‏

اميد معماريان
o.memarian@roozonline.com

ماشاء الله شمس الواعظين، روزنامه نگاروتحليل گرسياسي درتهران درگفت و‏‎ ‎گو با روز به زواياي مختلف ‏اظهارنظر اخيرجورج بوش رياست جمهوري آمريکا در‎ ‎خصوص قرار دادن نام ايران در کنار گروه تروريستي ‏القاعده پرداخته است. وي معتقد است چه جمهوري خواهان در انتخابات پيش روي ماه نوامبرپيروز شوند چه ‏دموکرات ها، تغييرچنداني را دررابطه تهران و واشينگتن مشاهده نخواهيم کرد. شمس الواعظين مي گويد آمريکا ‏تا اطلاع ثانوي به فکر براندازي جمهوري اسلامي نيست، بلکه درتلاش براي تغييررفتاررژيم است. اين گفت وگو ‏را مي خوانيد: ‏

‎‎طي روزهاي گذشته جورج بوش در دو نوبت ايران را دررديف گروه تروريستي القاعده قرار داد ‏وحتي در يک نوبت اعلام کرد که ايران از القاعده هم خطرناک تر است. تندشدن لحن مقامات آمريکايي را طي ‏روزهاي اخير و بعد از ارائه گزارش ژنرال پترئوس به کنگره آمريکا درخصوص وضعيت امنيتي درعراق ‏چگونه مي بينيد؟‎ ‎

يادمان نرود که جورج بوش هم به کنگره وهم به مخالفان جنگ درعراق وعده داده بود که ازماه مي به بعد حدود ‏‏25 هزار نفر از سربازان آمريکايي را از عراق بازخواهد گرداند. اين بازگشتن يک جدول زمان بندي هم داشت. ‏سفيرآمريکا درعراق و ژنرال پترئوس هم درگزارش قبلي خود به کنگره مطرح کرده بودند که قادر خواهند بود که ‏در مي 2008 دست به اين عمل بزنند و آرام آرام ماموريت هاي ارتش آمريکا را به ارتش عراق واگذارند. اما ‏رويدادهاي اخير بصره وشهرک صدر نشان داد که ايالات متحده قادر به انجام اين عمل نيست وبه همين جهت آنها ‏اعلام کردند که به مدت 45 روز بازگرداندن اين سربازان به تعويق خواهد افتاد و ايران را در اين ارتباط مقصر ‏دانستند. اين به آن معني است که آمريکا دررابطه با عراق دچار هر ناکامي که مي شود اين ناکامي را تلاش مي ‏کند به کشورهاي همسايه عراق و به ويژه ايران صادر کند. چون وجهه ايران دردرون ايالات متحده مثبت نيست. ‏بنابراين بوش اميداور است با اين توجيه که ايران درعراق جلوي برقراري امنيت را مي گيرد راي مخالفان را ‏درمورد تغيير تصميم درمورد سربازان جلب کند تا بتواند به ماموريت هاي خودش در عراق، بدون عقب نشيني ‏بخشي ازسربازان اين کشور، ادامه دهد. اگر رويدادهاي بصره نبود اصلا شايد چنين لحني به کار نمي رفت ‏وآمريکايي ها ترجيح مي داند به ديپلماسي وادبيات قبلي خودشان درمورد ايران ادامه بدهند.‏

‎‎در سال 2002 جورج بوش ايران را بخشي از محورشرارت ناميد واز آن به بعد سياست هاي خصمانه ‏تري دررابطه با ايران درپيش گرفته شد. به عقيده شما اينکه ايران خطرناک تراز القاعده ناميده مي شود بخشي از ‏يک برنامه بزرگتر است؟ کلا تبعات سياسي وامنيتي چنين موضع گيري چيست؟‎ ‎

