همزمان با اعلام نصب سانتريفيوژهاي تازه در نطنز و تاکيد برافزايش ظرفيت غني سازي اورانيوم از سوي ‏ايران، تلاشهاي جامعه جهاني در جهت متوقف کردن اين برنامه وارد مرحله تازه اي شده است. ديدارروز چهار ‏شنبه نماينده گان کشورهاي عضوثابت شوراي امنيت بعلاوه المان در شهر شانگهاي چين، که اولين گردهمائي آنها ‏در آن کشور بشمار ميرود، تازه ترين و مهمترين تحول سياسي در اين زمينه است.‏

با توجه به اين نکته که از تصويب اخرين قطعنامه تنبيهي شوراي امنيت (1803) عليه ايران تنها زمان کوتاهي ‏گذشته است، و در بسياري از کشورهاي جهان حتي تمهيدات حقوقي و قانوني لازم بمنظور اجرائي کردن مفاد ‏قطعنامه يادشده آغاز نگرديده، پيگيري کوششهاي کشورهاي بزرگ در جهت متوقف ساختن برنامه اتمي ايران و ‏سرعت يافتن تلاشها سياسي آنها نشانه تغييرات عمده ايست که در نحوه برخورد هاي آينده جامعه جهاني با ايران ‏در حال شکل گرفتن است. در مقايسه با زمان نسبتا طولاني توافق در شوراي امنيت در جهت تصويب هر يک از ‏دو قطعنامه تنبيهي قبلي عليه ايران وهمچنين استقرارآرامش نسبي در فاصله قابل ملاحظه اي پس از تصويب ‏هرقطعنامه، سرعت مراحل تصويب قطعنامه 1803 از يک سو و از سوي ديگر پيگيري بدون توقف کوششهاي ‏سياسي مکمل در جامعه جهاني، در جهت تحقق خواسته هاي مندرج در آن، حاکي از بتوافق رسيدن قدرتهاي ‏بزرگ در دو مورد عمده است:‏

‏1- تصويب قطعنامه هاي تنبيهي 1696 – 1747 و 1803 بتنهائي موجب تغيير سياستهاي اتمي ايران و توقف ‏برنامه هاي توسعه غني سازي اورانيوم در آن کشور نخواهد شد.‏

‏2-عدم هماهنگي مابين قدرتهاي بزرگ درمورد نحوه متوقف ساختن فعاليتهاي حساس اتمي ايران، ميتواند به از ‏دست رفتن زمان انجاميده و در نتيجه مبادرت به اقدامات حاد و برخورد تخريبي با آنرا اجتناب ناپذير سازد.‏

پس از تصويب قطعنامه 1803شوراي امنيت در ابتداي ماه مارس سال جاري مسيحي، رييس جمهور ايران اعلام ‏کرد که مصوبات شوراي امنيت غير قانوني و حتي فاقد ارزش کاغذي است که بروي آن چاپ شده اند. متعاقبا ‏رييس قوه مجريه ايران اعلام داشت که گفتگوهاي اتمي در آينده تنها با نماينده گان آژانس بين المللي انرزي اتمي ‏صورت خواهد گرفت و در نتيجه مخالفت خود را با ادامه گفتگوهاي هسته اي مابين ايران و جامعه اروپا اعلام و ‏موضوع امکان قبول بسته پيشنهادي آنها را رد کرد. اگرچه اظهارات او درمخالفت با گفتگوهاي بعدي مابين ايران ‏واروپا را وزير خارجه جمهوري اسلامي اصلاح کرده و اعلام داشت که ايران همچنان پذيراي گفتگو با جامعه ‏اروپا خواهد بود، ولي درعين حال سياست ايران نسبت به عدم قبول بسته پيشنهادي اروپادر قبال توقف غني سازي ‏اورانيوم درداخل ايران نيزتغييري نکرد. اگر چه عدم تغيير در سياست هسته اي ايران و همچنين سرعت گرفتن ‏حرکت در جهت مخالف خواسته هاي شوراي امنيت، از طريق افزودن به تلاشهاي آن کشور براي افزايش غني ‏سازي اورانيوم بجاي توقف آن، شانس از سرگيري گفتگوهاي تازه مابين نماينده گان شوراي امنيت ملي ايران و ‏سولانا ديپلمات ارشد جامعه اروپا را ازميان برده بود (چنانکه يک بار سولانا نيز ضمن انتقاد از گفتگوهاي بي ‏نتيجه گذشته با لاريجاني و بعد جليلي، به اين نکته اشاره مستقيم کرده بود) با اين وجود سياست ادامه گفتکوهاي ‏ديپلماتيک براي رسيدن به راه حل مسالمت آميز در جهت حل مسئله اتمي ايران نيز همچنان مورد حمايت رسمي ‏امريکا و ساير کشورهاي بزرگ قرار داشت.‏

