خطر بزرگ: انهدام بحرخزر
نتيجه روابط يک سويه تهران و مسکو - یکشنبه 18 فروردین 1387 [2008.04.06]
حميد احدي
گزارش هاي منتشر شده درباره وضعيت زيست محيطي بحرخزر نشان مي دهد، ادامه بلاتکليفي وضعيت حقوقي اين درياچه که به دليل سياست سلطه جويانه روسيه و سکوت جمهوري اسلامي حکمفرما شده، مسابقه اي از آلوده سازي بر اين منطقه حساس تحميل کرده است. کارشناسان هشدار مي دهند در نتيجه اين وضعيت، يک فاجعه بزرگ زيست محيطي قابل پيش بيني است که به علت سياست خارجي دولت احمدي نژاد و تنها ماندن اين دولت با روسيه در نتيجه بزرگ نمائي نقش روسيه در مناسبات جهاني، هيچ واکنشي از سوي ايران رخ نمي دهد.
کارشناسان معتقدند در سه سال گذشته به اندازه اي بر وضعيت بحرخزر و ميزان الودگي اش افزوده شده که گمان مي رود سرنوشتي مانند درياچه اورال، دومين درياچه بزرگ دنيا محتمل باشد، منطقه اي که در آخرين سال هاي شوروي سابق رو به نابودي کامل رفت زمين پاک شد.
آن چه نگراني ها درباره اينده بحرخزر را تبديل به يک وحشت سياسي کرده است آن جاست که عليرغم سردي و بي اعتنائي مسکو، دولت احمدي نژاد، به بهانه لزوم حفظ راي روسيه، در همه زمينه ها برابر خواست هاي مسکو ساکت مي ماند. در ماه گذشته در همين راستا، علاوه بر واگذاشتن ناوگان هوائي کشور به صنايع نامطمئن هوائي آن کشور و اتصال راه آهن ايران به خطوط غيراستاندارد ريلي، واکنش هاي تهران در برابر تحميلات کشور کوچکي مانند جمهوري آذربايجان بسياري را به واکنش واداشته است.
دولت احمدي نژاد در حالي که فعالان آذري ايراني را زير شديدترين فشارها گذاشته و از دستگيري و آزار آنان به هر بهانه خودداري نمي کند، در مقابل واکنشي نسبت به اعمال تند باکو عليه ايراني ها نشان نمي دهد، تبليغات شبانه روزي تلويزيون هاي آن کشور که در سراسر استان هاي شمالي و غربي قابل دسترسي است فقط گاهي با اعلاميه هاي بي خاصيت سفارت جمهوري اسلامي در باکو روبرو مي شود و هفته گذشته در يک حرکت تبليغاتي عده اي از قاچاقچيان و مجرمان زندان هاي دولت باکو، به اين عنوان ايراني به تهران برگشت داده شدند.
روسيه که از جهت امتيازات خاص خود را وارث شوروي خوانده و از همين رو گشت زني نظامي و حفظ امنيت بحرخزر را متعلق به خود مي داند در همين حال در مورد تعهدات شوروي سابق خود را متعهد نشان نمي دهد.
ميزان آلودگي ها
ورود سالانه بيش از يک ميليارد و۱۰۰ ميليون مترمکعب فاضلاب از طريق رودخانه ها و هدايت ميليون ها تن آلاينده هاي صنعتى، شيميايىو ميكروبى ازطريق فاضلابهاى کارخانجات صنعتي و شهرى به آب درياي خزر، هچنين هدايت سموم كشاورزى ، و وجود چندين نهر و رودخانه آلوده ساماندهى نشده که بخشي از آن هم از سوي ايران به خزر مي ريزد، زماني نگران کننده تر به نظر مي رسد که با هياهوى كارتل هاى نفتى براى اكتشاف و استخراج غيراستاندارد سفره هاى نفتى در آبهاى ساحلى "تنكيز" قزاقستان و باكو همزمان مي شود. رسوب آلاينده هاي شيميايي و نفتي اين عمليات به خزر در سال هاى گذشته اين کهن درياچه را به دليل بسته بودن محيط آن به يك منبع بزرگ آلودگي بدل کرده که باعث کاهش شديد اکسيژن آب و در نتيجه تلف شدن بسيارى از آبزيان آن شده است.
