نادرايراني

خشكسالي و بي آبي باعث شده تا کارشناسان تابستاني "بحراني" را براي ايران پيش بيني کنند. وضعيتي که ‏مسئولين دولتي اميدوار بودند با باران هاي بهاري تا حدودي بهبود يابد، اما چنين نشد.‏

يک کارشناس در اين مورد مي گويد: "آژانس غذائي سازمان ملل متحد، افزايشي پنجاه و شش درصدي را در ‏قيمت وارداتي امسال مواد غذائي موسوم به سريال ها(که ماده اوليه آنها گندم، جو، ذرت و برنج است ) در ‏فقير ترين کشورهاي جهان پيش بيني کرده است". ‏

او مي افزايد: "براساس گزارش فائو سي و هفت کشور با کمبود شديد مواد غذائي روبرو هستند، و اين کمبود ‏دست کم تاکنون در هشت کشور، شامل مصر، کامرون، ساحل عاج، سنگال، بورکينا فاسو، اندونزي، ‏ماداگاسکار، فيليپين و هائيتي شورش هايي به بار آورده است." ‏

‎‎قيمت گندم و ارتباط آن با آب‎‎

اين كارشناس سپس با اشاره به اينكه با اين خشكسالي، گندم امسال ازميان رفته وكارشناسان مي گويند اگر ‏باران نيايد كه نيامده، گندم ديم پاييزه كه با دوآب ديگر بايد قابل درو باشد، ديگر منتفي است، به افزايش قيمت ‏جهاني گندم اشاره مي کند و مي گويد: "قيمت جهاني گندم از 110 دلاربه بالاي 300 دلار رسيده ، و ما نمي ‏توانيم به سادگي اقدام به واردات گندم كنيم. ضمن آنکه هند و ويتنام هم صدور برنج را به دليل محدوديت توليد ‏وافزايش قيمت جهاني قطع كرده اند. اين نوع کشورها در عين حال خودشان مشكل تامين مصرف داخلي را ‏دارند و در همين ارتباط مثلا تايلند و فيليپين به طور کلي صادرات برنج خود را محدود كرده اند". ‏

با اين حال به گفته اين منبع مطلع، وزارت كشاورزي درقبول اين مسئله كه اوضاع به سمت خشكسالي پيش ‏مي رود، با تاخير موضع گرفته و "وزير درجلسات خصوصي اين موضوع را انكار" کرده است.آن هم به ‏اين دليل که "آنان فكر مي كردند باران بهاري مشكل را برطرف مي كند كه درعمل چنين نشد".‏

‎‎دلايل خشكسالي ايران‎‎

اين كارشناس با اشاره به اينكه ايران پتانسيل بالايي ازآب را از دست دادهف در ارتباط با بارش سالانه مي ‏گويد: "بارش در 39 سال گذشته در بدترين نقطه خود قرار دارد و به عبارتي 40 درصد از متوسط سالانه ‏كمتر بارش داشته ايم. مثلا ايران تا سال گذشته يك خشكسالي 7 ساله در سيستان و هرمزگان ، غرب كرمان ‏وجنوب خراسان را تجربه كرده اما اين موضوع در مابقي مكان هاي جغرافيايي اين گونه نبود. از جمله ‏ريزش نزولات جوي در شمال كشور بهتر، و درفارس و اصفهان متوسط بود ولي درحال حاضر درتمام ‏حوزه ها تقريبا خشكسالي اتفاق افتاده ومخازن آبي کشور خالي شده اند به نحوي كه براي ماه هاي تير ، مرداد ‏وشهريور جيره بندي سختي پيش بيني مي شود". ‏

وي مي افزايد: "هرچند سهم آب مصرفي تهران از آب سد كرج 20 تا 25 درصد است ، ولي اين ميزان از ‏آب قادر نيست همه مشكلات ما را حل كند. از اين رو اگر تا پايان بهار باران اساسي نبارد، گندم ديم ايران هم ‏دچار مشكل شده وخشكسالي گسترده قطعي خواهد بود؛ زيرا از يك سو با محدوديت منابع آب زيرزميني ‏مواجه هستيم و از طرف ديگر توسعه اراضي آبي به دليل سياست دولت و فشارهاي محلي گسترش يافته ‏است" . ‏

يکي از علل اين خشکسالي به گفته کارشناسان ساخت سدهاي متعدد است. در واقع به گفته کارشناسان ‏‏"كاركرد خود سدها كه پوشش دادن دوره هاي خشكسالي بوده ، در حين ساخت مورد توجه قرار نگرفته ‏است".‏

يک کارشناس در اين ارتباط مي گويد: "در بالادست سدهايي مانند كارون و كر سدهاي ديگري زده اند . ‏اين امر باعث شده ساكنان اين مناطق دركنار آن سدها اراضي جديدي را تعريف كنند وسپس با استفاده از آب ‏پشت سد ها، كه منجر به كمبود آب در پايين دست شده، خشكسالي را مضاعف كرده اند. يا به طور مثال در ‏طرح اوليه كرخه قرار بود كه 220 هزار هكتار باشد، طراحان و مسئولين با فرض اينكه كرخه آنقدر آب دارد ‏كه به دريا مي ريزد وحرام مي شود، و مي توان آن را به عراق يا كويت فروخت ، ارتفاع سد را بدون ‏كاركارشناسي تا 350 هزار هكتار بالا برده اند". ‏

