‏

نادر ايراني

بدرالسادات مفيدي، که زماني خبرنگار پارلماني روزنامه سلام در مجلس شوراي اسلامي بود، اكنون دبير ‏انجمن صنفي روزنامه نگاران ايران است. با وي به مناسبت 11 ارديبهشت روزجهاني آزادي مطبوعات ‏درباره وضعيت مطبوعات و روزنامه نگاران در دوران دولت نهم گفت و گو کرده ايم. به گفته خانم مفيدي ‏‏"در چند وقت گذشته به طور مرتب بر روزنامه نگاران فشارهاي جدي وارد شده است." اين گفت و گو را مي ‏خوانيم

‎‎خانم مفيدي چند روز پيش در سايت انجمن صنفي آمده بود كه يكي از خبرنگاران روزنامه صداي ‏عدالت دستگير شده وتا كنون از وي خبري نيست. آيا تاكنون تلاش هاي شما دراين باره نتيجه اي داده است؟ ‏به طوركلي تاکنون براي اين دست از روزنامه نگاران چه کرده ايد؟‏‎ ‎
انجمن صنفي خبرنگاران هنوز از پي گيري هاي خود نتيجه اي نگرفته است. در واقع در چند وقت گذشته به ‏طور مرتب برروي روزنامه نگاران فشارهاي جدي وارد شده است. البته اين فشارها، فشارهاي جديدي ‏نيست، چون پيش از اين هم ما شاهد رفتارهاي محدود كننده و برخوردهايي از نوع احضار، تهديد، ارعاب، ‏بازداشت از نوع بازداشت موقت و... بوده ايم. درطي اين مدت اما نه تنها كاهش پيدا نكرده بلكه روزبه روز ‏هم روبه تزايد بوده است. ‏

‎‎ابعاد اين فشارها تا چه اندازه است؟‎ ‎
ببينيد اين فشارها درگذشته كمتر به شهرستا ن ها كشيده مي شد، اما اكنون شاهد هستيم كه فشار در شهرستان ‏ها نيز افزايش يافته است و روزنامه نگاران در استان هاي مختلف دچار آسيب هايي شده اند. اين موضوع به ‏ويژه در استان هاي سيستان و بلوچستان و كردستان قابل مشاهده است به نحوي كه هر روز روزنامه نگاران ‏بيشتري درمعرض آسيب ها قرار مي گيرند. ‏

‎‎خانم مفيدي روز جهاني آزادي مطبوعات (11 ارديبهشت) در حالي فرا مي رسد که خزان ‏مطبوعات در کشور ما همچنان ادامه دارد. يكي از مواردي كه درحال حاضر مي تواند به اين وضع شدت و ‏حدت بيشتري بدهد، خبر نظارت وزارت ارشاد برروي اعضاي هيات تحريريه مطبوعات است که روي ‏سايت ها آمده. انجمن صنفي در اين ارتباط چه اقداماتي صورت داده است؟‎ ‎
ما هم اين خبررا شنيده ايم، واقعا جاي تاسف دارد كه چنين رفتارهايي به تدريج دارد درهمه حوزه ها گسترش ‏پيدا مي كند. مشابه چنين رفتارهايي را چند سال پيش از سوي شوراي نگهبان نسبت به نمايندگان مجلس شاهد ‏بوديم كه بعد از انتخاب آنان از سوي مردم و پس از ورودشان به مجلس، به رغم سخت گيري هايي كه هنگام ‏بررسي صلاحيت ها انجام مي دهند، باز هم مي گفتند ما صلاحيت نمايندگان را هنگام فعاليت شان درمجلس ‏همچنان زير نظر داريم و هرلحظه اي که احساس شود نمايندگان شرايط خود را از دست داده اند با آنان ‏برخورد مي کنيم به نحوي كه با نمايندگي مجلس، خداحافظي كنند. البته اين موضوع به دليل مغايرت با ‏قانون عملا اجرا نشد ولي ظاهرا اين نگاه دارد به تدريج دربدنه حاكميت رواج مي يابد وهم اكنون هيات ‏نظارت برمطبوعات هم به تبعيت از اين شيوه رفتاري شوراي نگهبان، مايل است اين اختيار را داشته باشد كه ‏در مورد اعضاي تحريريه روزنامه ها هم نظر بدهد. ‏

