خطر حمله نظامي بيشتر شده
مصاحبه با شيرين عبادي - سه شنبه 24 اردیبهشت 1387 [2008.05.13]

اميد معماريان
omid@memarian.info
شيرين عبادي برنده جايزه صلح نوبل هم اکنون براي ايراد يک مجموعه سخنراني در ايالات متحده به سر مي برد. عبادي که از جمله سرشناس ترين منتقدان وضعيت حقوق بشر درايران است، همواره مخالفت خود را با هرگونه دخالت نظامي در اين کشور بيان کرده است. وي در گفتگو با روز، با تاکيد بر مواضع ضدجنگ خود، نسبت به اين که تهديد نظامي آمريکا عليه ايران افزايش پيدا کرده است ابراز نگراني مي کند.

موضوع وهدف سفراخيرتان به آمريکا چيست و چه برنامه هايي را دنبال مي کنيد؟ هدف ازسفرمن به آمريکا ايراد يک مجموعه سخنراني دردانشگاه هاي مختلف آمريکا بوده است. مسايل مختلفي ازقبيل ريشه يابي بحران خاورميانه، صلح درخاورميانه، بررسي وضعيت زنان مسلمان و وضعيت حقوق بشر در ايران امروز، موضوع سخنراني هاي من بوده است.
شما به صورت مداوم به انتقاد از موضوع حمله نظامي آمريکا به ايران پرداخته ايد واز طرفي خودتان يکي از منتقدان سرسخت دولت جمهوري اسلامي در زمينه نقض حقوق بشرهستيد. برخي محافظه کاران مي گويند اين دو موضوع با هم در تناقض هستند چرا که چنين انتقاداتي ممکن است بهانه به دست جنگ طلبان بدهد تا از آن براي حمله نظامي به ايران استفاده کنند. نظر شما چيست؟ بايد بگويم من درتمام سخنراني هايي که در خصوص نقض حقوق بشر در ايران داشته ام بلافاصله تاکيدي را اضافه کرده ام مبني بر اين که عليرغم همه انتقادات وارده به حکومت جمهوري اسلامي به خاطر نقض حقوق بشر، بهبود وضعيت موجود وظيفه اي است به عهده يکايک ايرانيان وارتباطي به سربازان خارجي ندارد. مردم ايران با حمله نظامي به ايران و حتي تهديد به حمله نظامي به ايران مخالف هستند. زيرا اين وضعيت باعث مي شود که حقوق بشر ودموکراسي درايران بيش ازپيش تضعيف شود. هر حکومتي که خود را درمعرض خطر ببيند سعي مي کند بر ميزان کنترل فضاي داخلي افزوده واز آزادي هاي فردي بکاهد. بنابراين همان گونه که حمله نظامي به ايران درزمان صدام حسين باعث افزايش نقض حقوق بشر و دستگيري ها و تيرباران هاي افراد سياسي شد، به همين نسبت هرگونه حمله نظامي به ايران در آينده نيز وضعيت آزادي خواهان را بيشتر به خطر خواهد انداخت. وقتي جنگي صورت بگيرد، موضوعاتي از قبيل حق آزادي بيان وحق تحصيل وحق آزادي مذهب تحت الشعاع سياست هاي امنيتي و حفظ حيات قرارخواهند گرفت.
آيا فکر مي کنيد نسبت به گذشته احتمال حمله نظامي به ايران افزايش پيدا کرده است؟ بله. متاسفانه مدتي است لحن مقامات دو کشور شديدتر شده است. شاهد بوديد که يکي از داوطلبين رياست جمهوري آمريکا يعني هيلاري کلينتون حتي تهديد کرد درصورتي که خطري متوجه اسراييل شود ايران را منهدم خواهد کرد. کانديداي ديگر يعني جان مک کين نيز موضع شديد خود رادر اين زمينه مشخص کرده و حتي در جلسه اي بخشي از آهنگ "ايران را بمباران کنيد" را زمزمه کرده است. اين قبيل شواهد، نشان از بهبود شرايط ندارد.
وقتي با دانشگاهيان آمريکا صحبت مي کنيد چه موضوعاتي بيشتر مورد سوال آنهاست؟ آنچه مورد بحث قرارمي گيرد درحوزه تخصص من است، يعني موضوع حقوق بشر. طبيعي است که آنها علاقه مند هستند ببينند وضعيت حقوق بشر در ايران چگونه است و ازهمه مهمتر جامعه مدني درايران تا چه حد قوت دارد و واکنش آن به نقض حقوق بشر چيست و آيا فشارجامعه مدني مي تواند وضعيت موجود را بهبود بخشد يا نه. به علاوه معمولا از من سوال مي کنند آيا با اظهارات آقاي احمدي نژاد درمورد هولوکاست ويا محو اسراييل موافق هستم؟ من هم به صورت کلي پاسخ مي دهم که من هنگام انتخابات به آقاي احمدي نژاد راي ندادم و طبيعتا همسو با ايشان ازلحاظ فکري نيستم.
فکر مي کنيد اظهارات آقاي احمدي نژاد، چنانکه بعضا در رسانه هاي غرب عنوان مي شود بازتابي از اختلافات تاريخي مسلمانان و يهوديان است؟ بايد بگويم دين اسلام و دين يهود بيشتر از هر دو دين ديگري نزديک هستند. يهوديان و مسلمانان سالها همزيستي مسالمت آميز وروابط دوستانه داشته اند. اختلافي که بين آنها پيش آمد بعد از جنگ جهاني دوم بود. بنابراين اختلاف برسر مذهب نيست و سياسي است، چرا که دو مذهب، به طور سنتي اشتراکات فراواني با يکديگر دارند؛ ازجمله درمسايل مربوط به زن وخانواده (گذشته از آنکه نسبت به اين موارد چه نظري داشته باشيم). مثلا در دين يهود هم ميزان ارث زن بسيار کمتر از ارث مرد است. يا اينکه در دين اسلام ما موضوعي به نام سه طلاقه داريم - به اين معنا که مرد سه بار بگويد همسرم را طلاق دادم- که اين با يکي ازمقررات مذهبي يهوديان به نام "گت" شباهت زيادي دارد. همچنين، طلاق شرعي دردين يهود به اين صورت است که مرد بايد در يک بلندي بايستد -يعني حتي از جهت موقعيت فيزيکي برزن برتري داشته باشد - وسه بار به زن بگويد از منزل من برو بيرون و زن بدون اينکه پشت سرش را نگاه کند بايد از خانه خارج شود. و يا اينکه همان گونه که شرايط خاصي براي ذبح در دين اسلام وجود دارد، شرايطي نيز براي ذبح در دين يهود وجود دارد، درحالي که چنين شرايطي در دين مسيحيت وجود ندارد...
فکرمي کنيد در يک سال باقي مانده به انتخابات رياست جمهوري ايران وضعيت براي فعالان حقوق بشر وسياسي بازتر بشود يا ممکن است با توجه به فضاي به وجود آمده بعد ازانتخابات مجلس هشتم، فشار روي نيروهاي جامعه مدني باز هم افزايش پيدا کند؟ من اميدوارم که حکومت ايران با عقلانيت اين نکته را دريابد که تقويت جامعه مدني باعث مي شود که فاصله بين مردم و حکومت کمتر شود و در شرايط بحراني مردم بتوانند پشت سرحکومت قرارگرفته واز کشور خود دفاع کنند. درشرايطي که کشوري در بيم حمله به سرمي برد حکومت بايد فاصله خود را تا آنجاکه مي تواند با مردم کمتر کند.