تغيير عمده اي که بنظر ميرسد اينک در جهت جلوگيري ازبرخورد نظامي با ايران و دادن فرصت بيشتر به ‏تلاشهاي ديپلماتيک و در عين حال پرهيز از اتلاف وقت پيش آمده، نزديکتر شدن مخالفان برنامه هاي اتمي ايران ‏به يکديگر و دورتر شدن آنها از ايران است- تحولي که در نهايت به انزواي سياسي بيشتر ايران و افزايش فشار ‏عليه آن خواهد انجاميد. دليل عمده بروز اين تحول انعطاف ناپذيري مطلق ايران در قبال برنامه غني سازي ‏اورانيوم، و ادامه بي اعتنائي به انتظارات جامعه جهاني در جهت انجام گفتگوهاي سياسي سازنده است. بطوريکه ‏در فاصله شش هفته پس از تصويب آخرين قطعنامه تنبيهي شوراي امنيت عليه ايران، بنظر ميرسد جامعه اروپا ‏اميد رسيدن به توافق با دولت احمدي نژاد را از دست داده و به همين دليل برنامه اي نيز در حال حاضر براي ‏گفتکو مابين سولانا و دبير شوراي امنيت ملي ايران برنامه ريزي نشده. گفتکوهاي برنامه ريزي شده براي ملاقات ‏مابين البرادعي دبيرکل آژانس بين المللي انرزي اتمي و آقازاذه رييس سازمان انرزي اتمي ايران در روز دوشنبه ‏جاري نيز چند ساعت پيش از انجام آن لغو کرديد و بجاي آن البرادعي ديدار با والترا شتاين ماير وزير خارجه ‏المان و گفتگو پيرامون فعاليتهاي اتمي ايران در برلين را در دستور کار خود قرار داد. به اين ترتيب بعد از ‏سردتر شدن روابط ايران با جامعه اروپا، شواهد حاکي از به بن بست رسيدن روابط ايران با آژانس است اگرچه ‏اين روابط طي ماههاي اخير بهبود يافته و مواضع البرادعي در قبال ايران موضوع تبليغات گسترده رژيم قرار ‏گرفته بود. ‏

در کنار بي اعتنائي ايران به مفاد مصوبات شوراي امنيت، اصرار اژانس در طرح پرسشهاي تازه ايست که ‏ييرامون بخشهائي از برنامه اتمي ايران مطرح شده، بخصوص گمانه هائي در زمينه ازمايش احتمالي موادي که ‏در طراحي چاشني بمب هسته اي مورد استفاده قرار ميگيرد. ، بعلاوه ابراز عدم علاقه ايران به پاسخ گفتن به هر ‏نوع پرسش تازه، بعد از نهائي اعلام کردن همکاري در جهت روشن شدن ابهامهاي گذشته که در شش بخش قرار ‏داده شده بود، روابط ايران با آژانس رااز دو ماه قبل در شرايط دشواري قرار داده بود. پيش از اين، بنمايش ‏گذاشتن اسلايدهائي از فعاليتهاي مشکوک اتمي و منسوب به ايران در مقر آژانس توسط اولي هاينونن، معاون ‏البرادعي و مدير پرتکلها که طرف اصلي کفتگوهاي اخير با ايران نيز بوده، سرد شدن مجدد روابط ايران و ‏آژانس را موجب شده بود که در همان زمان اقدام ياد شده مورد اعتراض پاره اي از رسانه هاي نزديک به دولت ‏ايران نيز قرار گرفت.‏