‎‎آيا اين موضوع روابط طبيعي ميان كارگر وكارفرما را به هم نمي زند؟ به عبارت ديگر اگر ‏كارفرما بخواهد با نويسندگان وخبرنگاراني كار كند كه کارهايشان براي او ومردم جذاب است، بر اساس اين ‏برخورد بايد از آنان صرف نظر كند؟‎ ‎
بله اين رابطه كاري حق طبيعي كارگرو كارفرما است. در اين ميان كارفرما تصميم گيرنده است كه ببيند با ‏چه كسي مي تواند كاركند. از اين رو قطعا نشريه يا مطبوعه اي كه دارد منتشر مي شود، در چارچوب ‏مقررات و قوانين جمهوري اسلامي تلاش مي كند وظيفه حرفه اي خود را انجام بدهد واز آن قوانين تخطي ‏نكند. اين موضوعي است كه هيات نظارت كاملا به آن واقف است. لذا هيات نظارت بهتر است روي وظايف ‏اصلي خود كه دادن پروانه انتشار مطبوعات به متقاضيان نشريه ها است متمركز شود. متاسفانه شاهديم كه ‏متقاضيان زيادي در صف طولاني درانتظار دريافت پروانه انتشار نشريه ها قرار دارند. اين درحالي است كه ‏هيات نظارت كماكان نسبت به انتشار نشريه ها مواضعي سختگيرانه دارد. ‏

‎‎آيا اين شكل از برخورد با اصحاب رسانه ها و به ويژه خبرنگاران، مغاير با حقوق جهاني كار و ‏سازمان آي. ال. او نيست؟‏‎ ‎
قطعا اين گونه است وما متاسفانه شاهديم كه با اين شيوه برخورد ها از سوي حاكميت، حقوق روزنامه نگاران ‏ناديده گرفته مي شود. فكر مي كنم اعضاي هيات نظارت برمطبوعات يا از وجود اين دست از قوانين غافلند ‏يا با آگاهي تمام تمايل دارند اين چند نشريه مستقل از دولت راهم به گونه اي به ابزار تامين كننده منافع ‏دولت تبديل كنند تا به نحوي نوعي تبعيت محض از خود در ارتباط با مسايل مختلف نشان داده و از آن ها ‏عدول نكنند. ‏

‎‎با توجه به اينكه گفتيد اين شيوه برخورد با اصحاب رسانه درمخالفت با حقوق بين المللي كار آي. ‏ال. او نيز هست آيا زمينه اي وجود دارد كه كارگران حوزه روزنامه نگاري بخواهند به مراجع قضايي در ‏داخل كشور يا سازمان هاي بين المللي شكايتي عرضه كنند؟‎ ‎
به هر ترتيب راه شكايت وجود دارد ومرجع مربوطه هم ديوان عدالت اداري است. ديوان عدالت اداري به ‏شكايت هاي مربوط به دستگاه هاي دولتي رسيدگي مي كند. درعين حال همچنان امكان ارجاع اين شكايت ها ‏به مراجع بين المللي وجود دارد، ولي من شخصا معتقدم تا جايي كه امكان دارد نبايد به سازمان هاي بين المللي ‏شكوه ببريم و اين براي ما بهتر است.ضمن آنكه معتقدم بخش اعظم اين مسايل، مسايل داخلي است. اين ‏موضوع را برحسب يك اعتقاد مي گويم نه برحسب ترس يا فشار و نگراني از اينكه ممكن است با ما ‏برخوردي صورت بگيرد. من گمانم براين است كه ما درمراحل اوليه حركت به سوي دموكراسي قرار داريم ‏و اين طبيعي است كه از اين دست از چالش ها با مسئولان داشته باشيم. ضمن آنكه در اين گونه چالش ها است ‏كه مي توانيم به آنان بفهمانيم که بايد قدرت تحمل خود را بالا ببرند و به مرور اجازه بدهند منتقد، صحبت ‏هاي خود را بگويد. به عبارتي ديگر ما با اين رفتار به آنان مي آموزيم كه راه حل مسايل، خفه كردن صداي ‏منتقدان ومخالفان به هر ترتيبي نيست. ولي به هرحال امكان شكايت وجود دارد به ويژه به سارمان جهاني ‏كار، چرا كه دولت ايران مقاوله نامه هايي را دراين زمينه امضاء كرده و عمل به مفاد آن مقاوله نامه ها را ‏متعهد شده است. همانطور كه مي دانيد در جهان فعلي كشوري نمي تواند مقاوله نامه ها راامضاء كند و ‏درعمل به يك سري حقوق انساني و رعايت موازين حقوق بشري متعهد شود اما درداخل كشور به شكل ‏ديگري عمل كند.‏

