‏نگاه يکسويه، مميزي هاي بيرحمانه بر روي محتوا و ساختار مجموعه هاي تلويزيوني اصلي ترين ويژگي ‏هاي سياست صدا و سيما در سال گذشته بود. البته در اين ميان مجموعه هايي بودند که قرار گرفتن شان در ‏جدول پخش برنامه ها باعث به هم خوردن معادلات مديران سياست گذار و افراد تندرو جامعه شد. آخرين ‏گزارش هنر روز درباره سريال هاي تلويزيوني در آستانه سال نو اختصاص دارد به مجموعه هايي که ‏شاخص ترين ويژگي آنها- جدا از کيفيت در ساختار و محتوا- وجود عنصر جسارت در پرداختن به موضوع ‏هاي بحث برانگيز جامعه بسته ايران است. اما براي موفقيت يک سريال تنها داشتن جسارت کافي نيست!‏

نگاهي به پنج سريال تلويزيوني برتر سال 1386 ‏
‎‎جسارت کافي نيست!‏‎ ‎

‏

‏1- ساعت شني، کارگردان: بهرام بهراميان ‏
سريال "ساعت شني" درامي اجتماعي و روانشناسانه بود که با شروع پخش آن، اعتراض هاي گسترده اي به ‏راه افتاد. داستان مجموعه در ارتباط با معضل ها و مشکل هايي بود که به صورت آشکار در جامعه وجود ‏دارد. مطرح کردن ناباروري زنان و استفاده از رحم اجاره اي، زنان خياباني، اعتياد جوانان و... از اصلي ‏ترين موضوعات مطرح شده در اين سريال بود. فيلمنامه قوي مجموعه نکته قابل تامل اين سريال است، ‏کمتر ‏فيلمنامه نويسي در چند ساله گذشته در سينما و تلويزيون ايران وجود داشته که به چنين سوژه ‏هايي نزديک ‏شده باشد.البته مميزي ها و محدوديت ها هم مزيد بر علت شده تا سوژه هاي بکر و دست نخورده همچنان در ‏جامعه و در دنياي داستاني باقي بمانند. خوشبختانه با پخش "ساعت شني" اين اتفاق افتاد. مخاطب چه عام و ‏چه خاص با فيلمنامه اي روبروست که از نوآوري و جسارت فوق العاده اي چه به لحاظ ‏ساختاري و چه به ‏لحاظ محتوايي برخوردار است. در بخش کارگرداني و بازيگري هم تيمي کاملا منسجم و حرفه اي به کار ‏گرفته شده است. داريوش ارجمند، آزيتا حاجيان، بيژن امکانيان، رويا تيموريان، نسرين مقانلو، مهراوه شريفي ‏نيا و... ترکيبي از بازيگران باتجربه و پخته را گرد هم آورده بود. بهراميان هم با دکوپاژ متفاوت خود در ‏بخش کارگرداني، توانايي هاي خود را به رخ همگان کشيد. در مجموع "ساعت شني" درامي خوش ساخت و ‏جامعه شناسانه و جسورانه بود که گريزهاي ‏خوبي به معضلات اجتماع مي زد و ابايي از به نقد کشيدن بعضي ‏از مسائل غير قابل مطرح شدن نداشت. ‏نشانه و جريان مثبتي در روند توليد مجموعه هاي تلويزيوني در سالي ‏که گذشت. ‏

