در جست و جوي "چهل کليد" - نامي که از کتاب شعر سياوش کسرائي آمده است - رازهاي شعريم. هر شماره شعر يا شعرهائي از شاعران ايراني را مي خوانيد. سپس نگاهي به شعر ويادداشتي بر زندگي اش. در اين شماره به سراغ عباس صفاري شاعر ايراني مقيم آلمان رفته ايم....

شعرها
3 شعر تازه از مجموعه کلاغنامه

" پرنده شب هايي که شاعر نيستم " - عباس صفاري

شب هايي که شاعر نيستم
کلملت کهنه ژوش مي شوند
و کلاهشان مثل آي با کلاه
گشاد بر سرشان،
انگار به ميهماني يک جلپاره فروش
دعوت شده باشند.

اگر بنويسم سنگ
بي بروبر گرد بايد
پنجره اي، سري، بال پرنده اي
يا چراغ نيمه شبِ خياباني را بشکند.
در آسياب دهکده اي متروک
اگر به خواب رفته باشد
حتمن سنگ نيست.

يا فرض بگيريد پياده رو
مي تواند سر به بيابان بگذارد
و در ابديتِ منتقد پسندي جاري شود

اما در هيچ فصلي جز پاييز
عابري نخواهد داشت.

روزگار کلاغ را اما
دوستان شاعرم انقدر سياه کرده اند
که رنگ هاي ديگرش را نمي بينم.
حالا کلاغ را شاعر که نباشم
خبرچينِ صابون خورِ گوشواره دزدي
بيش نمي بينم
کلمات نونواري هم اگر
به پستم بخورند
عارشان مي شود با او
بر يک شاخه ديده شوند.

"غراب" – ضياء موحد

به حکم استقرا
غراب
سياه است
چنين ارسطو در ارغنون نوشت:
Melas estin ho koraks
و پورسينا
در منطق شفا آورد
که:
الغراب اسود.
و در قرون وسطي
توماس آکويناس يک روز ديد
به روي سنگ سياه سر در کليساي او
نوشته اند
که:
و اين چنين بود و بود
که ناگهان خبر آوردند
غرابهاي سفيدي هم پيدا شده است
و ديده اند
که روي کنگره هاي خراب قصري ويران
غرابهاي سفيد
نشسته اند کنار غرابهاي سياه
غرابهاي سفيدي با همان قواره و قد و قارقار و غيره و غيره.
و شيخ ما
- که مزارش غرق نور رحمت حق باد
چو اين شنفت
تبسمي فرمود و گفت:
نه
غراب
به هفت دريا هم اگر بشويد
سياه است
غراب
سفيد هم اگر باشد
همان سياه است
همان سياه سياه سياه

اسفند 66

"دو شعر در يک کلمه" - منوچهر آتشي

بر کاج سفيد
کلاغ کلمه اي است سياه
قايقي مي گذرد
از پشت پنجره ام
دستي نازک تکان مي خورد
و من به حيرت که:
کدام "دانوب"
آمده تا اين خيابان، در تهران
و آبي مي نوازد آسمان
آن گونه که برف
آبي که مي خواند
کاج
آبي مي رقصيد
و انتهاي سفيدش کلاغ
کلمه است پر صدا
و همچنان سياه

تهران، 1382

نگاه
کلاغ در ادبيات فولکوريک جهان

"کلاغنامه" از اسطوره تا واقعيت، تاليف، ترجمه و تدوين عباس صفاري شاعر ايراني مقيم آلمان در ايران منتشر شده است. کلاغنامه شامل سه بخش عمده است، بخش اول به اسطوره اختصاص دارد و در بخش دوم نمونه‌هايي عرضه شده است از شعر کلاسيک و مدرن که روي تم کلاغ سروده شده اند. بخش سوم نيز چند حکايت و داستان را شامل مي شود که نويسندگان ايران و جهان نوشته اند.

در اين مجموعه نمونه‌هايي از کليله و دمنه، هزار و يک شب و ادبيات فولکوريک اقوام مختلف جهان عرضه شده است.
در بخش شعر سروده‌هايي اعم از کلاسيک و مدرن از شاعران ايران و جهان چون مولانا، جامي، عنصري، اخوان ثالث، آتشي، نيما، سيدني لاني ير، آلن پو، آرتوررمبو، آدونيس آمده است.

در داستان‌هايي که از نويسندگان معاصر در اين مجموعه آمده کلاغ حضوري متافزيکي دارد و در مواردي نقش راوي را به عهده مي‌گيرد و به جاي مولف يا يکي از شخصيت‌هاي داستان نشسته است. در پايان کتاب نيز بخش کوچکي به موضوع کلاغ در طنز و ادبيات کودکان اختصاص داده شده است.