‎‎به نظر شما وضعيت برخورد با خبرنگاران و اينكه آقاي صفارهرندي صريحا اعلام كرده كه ‏روي اعضاي هيات تحريريه ها نيز نظارت مي كنند، روند آزادي مطبوعات را با چه موانع جديدي روبرو ‏مي كند و امنيت شغلي خبرنگاران را تا چه اندازه مورد تهديد قرار مي دهد ؟ آيا انجمن در باره آينده ‏مطبوعات ارزيابي اي انجام داده است؟‎ ‎
ببينيد ما ضرب المثلي داريم كه مي گويد سال به سال دريغ از پارسال. هر چه جلوتر مي آييم احساس مي كنيم ‏كه سخت گيري ها وفشارها افزايش مي يابد. اگر در دولت قبلي ما مواجه با اين فشارها وسختگيري ها، از ‏سوي بخش هايي از حاكميت، نسبت به روزنامه نگاران بوديم، اما به حمايت هاي بخش ديگري از حاكميت ‏نيز دلخوش بوديم. به عبارت ديگر درزمان دولت آقاي خاتمي نيزشاهد توقيف نشريه ها، بازداشت روزنامه ‏نگاران، و ايجاد محدوديت براي مطبوعات بوديم، اما از آن جايي كه تركيب اصلي هيات نظارت ‏برمطبوعات را اصلاح طلبان تشكيل مي دادند ودرعين حال دولت آقاي خاتمي نيز از بحث آزادي بيان نيز ‏حمايت مي كرد، از اين رو در اين مقوله مستحضر به پشتيباني بخشي از حاكميت بوديم. از اين رو جاي ‏اميدواري نيز وجود داشت. اما متاسفانه با روي كارآمدن دولت آقاي احمدي نژاد و تغيير تركيب مجلس هفتم، ‏‏‌ما شاهد تغيير تركيب هيات نظارت برمطبوعات بوديم. لذا وقتي كه جهت گيري درمطبوعات به شكل ديگري ‏درآمد، و افرادي عضو هيات نظارت برمطبوعات شدند كه از اساس درمغايرت با بحث آزادي بيان و آزادي ‏قلم قرار داشتند، طبيعي است كه اين شرايط روز به روز وخيم تر شده كه نمونه بارز آن نيز سخنان آقاي ‏صفار هرندي است كه درواقع رييس هيات نظارت برمطبوعات نيز هست. همچنين اين موضوع نيز طبيعي ‏است كه فضاي ياس ونااميدي كه برروزنامه نگاري كشور حاكم شده، دارد به تدريج گسترش مي يابد. ‏

‎‎در اين اوضاع، شما چه چشم اندازي براي فعاليت مطبوعاتي مشاهده مي كنيد؟‎ ‎
من اميدوارم تا جايي كه ممكن باشد بتوانيم در برابر اين فشارها مقاومت كنيم ودراندك فضاهايي كه براي ‏ماباز مي شود توان انجام وظيفه حرفه اي خودمان را داشته باشيم. ‏