گفتگوهاي يک روزه نماينده گان کشورهاي عضو دائم شوراي امنيت بعلاوه آلمان د ر شهر شانگهاي چين نقطه ‏اوج تلاشهاي سياسي است که با هدف رسيدن به هماهنگي بيشتر مابين قدرتهاي بزرگ عليه ايران صورت ‏ميگيرد. اگرچه گفتگوهاي شانگهاي نميتواند به نتايج غير قابل انتظاري در جهت حل نهائي مسئله اتمي ايران دست ‏يابد و لي در جهت نزديکتر کردن اعضاء شوراي امنيت و بخصوص هماهنگي بيشتر مابين روسيه و چين با چهار ‏قدرت بزرگ ديگر موثر بوده و اين پيام را بگوش تهران خواهد رساند که زمان بازي با کارت اختلاف قدرتهاي ‏بزرگ برسر نحوه مقابله با ايران بسر آمده است.‏

‏ چين تا کنون از همراهي زباني و نيم بند با برنامه صلح اميز اتمي ايران دريغ نکرده و لي علي رغم روابط ‏تجاري نزديک با ايران منجمله واردات قابل ملاحظه نفت خام از ايران ( ايران بعد از عربستان سعودي دومين ‏صادر کننده نفت خام به چين است) و صادرات مستقيم و فروش غير مستقيم کالا از طريق دبي به آن کشور، ‏همواره در شوراي امنيت عليه آن و در کنار قدرتهاي غربي قرار گرفته است. سياست رسمي و اعلام شده چين ‏نيز- مشابه روسيه- مخالفت با غني سازي اورانيوم در داخل ايران بوده است با اين تفاوت که چين کشورهاي ديگر ‏را همواره از درگيري نظامي با ايران پرهيز ميداده و ظاهرا اصرار داشته که در اعمال تحريمها عليه تهران ‏تعديل بعمل آيد. اينک با قبول ميزباني کشور هاي بزرگ در شانگهاي و انجام کنفرانس يک روزه پيرامون مسئله ‏هسته اي ايران در آن شهر، چين نشان داده که بيش از پيش به امريکا و اروپا در زمينه برنامه اتمي ايران نزديک ‏شده است. از اين لحاظ بنظر ميرسدمواضع انکشور با مواضع المان در قبال برنامه اتمي ايران قابل منطبق شده ‏باشد. انتظار ميرود که کنفرانس يک روزه شانگهاي ضمن پشتيباني از قطعنامه هاي شوراي امنيت و دعوت از ‏ايران براي همکاري بيشتر با جامعه جهاني در جهت افزايش مشوقها ي پيشنهادي به ايران نيز گام ديگري ‏برداشته باشد اگرچه امکان تغيير چشم گير درمحتوي بسته پيشنهادي دور از دسترس آنها است. از آن گذشته کشور ‏هاي شرکت کننده منجمله چين به بي نتيجه بودن بهبود بسته پيشنهادي نيز واقف اند، از اين لحاظ بنظر ميرسد که ‏در کنار تاکيد قراردادي بر ضرورت تلاش در جهت افزودن فرصتهاي ديپلما تيک و پرهيز از برخورد، کنفرانس ‏شانگهاي راههاي موثرتر براي اعمال فشار هاي بيشتر عليه ايران را مورد بررسي قرار داده باشد.‏

با توجه به اين که بيانيه پاياني کنفرانس در اين مورد روشنگر تمامي موارد مطرح شده و تصميمات اتخاذ شده نبود ‏براي دريافت نتايج بيشتر در اين زمينه بايد بانتظار رويداهاي روزها و هفته هاي آينده نشست.‏