سيد محمد مهدي شهيدي
Mehdish685‎@gmail.com

وبلاگ نويسي در ايران خيلي پيش از آن که حاکميت و نهاد هاي دولتي به فراست آن بيفتند، آن قدر در ميان مردم ‏خصوصا جوانان و زنان رشد و گسترش يافت که جايگاه وبلاگ فارسي را در دنياي مجازي تا سطوح با لايي ‏رساند. حاکميت حمهوري اسلامي زماني به فکر کاهش دسترسي به وبلاگ ها افتاد که چندين تن از بزرگان قوم و ‏دولتمردان با ايجاد وبلاگ اختصاصي ارتباط مستقيمي را با کاربران اينترنت فراهم کردند و به اين گونه وبلاگ و ‏و وبلاگ نويسي در سطوح مختلف جامعه ايرانيان داخل و خارج کشور جا افتاد و رسميت يافت.‏

در گزارشي که در ادامه مي خوانيد، وضعيت وبلاگ و وبلاگ نويسي فارسي در زمان دولت نهم مرور شده ‏است.‏

‎‎ثبت وبلاگ ها‎‎

اولين اقدام سلبي دولت نهم در مورد وبلاگ ها، اطلاعيه اي بود که از سوي وزارت ارشاد صادر شد. بر اساس ‏اين اطلاعيه مديران وبلاگ ها و سايت هاي اينترنتي مي بايست وبلاگ يا سايت خود را در پايگاهي که براي اين ‏منظور راه اندازي شد به ثبت برسانند. متمردان اين دستور پس از مدت مقرر مي بايست قيد وبلاگ يا سايت خود ‏را بزنند تا مشمول فيلترينگ نشوند.. وزارت ارشاد همچنين خواسته بود که سايت ها ميزباني خود را به سرورهاي ‏ايراني انتقال دهند. نکته جالب سرپيچي " ارشاديون" از اين دستور بود. تنها يک روز پس از بالا آمدن سايت ‏وزارتي براي ثبت سايت و وبلاگها، توسط يک وبلاگر ايراني کاشف به عمل آمد که وب سايت وزارت خانه روي ‏يک سرور آمريکايي قرار دارد! روزنامه نگاري به طعنه به وزير ارشاد در ياد داشتي نوشت که اطلاعات سايت ‏و وبلاگ ها قبل از آن که روي ميز وزير بيايد، روي ميز بوش ميرود.‏

اگرچه چند روز بعد ارشاد اعلام کرد که ثبت وبلاگ ها الزامي نيست، با اين حال سايت " بازتاب" بر اساس همين ‏دستورالعمل تعطيل شد.‏

‎‎از وبلاگ تا اتهام جاسوسي‎‎

برخورد با وبلاگ و بلاگر ها البته اولين بار به طور رسمي در سال 1384 با اقدام قضايي و بازداشت چند بلاگر ‏روي داد. اقدامي که هر چند مانور زيادي روي آن انجام شد اما در نهايت به تبرئه بلاگرها انجاميد. ‏

در ابتداي ارديبهشت آن سال، خبر دستگيري 20 تن از روزنامه نگاراني که يا وبلاگ داشتند يا با سايت ها ‏همکاري مي کردند به سرعت روي بسياري از وبلاگ ها منتشر شد. اتهام آنان تبليغ عليه جمهوري اسلامي و ‏جاسوسي براي بيگانگان اعلام شد.‏

تعدادي از اين افراد اقدام به نوشتن توبه نامه کردند و اتهاماتي همچون تبليغ عليه جمهوري اسلامي و جاسوسي ‏براي بيگانگان را عليه خود پذيرفتند اما پس از آزادي از زندان اعلام کردند که اين توبه نامه ها را تحت فشار و ‏شکنجه نوشته اند.‏

پرونده وبلاگ نويسان به خاطر نحوه برخورد و شکنجه بازداشتي ها از سوي خانواده اين افراد تا مجلس شوراي ‏اسلامي و از آنجا تا رياست قوه قضاييه کشيده شد. موضوع شکنجه وبلاگرها براي اخذ اعتراف به جاسوسي آنقدر ‏بالا گرفت تا سرانجام در پي تشکيل آخرين جلسه هيئتي که آيت الله شاهرودي رئيس قوه قضائيه براي بررسي ‏پرونده وبلاگ نويسان و سايت هاي اينترنتي تعيين کرده بود، جمال کريمي راد، سخنگوي وقت ِ قوه قضائيه ايران ‏به خبرنگاران گفت که: "ضابطان و مراجع قضائي در برخورد با متهمان اين پرونده مرتکب تخلفاتي شده و در ‏مواردي قانون را رعايت نکرده اند. وي تأکيد کرده که با افرادي که مرتکب تخلف شده اند برخورد خواهد شد". ‏هر چند خبر اين برخورد با ضابطان خودسر هيچگاه حتي به خانواده شکنجه شده ها اعلام نشد. ‏

به گفته سخنگوي قوه قضائيه، هيئت بررسي پرونده وبلاگ نويسان به اين نتيجه رسيده که از ميان افرادي که در ‏ارتباط با اين پرونده تحت پيگرد قانوني قرار گرفته اند، غير از چهار تن از آنان، بقيه "نقش فعال و آگاهانه ‌اي" ‏در اتهاماتي که به آنها تفهيم شده نداشته اند و در اقداماتشان سوء نيتي نبوده است. او از چهار متهم مورد اشاره نام ‏نبرد.‏

