لويي امبر

تجارت اعضاي بدن به خوبي در ايران جا افتاده و حتي گاهي جنبه ثواب الهي نيز بدان اطلاق مي شود. اين در حالي است که ميزان "پيوند اعضاي بدن" در ديگر نقاط جهان رو به افول است.

چند صد متر دورتر از هياهوي ميدان وليعصر در تهران، کوچه اي به چشم مي خورد که نام آن "حسين" است. تقريباً در جاي جاي ديوارهاي اين کوچه کاغذهايي به رنگ هاي مختلف به ديوار چسبيده شده: روي آنها شماره تلفن و گروه خوني متقاضيان يا دهندگان کليه ديده مي شود.

اينها اکثراً بيماران کليوي هستند که به دنبال يک دهنده براي پيوند اعضا مي گردند؛ يا برعکس، دهندگاني هستند که بدين طريق مشخصات خود را به بيماران مي دهند، به طوري که گاهي تعداد دهندگان بيشتر از گيرندگان است. بنياد بيماران کليوي در اين خيابان قرار گرفته: يک اتاقک نگهباني، يک حياط و يک ساختمان سه طبقه.

در اينجا تقريباً هر ساله 2000 پيوند کليه انجام مي شود. اين بنياد رابط بين اعطا کنندگان عضو پيوندي و گيرندگان آن است که اکثراً يکديگر را نمي شناسند. نرخ يک کليه در حدود 3000 يورو است، يعني حداقل يک سال و نيم حقوق يک کارمند.

دولت يک چهارم اين هزينه را مي پردازد و مابقي به عهده بنياد و شخص گيرنده است. اينجا از "فروش" کليه صحبت نمي شود: به دهنده عضو پيوندي تبريک مي گويند که در برابر خداوند يک کار ثواب انجام داده و جان شخصي را نجات داده است. آنها نيز مايل نيستند اين حرکت را صرفاً از جنبه مالي نگاه کنند.

ممنوعيت فروش کليه به افراد خارجي

سجاد و همسرش در حياط باريک اين بنياد با يک گيرنده صحبت کرده اند. آنها حدوداً بيست و پنج ساله هستند و بدهي هاي قابل توجهي دارند. سجاد با اشاره به اينکه احتمال حضور يافتن در دادگاه به دليل شکايت طلبکاران وجود دارد، مي گويد: "خانواده ما دادگاه رفتن را بسيار بد مي دانند."

آنها به سمت يکي از کلينيک هاي بنياد که دو خيابان دورتر قرار گرفته مي روند تا اولين رشته از آزمايش هاي تطابق را انجام دهند. ناصر جماعتي، پدر گيرنده، آنان را همراهي مي کند. او مي گويد: "کليه هاي فرزندم از وقتي به دنيا آمده اختلال دارند، ولي دکترهاي شهر ما [بروجرد] متوجه اين موضوع نشدند. او از 9 سالگي و تا امروز که 15 سال سن دارد دياليز مي شود." هزينه آزمايش ها به عهده اوست، حتي اگر نتيجه منفي باشد. او يک فرد متمول نيست و قرار است براي اين عمل وام بگيرد: "به هر حال بايد به طريقي اين وام را بپردازم."

اين بنياد در سال 1980، به ويژه توسط خانواده بيماران کليوي، تأسيس شده است. مصطفي قاسمي، پسر رييس فعلي بنياد، مجبور به عمل جراحي در انگلستان شده. هزينه آن از عهده بسياري از خانواده هاي ايراني خارج است. او مي گويد: "از نظر مذهبي، ما اين بنياد را روي فتواي امام خميني که اجازه داد هر ايراني مي تواند کليه خود را به هموطن ديگري بدهد [ولي نه به يک خارجي] تأسيس کرديم [...] به لطف خدا، اکنون ما در ايران مي توانيم عمل پيوند کليه را در سطح بسيار خوبي انجام دهيم."

هزينه اين بنياد خصوصي به وسيله کمک مردم تأمين مي شود و هيچ کمک مالي از سوي دولت دريافت نمي کند. در ميان 138 مرکزي که در کل کشور پخش شده اند، 18000 نفر تحت دياليز از کمک هاي اين بنياد بهره مي برند.

تنها کشوري در جهان که به اعطا کنندگان پول مي پردازد

از نظر پيوند اعضاي بدن، ايران تنها کشوري در جهان است که به طور رسمي به اعطا کنندگان عضو پيوندي پول مي پردازد و البته با ممنوع کردن دسترسي افراد خارجي به اين سيستم به شيوه اي رفتار شده تا جلوي "توريسم پيوند اعضا" گرفته شود. اين حالت از سوي برخي کارشناسان بين المللي مورد تحسين قرار گرفته، ولي از سوي بسياري ديگر محکوم مي شود.

در فرانسه، کليه يک شخص زنده منحصراً به يکي از اعضاي خانواده اش يا به شخصي که بيش از دو سال با دهنده زندگي مشترک داشته اهدا مي شود. قبل از عمل، کميسيوني متشکل از کارشناسان، حق آزادي طرفين را بررسي مي کنند و در نهايت نيز هيچ پولي رد و بدل نمي شود.

در ايران بنياد بيماري هاي کليوي تلاش مي کند قيمت کليه را نسبتاً پايين نگاه دارد: گاهي در صورت لزوم، خانواده هاي بي بضاعت مي توانند به واسطه بنياد عمل هاي جراحي خارج از کشور داشته باشند.

ازطرف ديگر، هر اعطا کننده کليه بايد توسط روانکاو معاينه شود تا خواست او بر انجام عمل جراحي مشخص گردد.

منبع: لاکروا، 22 آوريل 2008

مترجم: علي جواهري
alijava_rooz@yahoo.es