ادبيات مقامات دوطرف ايراني وآمريکايي نسبت به يکديگر خصمانه تر شده است. بنابراين اينکه ايران بدتر از ‏القاعده شده است و مواضعي ازاين دست، بيشتر براي مقامات آمريکايي مصرف داخلي دارد. ببينيد ما يک نسخه ‏بوش هم درايران داريم که همان آقاي احمدي نژاد است که هرچيزي را که دررابطه با مسائل داخلي کم مي آورد ‏صادر مي کند به آمريکا؛ که مثلا عوامل خارجي بنابوده تورم را تا حد هفتاد درصد بالا ببرند و ما موفق شديم ‏درحد 18 درصد نگه داريم وساير موضوعات مشابه. هر دو بازي خودشان را ياد گرفته اند که اختلافات ‏ومشکلات دروني خودشان را شوت کنند به دروازه حريف. احمدي نژاد ازبوش ياد مي گيرد بوش هم ازاحمدي ‏نژاد ياد مي گيرد وهر دو هم از ديگران ياد مي گيرند. يعني اين يک پديده کلاسيکي است که من وشما را نبايد ‏ازجهت گيري کلي اوضاع منحرف کند. جهت گيري کلي اين است که بعد از يازده سپتامبرايالات متحده جهان را ‏به دوقسمت تقسيم کرد، جهان عليه آمريکا وجهان در کنار آمريکا و ايران را نقطه عليه آمريکا ناميد. خود ايران ‏هم نپذيرفت که در آن جهاني که مطابق ديدگاه آمريکا مديريت شود درکنار آن قراربگيرد. لذا به نظرم موضوع ‏ريشه اي ترازموضوع بغداد ونجف والقاعده واين جورچيزهاست. ‏

به نظرم جورج بوش مايل است که جان مک کين در آمريکا روي کار بيايد و راه و رسم محافظه کاران جديد ‏آمريکا را درعراق ودرقبال ايران ادامه بدهد و دموکرات ها نيايند اين مسيررا تغيير دهند. اما ايراني ها نبايد گمان ‏کنند که چندان نتايج مثبتي از تغيير جمهوري خواهان به دموکرات ها درآينده نصيبشان خواهد شد. چرا که ‏درارتباط با ايران همه جناح هاي امريکا اتفاق نظر دارند. يعني اختلافاتشان کمتر است تا برسرمسائل ديگر حتي ‏مساله فلسطين. درمورد ايران اشتراک نظر درجناح هاي مختلف آمريکا زياد است. بنابراين تا اطلاع ثانوي ما با ‏بحران مواجهيم. يعني نمي شود اين اميد را داشت که با تغييرجمهوري خواهان به دموکرات ها ما نفسي تازه کنيم و ‏ديپلماسي ايران دچار راحتي شود. ما تا اطلاع ثانوي با ايالات متحده آمريکا مشکل داريم واين مشکل مي تواند به ‏رويارويي هاي احتمالي هم بيانجامد؛ البته در صورت خروج نيروي تدبير از چارچوب عقلي مقامات دوکشور.‏

‎‎يک تحليلي درآمريکا وجود دارد که اگر يک مشکلي مرتبط با امنيت ملي براي آمريکا به وجود بيايد ‏درميان سه کانديداي باقي مانده درجريان رقابت هاي رياست جمهوري اين جان مک کين است که بيشترين نفع را ‏مي برد. براساس اين تحليل گفته مي شود که برخي ازجمهوري خواهان بدشان نمي آيد که کانديداي امسال خود ‏يعني جان مک کين را، که بيشترين تاکيدش روي تسلط برمسائل مربوط به امنيت ملي است، با يک اتفاق عجيب ‏وغريب جلو بيندازند. به نظر شما با توجه به تحولات هفته هاي اخير وچشم انداز پيش رو، آيا ممکن است ‏جمهوري خواهان به سمت يک مواجهه با ايران – حتي به صورت محدود- بروند تا به يک نوع تغيير آرايش در ‏جريان رقابت هاي مقدماتي رياست جمهوري دراين کشورمنجرشود؟‎ ‎