کريمي راد گفت: "دادسراي تهران نظر هيئت را پذيرفته و بر مبناي آن پرونده متهمان را به غير از چهار نفر ‏آنان، مختومه اعلام کرده است". وي در عين حال پيش بيني کرده که چهار متهم پرونده نيز در دادگاه "مورد رأفت ‏اسلامي" قرار گيرند.‏

وي همچنين گفت که براي تمام متهمان زن پرونده قرار منع پيگرد صادر شده است. بدين ترتيب شيوه بي سر و ‏صداتري براي اخلال در رشد وبلاگ فارسي از سوي دادستاني اجرا شد و از آن پس فيلترينگ دامن وبلاگ ها را ‏هم گرفت.‏

‎‎نظارت دولت بر وبلاگ نويسي‎‎

روز نامه گاردين چاپ لندن در گزارشي که 15 خرداد 1386 در ضميمه تکنولوژي خود منتشر کرد به چگونگي ‏نظارت دولت جديد ايران بر وبلاگ نويسي پرداخت.‏

گاردين در ابتداي گزارش خود به اين نکته اشاره داشت که از زمان روي کار آمدن محمود احمدي نژاد، رييس ‏جمهور ايران، همه سايت ها وبلاگ ها (وبلاگ هاي که نشاني مستقل دارند) بايد در وزارت فرهنگ و ارشاد ‏اسلامي ثبت شوند و وبلاگ نويسان موظفند مشخصات وبلاگشان را در اختيار يک سايت اينترنتي دولتي قرار ‏دهند. بدين ترتيب، وبلاگ هاي داراي نشاني مستقل که ثبت نشده اند، مسدود خواهند شد تا در داخل و شايد خارج ‏از ايران قابل دسترسي نباشند. ‏

گزارش گاردين به نقل از "مهدي بوترابي"، مدير شرکت پرشين بلاگ که خدمات اينترنتي را مجانا در اختيار ‏وبلاگ نويسان ايراني قرار مي دهد، آورده بود که 10 درصد از يک ميليون وبلاگ موجود در ايران فعال هستند. ‏گزارش مي افزود که همه وبلاگ نويسان در ايران حاضر نشده اند وبلاگ خود را در سايت وزارت فرهنگ و ‏ارشاد اسلامي ثبت کنند و مي افزود: "خانم دوکوهکي از وبلاگ نويسان نامي ايران قلمداد مي شود و در اعتراض ‏به مقررات جديد دولت احمدي نژاد در صفحه وبلاگ خود اين شعار را نوشته: «سايتم را ثبت نمي کنم!» گزارش ‏گاردين خبر مي داد که وبلاگ پرستو دوکوهکي مسدود شده است و بسياري از وبلاگ نويسان ايراني که مورد ‏قهر دولت ايران قرار گرفته اند شعار مشابهي را به وبلاگ خود اضافه کرده اند.‏

اين گزارش در عين حال به وبلاگ نويسي کانديداهاي رييس جمهوري ايران استناد داشت: "حتي محمود احمدي ‏نژاد هم سال گذشته وبلاگ شخصي خود را در حالي آغاز کرد که دولتش وبلاگ نويسان ديگر را محدود مي ‏کرد".‏

گزارش گاردين، نفوذ وبلاگ نويسي در ايران را غير قابل انکار مي دانست و توضيح مي داد که چگونه درج خبر ‏زنداني شدن يعقوب يادعلي، نويسنده ايراني، در وبلاگ دوستش رضا شکراللهي، سر از مطبوعات ايران درآورده ‏و نهايتا دولت وادار شده وي را آزاد کند.‏

گاردين در ادامه گزارش خود به اين موضوع اشاره داشت که وبلاگ نويسي تنها مختص گروه هاي معترض و ‏مخالف دولت ايران نيست و در کنار روحانيون و محافظه کاران، افراد همجنس گرا نيز سرگرم وبلاگ نويسي ‏هستند.‏

گاردين مي افزود بزرگترين مشکل بيشتر وبلاگ نويسان در ايران مسدود شدن سايت هاي اينترنتي به خاطر فيلتر ‏شدن (ممنوع بودن) برخي واژه ها و حتي واژه هاي مشابه آنهاست: "استفاده از جستجوگرهاي اينترنتي در ايران ‏مي تواند دلسردکننده باشد چون احتمال دارد بارها و بارها با اين پيام روبرو شويد: برابر قوانين جمهوري اسلامي ‏ايران و دستور مقامات قضايي دسترسي به اين سايت مجاز نمي باشد."‏

البته نگارنده گزارش در پايان بشارت مي داد که ايجاد سد و سانسور توسط دولت ايران قوه ابتکار کاربران را ‏خلاق تر کرده است؛ از جمله نويسندگان ايراني رفته رفته متوجه مي شوند که مي توانند کتاب هاي ممنوع چاپ ‏خود را در اينترنت منتشرکنند.‏

‎‎چشم انداز روشن است‎‎

‏ به هر حال تجربه نشان داده مسدود کردن سايت ها در مورد کاربران باهوش ايراني بي فايده است: هزاران سايت ‏اينترنتي وجود دارد که مي توانند از فيلترها عبور کنند و محتويات سايت هاي مسدود را به وبلاگ ها و ايميل ‏کاربران ارسال کنند. ميزان موفقيت وبلاگ نويسان ايراني در مقابله با محدوديت هاي دولت نهم در آينده روشن ‏مي شود. اما آنچه اکنون روشن است ادامه تلاش آنهاست تا راه را براي رسيدن اطلاعات به مردم ايران باز نگه ‏دارند.‏