بهاره خسروي

حسن کريم زاده، طراح و کاريکاتوريست ايراني، جايزه اول بخش "کاريکاتور فانتزي" فستيوال بين‌المللي ‏كاريكاتورهاي مطبوعاتي جهان (‏W.P.C 2008‎‏) را به خود اختصاص داد.‏

اين فستيوال روز گذشته درشهر "سينترا" کشور پرتغال و در سه بخش "كارتون‌هاي فانتزي"، "كاريكاتور چهره" ‏و "كارتون هاي مطبوعاتي" برگزار شد.‏

حسن کريم زاده که در اسفندماه سال 86 نيز موفق به دريافت جايزه نفر برگزيده بخش کاريکاتور نخستين جشنواره ‏صلح و دوستي شده بود، متولد 1352 در تهران است. وي دانش آموخته هنرستان هنرهاي زيبا و دانشگاه هنر ‏تهران است و سابقه مديريت بخش هنري و دبيري بخش کاريکاتور چندين نشريه را در کارنامه خود دارد. از جمله ‏فعاليت هاي کريم زاده، انتشار کتاب "حقوق بشر" است که به همراه 30 طرح از وي منتشر شد. برگزاري ‏نمايشگاه انفرادي كاريكاتور (حسنلند) در كرواسي (زمستان 1384/اوسي‌يك)، شركت در نمايشگاه گروهي (ترسيم ‏كارتون براي صلح) در امريكا (پاييز 1385/نيويورك- سازمان ملل متحد)، شركت در نمايشگاه گروهي (آزادي ‏بيان) در سوييس (زمستان 1385/ژنو-سازمان ملل متحد)، شرکت در نمايشگاه هاي جهاني گرافيک و کاريکاتور، ‏دريافت جوايز متعدد و عضويت در کميته انتخاب آثار مسابقات جهاني و داخلي گرافيک و کاريکاتور، ازجمله ‏فعاليت هاي کريم زاده در زمينه کاريکاتور است. ‏

‏ کريم زاده که مديريت آتليه هنري تاش گرافيک و كارگاه گرافيك هيچ، را به عهده دارد، چند سال پيش و به دليل ‏چاپ کاريکاتوري در نشريه "فاراد" به اتهام "توهين به ساحت مقدس امامگ به 10 سال حبس تعزيري محکوم ‏شدکه پس از گذشت دو سال، با عفو از سوي آيت الله علي خامنه اي، رهبر جمهوري اسلامي از زندان خلاصي ‏يافت. ‏

درباره اين فستيوال و دريافت جايزه از سوي حسن کريم زاده با دو کاريکاتوريست ايراني به گفت و گو نشسته ايم.‏
توکا نيستاني از جمله کاريکاتوريست هاي مطرح مطبوعاتي و نام آشناي کشورست. نيستاني که سابقه همکاري با ‏چند مجله و روزنامه معتبر و مطرح کشور را دارد، درباره برنده شدن کريم زاده در اين جايزه مي گويد: "حسن ‏کريم زاده يکي از بهترين کاريکاتوريست هاي مطبوعاتي ماست و جايزه اي که گرفته کاملا به حق بوده و من هم ‏به او تبريک مي گويم."‏

نيستاني با خوشحالي شروع مي کند، اما با اندوه ادامه مي دهد: "برنده شدن در اين فستيوال مثل برنده شدن در ‏جايزه اسکار نيست که دستمزد را بيشتر کند يا اعتبار شخص را بالا ببرد. ما در ايران بچه هايي را داريم که شايد ‏‏300-200 جايزه بين المللي برده اند و هيچ کس هم اين ها را نمي شناسد. با اين وجود بايد گفت اتفاق خوبي ‏است."‏

نيستاني همچنين برنده شدن کريم زاده در چنين عرصه معتبري را هم باعث پررنگ شدن نقش کاريکاتور در ‏مطبوعات يا بهتر شدن وضع کاريکاتوريست هاي مطبوعاتي نمي داند، چرا که: "دوري کاريکاتور و مطبوعات ‏به اين دليل نيست که مطبوعات فراموش کرده اند بخشي از نيروهاي فعال راکه کارتونيست ها هستند کنار گذاشته ‏اند. بلکه به اين دليل است که کاريکاتور مطبوعاتي در ايران به دليل قابليت بالاي برداشت و تفسير، دردسر ساز ‏است و مجلات و روزنامه ها هم به همين دليل خيلي علاقه ندارند که خود را درگير اين حساسيت ها و دردسر ها ‏کنند."‏

