري کرده بودند. گفته مي شود دولت از نظر ‏تاثيرگذاري تبليغاتي منتظر است که خبر همراه با واکنش سخنگوي دولت يا وزارت خارجه منتشر شود. اين مشکل به ‏شدت روزنامه هاي صبح را با مشکل روبرو کرد تا زمان بسته شدن صفحاتش منتظر مانده بودند.‏

اصل خبر که ساعت چهار بعد از ظهر تهران در سراسر جهان اعلام شد و تا ساعت يازده شب هم خبرگزاري هاي ‏ايرنا و ايسنا از پخش آن خودداري کرده بودند چنين است: "وزيران کشاورزي و شيلات کشورهاي اتحاديه اروپا در ‏جلسه روز دوشنبه خود‎ ‎بر سر تحريم هاي جديد عليه ايران و بويژه ممنوعيت فعاليت بانک ملي ايران در اروپا، به ‏توافق رسيدند‎.‎‏"‏‎ ‎

تحريم هاي جديد، فعاليت بزرگترين بانک ايران را در شعبات اروپايي خود در لندن، هامبورگ و پاريس متوقف مي ‏کند‎.‎

در دنبال خبر آمده که مصوبه جديد بدون هيچ گونه بحثي به تصويب تمامي اعضاي اتحاديه رسيد و اسامي ۲۰ نفر از ‏مسئولان و ۱۵ سازمان ايراني هم در ليست ممنوعيت دريافت ويزا از کشورهاي عضو اتحاديه اروپا قرار گرفت‎.‎

مقام هاي اين اتحاديه جزئياتي در باره مشخصات اين افراد و سازمان ها منتشر نکرده اند، اما گفتند که اين افراد از مقام ‏هاي دولتي و دست اندرکاران برنامه اتمي جمهوري اسلامي ايران هستند‎.‎

بر اساس موازين جديد دارايي هاي بانک ملي، بزرگترين بانک ايران، در اتحاديه اروپا مسدود خواهد شد‎.‎‏ آمريکا و ‏اتحاديه اروپا بانک ملي، بزرگترين بانک ايران را متهم کرده اند که تسهيلات بانکي در اختيار برنامه هاي موشکي و ‏هسته اي جمهوري اسلامي قرار مي دهد و سال گذشته ايالات متحده اين بانک را تحريم کرد.‏

تصويب طرح که اولين گام هماهنگ اروپا عليه جمهوري اسلامي است به دنبال آن صورت مي گيرد که جورج بوش ‏در سفر اروپائي خود همه جا با تائيد ميزبانانش روبرو شد که از سياست هاي همسو با آمريکا در مورد فعاليت هاي ‏اتمي ايران سخن گفتند. نخست وزير ايتاليا برلوسکوني که براي اولين بار پس از انتخاب دوباره به رياست دولت با ‏رييس جمهور آمريکا ملاقات مي کرد با جمله "چيزهائي شنيدم که کاش نشنيده بودم" از ابعاد سنگين تصميم هاي ‏آمريکا عليه ايران خبر داد که بلافاصه رسانه هاي ايران و چند کشور اروپائي آن را به مسخره گرفته و بخشي از ‏پروژه جنگ رواني به حساب آوردند.‏

‎‎اقدام هاي ديرهنگام‎‎

از جمله اقدامات ديرهنگامي که جمهوري اسلامي براي ايجاد آمادگي در افکارعمومي و مقابله با تهييج مدام آن ها – که ‏توسط هواداران دولت صورت مي گيرد – برپائي ميزگردي در صداي جمهوري اسلامي بود که براي اولين بار برگزار ‏شد و چند کارشناس هسته اي، در آن تاکيد کردند که "پرونده هسته اي خط قرمز نظام نيست." چرا که: "اگر ما خود را ‏در برابر سازمان ملل و شوراي امنيت فرض كنيم، اين ما هستيم كه بازنده‌ايم." ‏

اين ميزگرد که با حضور دكتر آقايي، كارشناس مسايل استراتژيك، دكتر محرابي استاد دانشگاه و كارشناس روابط ‏بين‌الملل، مهندس صادقي، كارشناس پرونده هسته‌اي و با سردبيري دكتر دبيري‌ مهر برگزار شد و سايت تابناک فرداي ‏آن روز متن آن را منعکس کرد. ‏

مهندس صادقي در اين ميزگرد گفت: "در مسائل ديپلماتيك نمي‌توان از نگاه ارزشي وارد شد... ما نبايد خود را در ‏برابر جامعه بين‌المللي كه حتي خيلي از مواردش را قبول نداريم، قرار دهيم. چراكه اگر ما خود را در برابر سازمان ‏ملل و شوراي امنيت فرض كنيم، اين ما هستيم كه بازنده‌ايم."‏