‏

‏2- مدار صفر درجه، کارگردان: حسن فتحي ‏
ساختن سريال هاي تاريخي در رسانه قدرتمند و پر مخاطبي چون تلويزيون چند سالي است كه به يكي از ‏سياست هاي جدي سازمان صدا و سيما بدل شده و هر از گاهي شاهد ساختن آثاري از اين دست هستيم. شايد ‏بتوان شروع كننده ساخت اين سريال هاي تاريخي را مرحوم "علي حاتمي" دانست كه با ساخت مجموعه ‏‏"هزاردستان" گامي نو و حركتي مثبت در ساخت اين نوع از سريال ها در زمان خودش برداشت. حسن فتحي ‏قبل از اين اثر، تجربه ساخت آثار تاريخي را در کارنامه اش داشت، و با ساخت سريال " شب دهم " به ‏همگان ثابت کرده بود که توانايي هاي انکارناپذيري در اين زمينه دارد. فتحي در " مدار صفر درجه" با پيش ‏کشيدن داستان حبيب پارسا و ماجراي عاشق شدن او به سارا، دختري يهودي، به تفکيک موضوعي ديگر در ‏لفافه مي پردازد و آن هم جدا کردن صهيونيست ها و يهوديان از يکديگر است. اگر از اين منظر به مجموعه ‏بنگريم، وبا توجه به مشاور کارگردان که از سوي سازمان اطلاعات آمده، با اثري هدايت شده مواجه هستيم. ‏اما مجموعه جداي از اين تفاسير، داراي ساختار و ريتم مناسبي در گسترش داستان است. انتخاب بازيگران ‏بسيار مناسب و درست است، و مخاطب با بازي هايي قوي و کم نقص رو در روست. خصوصا شهاب حسيني ‏ايفاگر نقش حبيب پارسا. " مدار صفر درجه" هم مانند ديگر سريال هاي موفق سيما نتوانست از تيغ قيچي ‏سانسورچيان سيما فرار کند و بخش هاي زيادي از سريال حذف شد تا جايي اين سانسورها ادامه پيدا کرد که ‏موجب اعتراض شديد حسن فتحي شد. او اعلام کرد: " اگر مي دانستم که قرار است چنين بلايي بر سر ‏مجموعه بياورند هرگز آن را به پخش نمي دادم." ‏

‏

‏3- ميوه ممنوعه، کارگردان: حسن فتحي ‏
‏"ميوه ممنوعه" هم مانند مجموعه ساعت شني، اتفاقي تازه و نو در عرصه سيما به شمار مي رود. فتحي اين ‏بار در ميوه ممنوعه، به سراغ موضوعي رفت که بخش اعظمي از جامعه با آن رو در روست. و آن معضل ‏خانواده ها، سرکوب غيرمنطقي غريزه جنسي و... بود. پرداختن به اين موضوع، آن هم در سيما، شجاعت ‏خاصي مي طلبيد. زيرا هيچ فردي تا پيش از او جسارت چنين حرکتي را نداشت. داستان " ميوه ممنوعه " ‏بدين قرار بود: حاج فتوحي معتمد بازار و محل به خاطر شراکت با دختري به نام هستي دل به او مي بندد، ‏پس از اين اتفاق خانواده فتوحي دچار گرفتاري هاي بي شماري مي شود. اين بار فتحي فيلمنامه اي را دستمايه ‏کار خود قرار داده بود که خود مسئول نگارش آن نبود. علاوه بر ‏آن با فيلمنامه اي رو در روست که از چند ‏اثر بي نظير در قصه پردازي هايش وام گرفته بود که داستان شيخ ‏صنعان يکي از آنهاست. فيلمنامه از ‏ساختماني منسجم و صحنه پردازي هاي فوق العاده اي برخوردار است. ‏در واقع نويسنده همزمان چندين ‏داستان را در کنار هم به مخاطب عرضه مي کند و مخاطب در کنار پيگيري ‏داستان اصلي با داستان هاي ‏کوتاه و موثر ديگري هم مواجه مي شود که ارتباط منطقي و درستي با رويداد ‏اصلي داستان دارند. ‏
نکته ديگري که باعث متفاوت بودن فيلمنامه شد، ديالوگ هاي سريال بود که با مهارت تمام توسط عليرضا ‏کاظمي پور و عليرضا نادري به نگارش درآمده بود. ترکيب بازيگران هم بسيار درخشان بود. علي نصيريان ‏ايفاگر نقش حاج فتوحي، نقطه عطفي در کارنامه بازيگري خود رقم زد و يک بار ديگرتوانايي هاي خود را به ‏رخ همگان کشيد. "ميوه ممنوعه" درامي خوش ساخت است، و نقطه عطفي در کارنامه کاري فتحي به حساب ‏مي آيد.‏