اين تلاش آمريکا مدتهاست آغاز شده درمورد ايران و دموکرات ها هم ظاهرا به اين نکته رسيده اند که جورج ‏بوش از طريق افزايش بحران هاي منطقه اي علاقه مند است که سياست هاي افراطي همچنان در کاخ سفيد باقي ‏بمانند و اين سياست ها فقط ازطريق جان مک کين ادامه پيدا خواهند کرد. من در ارزيابي بسياري از غربي ها هم ‏مي بينم که رويدادهاي بصره وتغيير ناگهاني مقامات آمريکايي براي به تعويق افتادن بازگشت سربازان خود ‏ازعراق را درهمين چارچوب ارزيابي مي کنند که کاملا درست است. سال انتخابات در هر کشوري سالي است که ‏درآن عقل وتدبير واستراتژي ها کنار زده مي شود وتاکتيک ها ومنافع گروهي و حزبي وبه ويژه گروه هاي ‏مافيايي در صدر ماموريت هاي ملي يک کشور قرارمي گيرند. آمريکا نمونه ترين کشوري است که درمعرض ‏چنين احتمالاتي قرار دارد. تلفاتش وقربانيانش را کشورهاي ديگر مي دهند. گمان من اين است که ما درماه هاي ‏آينده شاهد افزايش بحران درعراق خواهيم بود. به نفع ايران نيست که درحال حاضر بحران ها درعراق افزايش ‏پيدا کند، چرا که منطق محافظه کاران تند آمريکايي را تيزترخواهد کرد. اتفاقا به نفع ايران است که اوضاع را ‏آرام کند تا ضرورت عقب نشيني وخروج نيروهاي آمريکايي افزايش پيدا کند ومنطق محافظه کاران آمريکا ‏ضعيف شود و در انتخابات نتوانند به پيروزي دست پيدا کنند.اما به نفع آمريکاست که درعراق با بزرگ کردن ‏خطر ايران بتواند منطق محافظه کاران جديدرا براي ادامه حضور در عراق تقويت کند.‏

‎‎به نظر شما ناامن کردن ايران آمريکا را از شرعراق خلاص خواهد کرد يا اينکه – همان طورکه ‏درمصاحبه اي ديگر گفته بوديد- کانون بحران را از افغانستان تا لبنان متصل وگسترده خواهد کرد؟‏‎ ‎

من تا اطلاع ثانوي قائل به اين تحليل هستم که ايالات متحده آمريکا خواهان بي ثباتي سياسي وامنيتي درايران ‏نيست. يعني بيش ازهرکشورديگري درشرايط کنوني مخالف اين بي ثباتي است. اما از سربه سرگذاشتن ايران به ‏ويژه در ارسال پاره ازپيام هاي حاوي مواد منفجره وخدشه دارکننده امنيت بدش نمي آيد. يک سري گزارش هم ‏وجود دارد که با استفاده از برخي از نيروهاي جدا شده مجاهدين خلق وکردها که مخالف جمهوري اسلامي هستند ‏آمريکا تلاش مي کند که رويدادهاي ضدامنيتي درايران رخ بدهد تا پيامي به رهبران ايران داده شود و بگويند ‏صحنه شما براي اختلالات امنيتي به روي ما باز است. چنين چيزي وجود دارد وبرخي کشورها ازاين طريق براي ‏هم پيام مي فرستند. اما فکر نمي کنم اين موضوع چندان افزايش بيابد که تا به بي ثباتي امنيتي درايران بينجامد. ‏همان طورکه گفتم به زيان آمريکاست. آمريکا خواهان تغيير رژيم ايران نيست. براي اينکه ايالات متحده مي داند ‏که اين رژيم آلترناتيوي ندارد و بحران جدي متوجه آمريکا خواهد داشت و از هم پيوستگي جغرافيايي ايران مي ‏تواند فاجعه به وجود بياورد. ‏

‎‎من سوال آخرم را برمي گردانم به موضوع همرديف قراردادن ايران والقاعده. به نظر شما اين انگاره ‏سازي وتصوير سازي ازايران ويک گروه تروريستي که ماموريت اصلي نابودي آن درجنگ آمريکا برعليه ‏تروريسم ناميده مي شود، چه تبعاتي دارد؟‏‎ ‎
يک وقت شما مي گوييد اين تاثيرچه تغييري در ادبيات واستراتژي ايران خواهد داشت؟ من مي گويم هيچ تاثيري ‏نخواهد داشت و اين را نتيجه ضعف آمريکا خواهند دانست. مي دانيد وقتي که آمريکا وقتي به عراق حمله کرد با ‏هيچ يک ازکشورهاي همسايه عراق مشورت نکرد. چرا که آنقدربه خود مطمئن بودکه به تنهايي وبا يک ائتلاف ‏لرزان وخارج ازشوراي امنيت سازمان ملل کارش را پيش ببرد. اما بعدها آرام آرام به اين نيازرسيد که با ايران ‏وکشورهاي همسايه وارد مذاکره شود. عدم همراهي ايران به گونه اي که آمريکايي ها مي خواهند، خشم آنها را ‏برانگيخته است. بنابراين آمريکا اين همانند سازي ها را به منظور عقب نشيني ايران ومنزوي کردن تهران انجام ‏مي دهد، و به اين منظور که کشورهاي عربي را به سمت خريد بيشتر سلاح از ايالات متحده سوق بدهد. ‏