اما رود كرخه که در تاريخ کمتر به خود خشكسالي ديده است ـ چون از كوه هاي بلند زاگرس تغذيه مي شده ‏است ـ اينک به علت افزايش سطح آبخوري، آب ذخيره آن هم مصرف شده و در نتيجه در اين رودخانه نيز با ‏خشکسالي روبه رو هستيم.‏

‎‎اولويت هاي مصرف آب‎‎

همزمان شرايط اقليمي و آب وهوايي نيز دچار تغييرات و جابجايي هايي شده است. مثلا گرماي تبريز در ‏اولين روزهاي سال نو به 28 تا 30 درجه رسيد. گرمايي که معمولا تبريزي ها در تابستان شاهد آن بودند. ‏يک کارشناس در اين مورد مي گويد: "تبريز هيچگاه سرد وخشك نبوده. برعکس هميشه سرد ومرطوب و با ‏برفهاي حجيم در كوه هاي سهند وسبلان مواجه بوده است . ولي پارسال و امسال در اين منطقه برف چنداني ‏نيامده تا جايي كه مي توان گفت تبريز سال پيش را تقريبا بدون برف گذرانده است". ‏

با توجه به مجموعه اين اوضاع، كارشناسان با توجه به اولويت هاي تعيين شده مصرف آب در ايران از سوي ‏مسئولين که عبارت است ازآب شرب شهري، صنعتي وسپس كشاورزي، معتقدند دولت هيچ برنامه اي براي ‏كشت امسال ندارد. از اين رو ناچارا درسال جديد كشت غلات وحبوبات حذف خواهد شد . ‏

‎‎بحران هاي آينده‎‎

كارشناس ديگري درباره بحران هاي آينده و اينكه درچه حوزه اي بحران آب و غذا روي خواهد داد مي ‏گويد:" اين بحران ها يكي مربوط به كاهش توزيع آرد، بحران درنانوايي ها و درنتيجه كمبود نان است چرا ‏كه آرد به دست آمده از گندم درايران دچار كمبود خواهد شد."‏

از سوي ديگر به گفته مطلعين از آنجا كه سفارش هاي لازم براي خريد گندم انجام نشده "ميزان گندمي كه مي ‏توانيم بدون سفارش خريداري كنيم ـ مانند مابقي محصولات در نظام جهاني ـ درصد بالايي نيست و حول ‏وحوش 7 الي 8درصد است. لذا با توجه به تداوم خشكسالي، فصل بيكاري كشاورزان نيز تداوم يافته و درآمد ‏كشاورزان دچار نقصان خواهد شدو درنهايت برخي از آنان نيز شغلشان را از دست خواهند داد" . ‏

البته گفته مي شود درمعاونت آب وزارت نيرو از ابتداي امسال بحث مديريت خشكسالي و مديريت بحران ‏مطرح شده ـ هر چند از ترس اينكه كلمه بحران به بحران بيشتري منجر نشود اين مسئله عمومي نشده است ـ و ‏به همين علت ستادهاي بحران، به عنوان ستاد مديريت خشكسالي شروع به كار كرده اند. بر اساس اطلاعات ‏رسيده اين ستادها درمعاونت هاي مديريت كل دراستانداري ها تشكيل شده است. يكي از اقدامات اين ستادها ‏براي جلوگيري از پيشرفت بحران درشهرهاي بزرگ و برخي استان ها، خريداري آب هاي سطحي است. در ‏همين راستا در تمام استان ها، آب هاي سطحي خريداري و به آب شرب شهري وصل شده اند . مثلا در ‏استان خراسان، آب كشاورزي و سطحي فريمان را از كشاورزان خريداري و به آب لوله كشي مشهد وصل ‏كرده اند. همچنين آب مصرفي اطراف سد شهيد يعقوبي نيز خريداري و به شهرهاي اطراف ارسال شده اند تا ‏براي آب شرب مردم مشكل ايجاد نشود.با اين وجود اين چاره جويي ها کافي نيست و به دنبال خود زنجيره ‏اي از مشکلات را دارد که مهم ترين آن "احتمال قطع برق" است.يک کارشناس در اين مورد مي گويد: ‏‏"وزارت نيرو مجبور است آب پشت سد را رها كند تا ازآن برق بگيرد، ولي اگر براي مصرف آب مديريت ‏اعمال شود ديگر چنين كاري امكان پذير نيست. آب شرب درجاهايي مانند خوزستان تا اندازه اي دچار مشكل ‏خواهد شد چون شهرهاي اطراف كارون و ... همه آب شربشان از رودخانه است. از اين رو هم كيفيت آب ‏وهم حجم آن كاهش خواهد يافت". ‏

‎‎تامين بودجه خشكسالي‎‎

همزمان بحث جبران ضررهاي خشكسالي و كم آبي نيز مطرح است. زرگر، معاون وزير نيرو نيز درصحبت ‏هاي خود موضوع تامين بودجه براي خشكسالي را مطرح كرده تا خسارت كشاورزان پرداخت شود، اما به ‏گفته کارشناسان اين کار با بودجه اي که براي آن در نظر گرفته شده، امكان پذير نيست. ضمن آنکه منابع ‏تامين اين بودجه هم پيش بيني نشده است. به اين ترتيب ايران تابستان سختي پيش رو دارد که نمونه آن در نقاط ‏ديگر جهان نيز ديده شده و روند واحدي را طي کرده است.‏