‏‏

ويليام جي براود‏

محمود احمدي نژاد در تازه ترين بازديد خود از تاسيسات غني سازي اورانيوم در نطنز ديدار کرد، محلي که ‏به ادعاي ايران، براي مقاصد صلح جويانه و تامين انرژي هسته اي بر پا شده است. ‏

اين محل دور افتاده براي آزمايش نسل جديدي از سانتريفوژ که با سرعت بيشتري چرخش مي کنند و از ‏نظر تئوري، اورانيوم طبيعي را سريع تر به سوخت راکتور يا تسليحات هسته اي تبديل مي کنند، اخيراً در ‏کانون توجهات جهاني قرار گرفته است. دستگاه هاي جديد قابل اعتماد تر از نسل پيشين محسوب مي شوند- ‏که البته گاهي هم نقايص فاجعه انگيزي به دنبال داشتند.‏

همزمان با بازديد رييس جمهور از اين مرکز، ايران به انتشار 48 عکس از داخل آن دست زد. اين اولين بار ‏بود که نماي جالب توجهي از داخل اين مکان اسرار آميز در دسترس قرار مي گرفت.‏

جفري جي لوييس، يک متخصص کنترل تسليحات از بنياد آمريکاي نوين که يک گروه تحقيقاتي خيريه در ‏واشنگتن است، گفت: "آنها تحسين برانگيزند. ما در حال فهميدن برخي چيزها هستيم." ‏

از همه مهمتر اين است که تصاوير ياد شده، اولين نماي عمومي از دستگاه هاي جديد سانتريفوژ آي آر- 2 ‏موسوم به نسل دوم ماشين هاي ياد شده به شمار مي روند. هيچ تصوير ديگري غير از اين عکس ها وجود ‏ندارند، بنابراين کارشناسان هسته اي در سراسر دنيا بر مدارک ديداري ياد شده تکيه کرده اند تا اندازه دستگاه ‏هاي جديد، ميزان کارآيي آنها و آمادگي آنها را در اجراي عمليات سنگين غني سازي را مورد بررسي قرار ‏دهند. آنها به اين عکس ها، به عنوان تحفه اطلاعاتي نگاه مي کنند. ‏

آندرياس پرسبو، يک تحليلگر مرکز اطلاعات و آموزش و تحقيقات در لندن که يک گروه غيردولتي مشوق ‏کنترل تسليحات است، در وبلاگ اين مرکز مي نويسد: "اين ها اطلاعات بسيار ارزشمندي است."‏

نکته تعجب آور در اين بازديد، حضور وزير دفاع دولت – مصطفي محمد نجار- بود. برخي تحليلگران ‏حضور وي را در تناقض با ادعاهاي ايران در صلح آميز بودن ماهيت فعاليت ها در اين صحرا تلقي نمودند. ‏در يکي از تصاوير، لبخند بزرگي بر چهره آقاي نجار نشسته است و ظاهراً در حال راهنمايي همراهان رييس ‏جمهور است. ‏

تحليلگران هسته اي مي گويند اين عکس ها، دريچه اي را به سوي يک دنياي پشت پرده باز کرد که تا پيش از ‏اين، فقط براي مقامات ايراني و عده اي بازرس بين المللي شناخته شده بود. ‏

هوستون جي وود، يک کارشناس دستگاه هاي سانتريفوژ از دانشگاه ويرجينيا، در مصاحبه اي گفت: "من هيچ ‏چيزي نمي بينم که نشان دهد آنها براي تبليغات اين کار را کرده اند. به نظر مي رسد آنها بر روي ماشين هاي ‏پيشرفته اي کار مي کنند." ‏

ايران در حال جداسازي اورانيوم 235 از اورانيوم 238 است. اورانيوم 235 که در طبيعت کمياب است، به ‏آساني به دو ذره تقسيم شده و از خود انرژي هسته اي آزاد مي کند. اين نوع از اورانيوم نسبت به نوع قبلي، 3 ‏ذره نوتروني کمتر دارد. اين ويژگي باعث مي شود تا سبکتر بشود و ماده مناسبتري براي سانتريفوژ (چرخش ‏با سرعت بالا) محسوب شود. ‏

هر چند اين کار به نظر آسان مي رسد، اما دستگاه هاي سانتريفوژ مي بايست روز وشب و به مدت چند ماه تا ‏چند سال با سرعت صوت کار کنند. ممکن است به آساني توازن خود را از دست بدهند و اجزاي آنها متلاشي ‏شود. ‏

غلامرضا آقازاده، رييس سازمان انرژي هسته اي ايران، در مصاحبه سال 2006 با تلويزيون دولتي ايران ‏گفته بود: "روزهاي اول، دستگاه هاي ما خيلي از کار مي افتادند." او گفت پس از آنکه کارشناسان ما با ‏دستان خالي، بسياري از مشکلات را پشت سر گذاشتند، مطالعاتشان به يافتن خوشه هاي ميکروبي ختم شد. ‏
آقازاده گفت اين ميکروب هاي کوچک مي توانستند دستگاه را از توازن خارج نموده و باعث خرابي آنها ‏شوند. او اضافه کرد: "منظور ما از خراب شدن يک دستگاه، تبديل شدن آن به پودر است." ‏