داريوش رمضاني، ديگر كاريكاتوريست ايراني متولد ۱۳۵۵ در رشت است. وي که فعاليت در زمينه کاريکاتور ‏را از سال ۱۳۶۹ آغاز كرده تا کنون موفق به کسب جوايز مختلفي در اين زمينه شده است. از سوابق مطبوعاتي ‏رمضاني مي توان به همکاري با روزنامه هاي اعتماد، ياس نو، شرق، آفتاب يزد و هفته نامه توانا بين سال‌هاي ‏‏۱۳۸۰ و ۱۳۸۵، همکاري با ماهناهه طنز و کاريکاتور از سال ۱۳۸۰ تاکنون، کاريکاتوريست و طراح کميک ‏استريپ بخش کودک هفته‌نامه ايران جمعه از سال ۱۳۸۳ الي ۱۳۸۵ اشاره کرد. رمضاني اما اميدوارانه تر از ‏توکا نيستاني در اين زمينه صحبت مي کند. وي در مورد اين فستيوال وبرنده شدن حسن کريم زاده مي گويد: "اين ‏جايزه عنوان کاريکاتور مطبوعاتي دارد. يعني کاريکاتوريست هايي مي توانند در آن شر کت کنند که ‏کاريکاتورشان در روزنامه يا نشريه اي چاپ شده باشد و هر سال کار هاي چاپ شده در نشريه را براي اين ‏مسابقه بفرستند. اين مسابقه در چند بخش کاريکاتور چهره، کاريکاتور سياسي و کاريکاتور گگ ( طنز بدون ‏هدف سياسي)برگزار مي شود. اقاي کريم زاده جايزه را در اين بخش برده اند. يعني کاريکاتور طنزي که هدف ‏سياسي ندارد و صرفا خنده آور است."‏

رمضاني اما توضيح ديگري هم به گفته هاي خود مي افزايد: "هفته و ماهي نيست که يکي از کاريکاتوريست هاي ‏ايراني در جشنواره هاي خارجي برنده نشود. در واقع شايد حتي بتوان گفت آقاي کريم زاده يکي از کاريکاتوريست ‏هايي هستند که نسبت به بقيه تعداد کمتري جايزه برده اند. ما کساني را در ايران داريم که در اين زمينه رکورددار ‏هستند: محمد علي خلجي از همدان، محمد امين آقايي از خوزستان، مسعود ضيايي از اصفهان، محمود نظري از ‏همدان و... در واقع الان با توجه به اينکه کار مطبوعاتي در کشور ما محدود است، کاريکاتوريست ها به شرکت ‏در جشنواره ها گرايش پيدا کرده اند."‏

‏ رمضاني در مورد علت اين قضيه و همچنين فاصله افتادن ميان کاريکاتور و مطبوعات مي گويد: "به نظر من ‏جايگاه اصلي کاريکاتور، مطبوعات است. در ايران متاسفانه به دليل سانسور و سياسي شدن کاريکاتور، ‏مطبوعات علاقه اي به کاريکاتور نشان نمي دهند. اگر هم مطبوعات کاريکاتوري چاپ مي کنند اين مساله محدود ‏است. هر کاريکاتوريستي نمي تواند کارش را منتشر کند. تنها مرجعي که مي توان در حال حاضر براي انتشار ‏کاريکاتور استفاده کرد همين مسابقات سراسري کاريکاتور است. چون در حال حاضر ساليانه حول و حوش ‏دويست مسابقه کاريکاتور در دنيا برگزار مي شود. اين مسابقات و فستيوال ها و نمايشگاه ها، هم مي تواند منبع ‏درآمد محدودي براي کاريکاتوريست هاي ايراني باشد و هم موجب مي شود کارشان منتشر شود. متاسفانه جايي هم ‏جز اين نمايشگاهها براي عرضه کاريکاتور ما ايراني ها نيست. در اين فستيوال ها، اگر دقت داشته باشيد، ايران ‏هميشه بيشترين تعداد شرکت کننده را داشته است. يعني حتي از کشور ميزبان هم بيشتر متقاضي دارد و اين خلا ‏کاريکاتور مطبوعاتي ما را نشان مي دهد."‏

با همه اين مشکلات بايد به حسن کريم زاده تبريک گفت. او که موفق شده است يکي از معتبرترين جوايز ‏کارتونيست هاي جهان را تصاحب کند. با وجود حضور چنين استعدادهايي در کشور است که روزنامه نگاري ‏اظهار اميدواري مي کندبرغم جو شديد سانسور، رابطه مطبوعات و کاريکاتوريست ها متحول شود.‏