‎‎انجمن صنفي براي حفظ استقلال روزنامه نگاران چه برنامه اي دارد؟ آيا اين انجمن به سوي ‏تدوين برنامه هاي ايجابي مي رود يا اي كه كماكان درلاك دفاعي خود دربرابر فشارها باقي مي ماند؟‏‎ ‎‎‎‏ ‏
شما بايد بضاعت انجمن صنفي روزنامه نگاران را درنظر بگيريد. از آن جايي كه انجمن صنفي فاقد توانايي ‏ها و پشتوانه هاي قانوني و حقوقي سنديكا ها و اتحاديه ها است و ما برش كاري آنان را در برخي از كشورها ‏ملاحظه كرده ايم، لذا بخش اعظمي از فعاليت هايش داراي ضمانت هاي الزام آور براي دستگاه ها ي اجرايي ‏دولت يا براي حاكميت نيست. شما باشرايط فعاليت انجمن هاي صنفي و ان.جي.اوها در حال حاضرآشنا ‏هستيد و مي دانيد درچه وضعيتي به سرمي برند. از ابتداي روي كارآمدن دولت آقاي احمدي نژاد متاسفانه ‏فشارها به قدري برروي نهادهاي غير دولتي افزايش يافت كه شايد بتوانم بگويم انجمن صنفي مطبوعات جزء ‏پوست كلفت ترين نهادهاي غير دولتي است كه هنوز توانسته خود را سرپا نگاه دارد. بنا براين طبيعي است ‏كه ما تلاش كرديم با تامين شرايط حفظ بقا، درعين حال تا جايي كه لازم بوده مواضع خود را بگوييم وتا آن ‏جا كه قادر بوده ايم، برش خود را نيز حفظ كنيم. به عبارت ديگر مي خواهم بگويم مواضع انجمن صنفي در ‏اين موقعيت، مواضعي بينا بيني بوده است.نه آن گونه درلاك دفاعي رفته ايم، ونه آن گونه درموضع تهاجمي ‏بوده ايم.انجمن چيزي بين اين دو موضع حركت كرده است. تلاش مي كنيم كه كماكان هم در اين مشي حركت ‏كنيم. ‏

‎‎آيا اين مشي، از فشارهاي حاكميت كاسته است؟‎ ‎
خير كماكان فشارهاي حاكميت برروي ما وجود دارد؛ در واقع سعي دارند به نحوي ما را به آن نقطه اي كه ‏مايلند سوق دهند، يعني انجمن را حذف كنند؛ ولي بانيان انجمن تاكنون اجازه نداده اند تا مشي طرف مقابل ‏صورت تحقق به خود بگيرد. در اين جا نكته مهم آن است كه پشتوانه انجمن صنفي، اعضاء آن هستند وتا ‏زماني كه اعضاء انجمن صنفي روزنامه نگاران همبستگي و انسجام خود را حفظ كنند، اين انجمن حذف ‏نشدني خواهد بود. براين اساس مي تواند فعاليت هاي گسترده تري براي برداشتن فشارها از روي دوش ‏مطبوعات و روزنامه نگاران داشته باشد.‏

‎‎درعمل به روزنامه نگاران تحت فشار چه كمك هايي انجام داده ايد؟‎ ‎
با توجه به مشكلاتي كه براي بعضي از روزنامه نگاران پيش آمد، انجمن تا آنجا كه ممكن بود از كمك هاي ‏حقوقي و انجام مكاتبات ونامه نگاري با بالاترين مقام قضايي كشوردريغ نكرد.‏

‎‎آيا انجمن درمكاتبات انجام شده خود، پاسخي نيزدريافت كرد؟‎ ‎
در پاسخ به اين سوال بايد از رييس قوه قضاييه تشكر كنم كه نامه هاي اخير انجمن را پاسخ دادند. به نحوي كه ‏هرگاه درباره هرروزنامه نگار و يا مطبوعه اي نامه اي در يك سال اخير به دفتر آقاي هاشمي شاهرودي ‏رياست قوه قضاييه داديم، نامه هاي مارا بي پاسخ نگذاشتند وبعضا رويكرد مثبتي نيز داشتند؛ به رغم اينكه ‏درسال هاي گذشته شاهدبرخورد هاي قهرآميز از سوي بخشي از اين قوه نسبت به مطبوعات وانجمن صنفي ‏روزنامه نگاران بوديم اما خوشبختانه در يكسال اخير به نظر مي رسد تجديد نظري دراين برخوردها صورت ‏گرفته به نحوي كه نسبت به مكاتبات انجمن با اين قوه تغييررويه كاملا به سوي روندي مثبت ميل كرده است ‏ضمن آنكه كمك ها وراهنمايي هايي نيزبراي انجمن داشته اند.‏

‏ ‏