به گفته بازرسان سازمان انرژي هسته اي، ايران در نهايت مخفي کاري، کار بر روي برنامه دستگاه هاي ‏سانتريفوژ خود را از سال 1985 آغاز کرده است. آنها از روي يک طرح پاکستاني که به پي -1 معروف ‏است، نمونه برداري کردند. امروز طول نمونه ايراني به شش فوت مي رسد. در داخل اين دستگاه، يک ‏چرخشگر آلومينيومي به پردازش گاز اورانيوم با سرعت خيره کننده اي مي پردازد. ايران به نصب 3000 ‏عدد از اين دستگاهها در نطنز اقدام کرده است و اخيراً کار افزايش آن به 9000 عدد را آغاز کرده است. ‏

ايران از چند سال پيش به تلاش براي ساخت نوع پيچيده تر و جديدتر از سانتريفوژ نسل دوم پاکستان موسوم ‏به پي -2 دست زد. چرخشگر اصلي اين نوع از دستگاه ها از جنس استيل بسيار مقاومي است که مي تواند با ‏سرعت بيشتري بگردد و در عين حال، ريسک تخريب را بکاهد. ‏

با اينحال، ايران در تهيه استيل مورد نظر کار سختي را پيش رو داشت. به همين دليل، انها در خفا و به جاي ‏نمونه قبلي، دست به کار ساخت نمونه خود تحت عنوان آي آر- 2 شدند. اين نسبتاً شگفت انگيز است که ايراني ‏ها به سطح بالاتري از مهارت هاي فني دست پيدا کرده اند. در بهترين حالت، دستگاه هاي آي آر- 2 مي توانند ‏باعث تسهيل روند توليد سخت رآکتور يا بمب براي ايران شوند. ‏

کارشناسان غربي مي گويند نمونه به تصوير کشيده شده از دستگاه آي آر-2 به طول 3 فوت، معادل يک دوم ‏طول دستگاه پي 1 است. معذالک، سرعت چرخش آن دو برابر بيشتر است. ‏

ديويد آلبرايت، رييس موسسه علوم و امنيت ملي که يک گروه خصوصي رديابي تکثير هسته اي در واشنگتن ‏است، مي گويد: "اين رقم بالايي است. اين مي تواند غني سازي را تا چهار برابر برساند."‏

بالاترين نمره اطلاعاتي از سوي کارشناسان به يکي از عکس ها از سري 48 عکس منتشر شده داده شده ‏است که در آن، آقاي احمدي نژاد و همراهان او به مشاهده يک دستگاه آي آر-2 باز شده بر روي يک ميز ‏مشغول هستند. اجزاي دستگاه، چرخشگر و قطعات اصلي ديگر، همگي قابل مشاهده اند. ‏

مرکز کنترل تسليحاتي وونک که تحت رياست دکتر لوييس به فعاليت مشغول است، دست به برگزاري ‏مجموعه مباحثاتي در مورد اين عکس زد. اغلب نظرات بر روي قطعات دستگاه متمرکز بودند. معذالک، ‏آقاي جفري اي فردن، يک کارشناس از ام آي تي، به ميزي که دستگاه روي آن باز شده و پرچم ايران بر روي ‏آن اشاره کرده است.‏

او نوشته است: "توليد بومي اجزاي پيچيده اين دستگاه، چيزي است که بايد به آن باليد. نشان دادن پرچم ايران ‏هم راه مناسبي براي جار زدن تصويري اين احساس است."‏

يک کارشناس سانتريفوژ اروپايي که از نزديک برنامه هسته اي ايران، از جمله ارزيابي هاي بازرسان بين ‏المللي، را دنبال مي کند مي گويد هنوز کارهاي مشکلي بر سر راه دستگاه آي آر-2 باقي مانده است. او که به ‏خاطر حساسيت مساله از فاش کردن نامش خودداري نمود، گفت: "آنها مطمئناً چند ماه، اگر نگوييم يک سال، ‏تا زمان مرحله بعدي کار و توليد انبوه فاصله دارند."‏

سازمان هاي امنيتي ايالات متحده مي گويند زودترين زماني را که مي توان براي ساخت بمب هسته اي ايران ‏در نظر گرفت، سال 2009 است، معذالک فاصله زماني 2010 تا 2015 معقول تر به نظر مي رسد. اين در ‏حالي است که ايران اصرار دارد توليد سوخت هسته اي براي استفاده در توليد جريان الکتريسيته است.‏

آقاي دکتر وود از دانشگاه ويرجينيا درباره نمايش اين عکس ها بوي غرور و تکبراحساس مي کند. او گفت: ‏‏"براي من اينکه آنها عکس ها را منتشر کردند، تعجب آور بود. به نوعي، نشانه از خود راضي بودن بود. من ‏فکر مي کنم اگر آنها دست خودشان را رو نکنند، بيشر به نفع شان است."‏

به نظر مي رسد تحليلگران عليرغم شفافيت در بازديد رييس جمهور، دستگاه هاي سانتريفوژ را همچنان به ‏چشم يک معما نگاه مي کنند. ‏

تهران مي تواند در نهايت از آنها براي هدف خوب يا بد، روشنايي شهرها يا ويراني آنها استفاده کند. آنها مي ‏گويند، تنها زمان است که مقاصد اصلي ايران را روشن مي کند. ‏

منبع: نيويورک تايمز - 29 آوريل‏