‏

‏4- پريدخت، کارگردان: سامان مقدم ‏‏
پريدخت دومين تجربه تلويزيوني سامان مقدم پس از سريال مناسبتي "همراز" محسوب مي شود. سريالي ‏تاريخي ‏که علاوه بر قصه جذابش، ستاره‌هاي زيادي را دور هم جمع کرده است. پريدخت را شايد بتوان ‏سريال ‏ستاره‌ها دانست. ليلا حاتمي و علي مصفا زوجي که حالا بعد ازسال ها دوري از تلويزيون دوباره ‏آمده‌اند. ‏زوجي که آخرين بار در "کيف انگليسي" ظاهر شدند و بعد علي مصفا کارگردان شد و ليلاحاتمي ‏بازيگر در تنها فيلم بلند علي مصفا به نام "سيماي زني در دوردست". سريال داستان زندگي پريدخت درسه ‏مقطع تاريخي است: سال 1314 که اولين مقطع زندگي اوست. بعد ‏پريدخت را در سال 1320 مي‌بينيم، زماني ‏که رضاشاه تبعيد مي‌شود، ومحمدرضا شاه جاي اورامي‌گيرد و بعد زندگي پريدخت را 14 سال بعد يعني ‏دوران بعد از کودتاي 28 مرداد در سال 1334 پي مي‌گيريم. " پريدخت " که براي پخش در ايام محرم امسال ‏ساخته شد دچارمميزي هاي فاجعه باري شد. حذف ديالوگ ها، حذف چند قسمت از سريال و... از الطاف ‏آقايان مدعي دموکراسي بود. البته با تمام اين سانسورها، استقبال مخاطبان پاسخ مناسبي بود براي آقاياني که به ‏جاي مردم هميشه تصميم گرفته اند. ريتم مناسب، بازي هاي يکدست و روان و فيلمبرداري درخشان از ويژگي ‏هاي شاخص "پريدخت" است که اين سريال را در رده مجموعه هاي برتر سال قرارمي دهد. ‏
‏ ‏
‎ ‎

‏5- اغماء، کارگردان: سيروس مقدم ‏
سيروس مقدم متولد 1333 آبادان و فارغ التحصيل رشته نقاشي از دانشکده هنرهاي زيباست. او از سال ‏‏1357 با سمت منشي صحنه در فيلم به نمايش در نيامده" قصه خيابان دراز" به کارگرداني محسن تقوايي ‏وارد سينما شد. بعدها دستيار کارگرداني، طراحي صحنه و لباس و فيلمنامه نويسي را نيز تجربه کرد. در ‏‏1370 با "گرگ هاي گرسنه" کارگرداني را آغاز کرد و سال بعد "شکوه بازگشت" را مقابل دوربين برد. ‏ولي ناکامي هر دو فيلم سبب شد تا به ساخت مجموعه هاي تلويزيوني رو بياورد. موفقيت و محبوبيت سريال ‏هاي وي از جمله مسافر، نرگس و ريحانه سبب شد تا براي تماشاگران تلويزيون و مديران شبکه هاي مختلف ‏چهره اي شناخته شده گردد. او يکي از پرکارترين کارگردان هاي حال حاضر تلويزيون به شمار مي رود. " ‏اغماء" يکي ديگر از آثار مناسبتي است که براي پخش درماه رمضان ساخته شد. داستان "اغماء" درباره ‏پزشک جراحي، معروف به پنجه طلايي بود که به علت بيماري همسرش بر سر دو راهي قرار مي گيرد. ‏همسرش از او مي خواهد که وي راعمل کند و دکترپس از کش و قوس هاي فراوان اين کار را انجام مي دهد. ‏ولي اتفاقات غير طبيعي و غير منتظره اي پس از آن رخ مي دهد...‏

‏"اغماء" در رده سريال هاي معناگرا و ماوراء طبيعي قرار مي گيرد که در چند ساله اخير مورد توجه ‏مسولان قرارگرفته است. مقدم در مقام کارگردان توانايي خود را در خلق اين گونه فضاها به رخ مي کشد. ‏دکوپاژ مناسب، تدوين موازي و متقاطع، ميزانسن هاي پيچيده و سکانس پلان هاي بيشمار از نکات برجسته ‏کارگرداني او به شمارمي رود. در بخش بازيگري هم، امين تارخ در نقش دکتر پژوهان بازي درخشان و ‏قدرتمندانه اي از خود بر جاي مي گذارد. تارخ از آن دسته بازيگراني ست که بسيار بر ابزار کارش مسلط ‏است. او تلفيق مناسبي از تکنيک و غريزه را در بازيگري مورد استفاده قرار مي دهد که شايد کمتر بازيگري ‏در ايران توانايي چنين کاري را داشته باشد. ديگر بازيگران- لعيا زنگنه، ايرج نوذري وحامد کميلي- هم در ‏کنار او به خوبي نقش خود را ايفا مي کنند. اغماَ مجموعه خوش ساخت و پر مخاطبي بود که نشان از قريحه و ‏حرفه اي بودن عوامل دست اندر کار آن داشت.‏