وي درباره اين سوال كه آيا پرونده هسته اي خط قرمز نظام است نيزگفت: "در باره پرونده هسته‌اي نمي‌توانيم بگوييم ‏كه غني‌سازي، خط قرمز ماست. اين چگونه خط قرمزي است كه تا دوـ سه سال پيش و دي ماه 1384 مطرح نبوده ‏است؟ ممكن است يك دولت با تعليق غني‌سازي مخالف باشد و يك دولت موافق. اين سياست هر دولت است و نه خط ‏قرمز نظام. خط قرمزها مسائلي چون تماميت ارضي، يا حفظ استقلال كشور يا اصول اسلام است كه در قانون اساسي ‏آمده، يك روز در دولت قبل، تعليق غني‌سازي موضع دولت بود و كسي را كه مي‌گفت، نبايد غني‌سازي تعليق شود، ‏مورد پيگرد قرار مي‌دادند و امروز مي‌گويند، خود تعليق غني‌سازي خط قرمز است. بنابراين ما بايد غني‌سازي را نه به ‏عنوان خط قرمز، بلكه به عنوان موضوعي در چهارچوب منافع ملي مورد بحث قرار دهيم." ‏

صادقي درادامه افزود: "مسئله ديگر، تصوير غلطي است كه از چين و روسيه به افكار عمومي ارائه مي‌شود. چين و ‏روسيه نيز مخالف غني‌سازي ما هستند چون مي‌خواهند به ما سوخت بفروشند. در واقع نظام بين‌الملل نمي‌خواهد ما به ‏تكنولوژي غني‌سازي دست پيدا كنيم. ‏

موضوع ديگري که اين کارشناس و هم محرابي بر آن تاکيد کردند اين بود که " پيامدهاي بسته پيشنهادي جديد اروپا ‏خطرناك است و مشخص است كه اين بسته، مقدمه‌چيني براي قطعنامه چهارم و مجازات‌هايي فراتر از شوراي امنيت ‏است كه آمريكا و اروپا درباره آن توافق كرده‌اند. اما ما در امپراتوري رسانه‌اي دنيا، سهم ناچيزي داريم و نمي‌توانيم بر ‏افكار عمومي غرب با اين رسانه‌ها تأثير زيادي بگذاريم و اگر ما صرفا بسته را رد كنيم، بهترين كمك را به آمريكا و ‏لابي اسرائيل، براي شتاب دادن به برخورد با ايران انجام داده‌ايم."‏

در اين جلسه محرابي با تاکيد بر اينكه تعليق در سطح دكترين نيست كه خط قرمز باشد، تاكيد كرد: "دكترين ما قانون ‏اساسي است. مسئله هسته‌اي در سطح استراتژي است، بنابراين قابل تغيير است. حال اگر ما بياييم غني‌سازي را به ‏استقلال كشور كه جزو دكترين و خط قرمزهاست بچسبانيم، اين كار را ما كرده‌ايم؛ نه اينكه پرونده هسته‌اي در آن سطح ‏باشد." ‏

سپس صادقي در پاسخ به سوال اداره كننده جلسه مبني بر اينکه "سوخت هسته‌اي بدون نيروگاه به چه درد ما ‏مي‌خورد؟" گفت: "به هر حال اين تصميمي است كه ما بايد بگيريم. البته نظام تا اينجاي پرونده هسته‌اي، موفق بوده و ‏نشان داده كه سعه صدر لازم براي تطبيق با شرايط جديد را دارد، ما سند توافق لاريجاني ـ سولانا را داريم كه ‏ظرفيت‌هاي بسيار خوبي دارد و با توجه به رياست آقاي لاريجاني در مجلس هشتم و نقشي كه ايشان دارند و هم متعهد ‏رهبر انقلاب هستند و هم در نظام بين‌الملل مقبوليت خوبي دارند، ما مي‌توانيم آن را پيگيري كنيم و حتي همان سند را ‏جايگزين بسته پيشنهادي كنيم چون آن سند هم داراي تعهدات و هم داراي امتيازات براي ايران است. البته چشم‌‌انداز ‏ديگري نيز قابل تصوير است و آن، ادامه افزايش تنش به صورت فعلي است كه يا به صورت سرد پيش مي‌رود كه ‏همين قطعنامه‌ها و تحريم‌هاست و يا به برخورد گرم مي‌انجامد كه اميدواريم اتفاقي نيفتد."‏

آيا اين همه نشان مي دهد که بار ديگر جمهوري اسلامي فرصت را از دست داده و با نديده گرفتن نظر کارشناسان و يا ‏گم کردن آن در ميان هياهوهائي که تندروها مي سازند کشور را به سوي وضعيت باز هم بدتر هدايت کرده است؟