آن چه دهان دولت ايران را در اعتراض به رفتار غيراستاندار جمهوري هاي همسايه خزر مي بندند عکس ها و تصاوير ماهواره اي است که آنان از وضعيت سواحل ايران ارائه مي دهند. تصاويري که نشان مي دهد افزايش صدور بى برنامه مجوز ساخت و سازهاى بى رويه در حريم رودخانه ها و دريا توسط ارگانهاي نظامي و دولتي به صورت گسترده و يک جانبه گرايي در اين ساخت و سازها بدون توجه به هشدارهاي محيط زيستي، در اين چند سال آلودگي خزر را به نقطه نگران کننده اي رسانده است.
تصاوير نشان مي دهد در همه اطراف خزر – از جمله ايران - برداشت هزاران تن شن و ماسه از رودخانه ها و بسترهاي طبيعي اين دريا همچنان ادامه دارد.
انهدام نسل ها
از طرف ديگر بسياري گونه هاي کمياب و ناياب درياي خزر به سمت نابودي کامل سوق داده شده اند که از اين نمونه ها مي توان به نابودي نسل ماهيان خاوياري ايران اشاره کرد. از جمله دلايل اين موضوع، از تلخى آب و کمبود اکسيژن در رودخانه ها به ويژه در غرب مازندران بايد نام برد که برخى از ماهيان نظير ماهى آزاد و سفيد را در معرض انقراض کامل قرار داده تا جائي که روسيه اعلام داشته است که از صيد خاويار جلوگيري خواهد کرد تا مانع از انقراض ماهي ها و انهدام صنعت خاويار شود.
وجود گونه "شانه دارمهاجم" نيز به علت عدم نظارت بر عمليات آب توازن كشتى هاى نفتكش به درياى خزر خود تبديل به يک معظل اساسي شده است به طوري که اکوسيستم اين دريا را به تنهايي به نابودي کشيده و در سالهاى گذشته ميزان صيد سالانه ماهى كيلكا در خزر را از ۹۵ هزار به ۱۸ تا ۱۹ هزار تن كاهش داده است.
کارشناسان و دانشجوياني که در نوروز به نظارت بر وضعيت شمال کشور مشغول بوده اند گزارش مي کنند که بزودي سازمانهاي بين المللي متوجه وضعيت خطرناک غرب مازندران خواهند شد که بروز بيماريهايى عفونى، روده اى، التور، هپاتيت و حصبه در اين مناطق وجود دارد.
اين کارشناسان و ناظران با ارائه مستندات نشان داده اند که بالا بودن سطح آبهاى زير زمينى منطقه نيز که سبب شده فاضلابهاي اطراف بحرخزر به صورت کاملا مستقيم وارد اين منطقه شوند، سبب شده مصرف آبزيان توسط انسان، باعث بيماريهاى ژنتيکى در آينده اي نزديک شود. بيماريهاى ژنتيکي در صد سال اخير از هزار نوع به شش هزار نوع افزايش يافته است و ورود مواد شيميايى شامل شوينده ها و رهاسازى آن به آب ها، حساسيت هاى پوستى و عارضه هاى ديگر را نيز در پى آورده است.
در کنار اينها نمي توان از کنار ورود کشتيهاى نفتى و تجارى به بنادر شمالى کشوربه ويژه در بندرانزلى به سادگي گذر کرد که در تشديد ميزان آلودگى درياى خزر و به نابودي کشيدن اکوسيستم آن نقش مهمى داشته است.