شايد بتوان نقش برجسه تر کلاغ نسبت به ساير پرندگان را درشکل گيري اسطوره هاي مذهبي و حتي اسطوره‌هاي قديمي‌تررا يکي از دلايل عمده کشش عباس صفاري به تهيه، ترجمه و تدوين چنين اثر جالبي دانست. از نکات جالب ديگري که خواندن اين کتاب براي خواننده روشن مي کند کاربد اسطوره اي و شاعرانه ا زکلاغ در ادبيات معاصر است. به طوري که حتي در اثار شاعراني چون منوچهر آتشي، علي باباچاهي، مهرداد فلاح و... اين پرنده به شکل استعاري حضور دارد. در بخش هايي از اين کتاب به خوانش اشعار خراساني مي رسيم که در انها واژه‌ي عربي غراب براي کلاغ استفاده شده است به همراه تصوير سازي هاي فراوان و استفاده ي زياد از تشبيه. مروري کوتاه بر کلاغنامه عباس صفري نشان مي دهد که در سه دهه‌ي گذشته کلاغ در ادبيات ايران و جهان و توجه به جنبه هاي اسطوره‌اي و ايماژيستي آن افزايش پيدا کرده است. شايد بتوان اين فرآيند را در جهت ارايه نمادهايي خاص براي توضيح جرياناتي دانست که در سه دهه ي اخير در رابطه با جامعه ايران و مردم ان روي داده است.

تصاويري که در اين مجموعه از کلاغ در قالب اشعار و يادداشت هاي ادبي از نويسندگان و شاعران ايراني و خارجي و داستان هاي افسانه اي ارايه شده است نشان مي دهد که کاربردي که از اين پرنده در ادبيات ايران شده است، گاها متفاوت و در مواردي بسيار ضد و نقيض است. کلاغ گاهي واجد صفت ترس است و گاهي شجاعت. گاهي عاقل است و مهربان و گاهي نادان است وبدجنس. صفاري در اين مجموعه به تعدادي از نقش هاي مثبت کلاغ در ادبيات ايران اشاره کرده است مثل آن کلاغي که براي الياس نبي نان و گوشت مي اورد بدون آنکه با توجه به صفت دزد بون کلاغ از آن چيزي بدزدد. يا جايي در يک داستان عاشقانه چيني که در آن کلاغها دسته‌جمعي بال به بال هم مي‌دهند و پلي مي‌سازند بين چند ستاره در کهکشان، تا دو معشوقه‌اي که به دو ستاره‌ي مختلف تبعيد شده‌اند بتوانند به هم برسند. قسمتي از اين روايت را بخوانيد: "دختر امپراطور آسمان که افسانه ي او بر اساس روابط صور فلکي ساخته شده است. به چوپان زاده اي دل مي بندد و با او زدواج مي کند. پس از وصلت اما ريسندگي و بافندگي را که در آن مهارت بسيار داشته است بر خلاف ميل پدر کنار مي گذارد.امپراطور براي تنبيه دختر زوج جوان را در دو جانب رودخانه اي آسمان (کهکشان) به تبعيد مي فرستد. آنها سالي يک بار اجازه دارند همديگر را ببينند. در هفتمين شب از هفتمين ماه قمري. هنگامي که کلاغ هاي دلسوز، بال در بال به شکل پلي بر رود ستارگان ظاهر مي شوند تا دو دلداده را به هم برسانن، اين دلدادگان اساطيري "چين نيو" و "چين نو" نام داشته اند..."

در باره شاعر
عباس صفاري: شاعري بي هياهو

عباس صفاري متولد ۱۳۳۰ يزد است. وي کار خود را در زمينه ادبيات و شعر قبل از انقلاب و با ترانه آغاز کرد و پس از ان از اواخر دهه‌ شصت به طور جدي به شعر پرداخت. اولين مجموعه شعر او در ملتقاي دست و سيب است که در سال 1992 توسط نشر کارون، لس‌آنجلس، منتشر شد. تاريک روشناي حضوردر لس آنجلس باز هم نشر کارون در سال ۱۹۹۶ منتشر شد. صفاري در سال 1381 سومين مجموعه شعرش با عنوان دوربين قديمي و اشعار ديگر را توسط نشر ثالث در ايران منتشر کرد. اين مجموعه توانست جايزه شعر کارنامه را براي وي به ارمغان بياورد. کبريت خيس، مجموعه شعر سال‌هاي ۱۳۸۱-۱۳۸۳صفاري است که در سال 1384 توسط نشر مرواريد منتشر شد.

صفاري که در حال حاضر در لس‌آنجلس زندگي مي‌کند در سالهاي ۷۵ تا ۸۰ به همراه بهروز شيدا و حسين نوش آذر سردبير فصل‌نامه‌ سنگ بود. گفتني است که شعر ترانهٔ "خسته" از فرهاد مهراد نيز سرودهٔ صفاري است.

"عباس صفاري" شاعر دفتر "کبريت خيس" و "دوربين قديمي" در تازه ترين اثر خود "کلاغنامه" به ماهيت غيرقطعي اين پرنده در عرصه فرهنگ و هنر و ادبيات جهان و ايران پرداخته است و عنوان کتابش را "کلاغنامه" برگزيده است.