كدام راه، كدام چاره
عيسي سحرخيز Aftab_iran@yahoo.com - دوشنبه 27 اسفند 1386 [2008.03.17]

در خبرها آمده بود كه "در پي تعلل وزارت کشور در اعلام نتايج شمارش آرا در تهران و شايعه دخل و تصرف در انتخابات به نفع يک جريان سياسي خاص نامزدهاي ائتلاف اصلاح طلبان در تهران شنبه شب با حضور در ستاد انتخابات کشور خواهان اطلاع از نتايج واقعي شمارش آرا شدند". فشاري كه به انتشار ديرهنگام، اما مهندسي شده نتايج انتخابات حوزه تهران، ري، اسلامشهر و شميرانات انجاميد.
اين اقدام اعتراض آميز پس از آن صورت گرفت كه خبرها و گزارش هاي متعدد حاكي از بود كه "ميزان آرا"ي نامزدهاي انتخاباتي تهران و "رديف برندگان" آن دستخوش تغيير و تحول شده است و با برآوردها و ارزيابي هاي روزنامه نگاران، ناظران مستقل و حزبي در خصوص ميزان استقبال مردم از نامزدهاي اصلاح طلب، و حتي آمار و ارقام رسمي اوليه تفاوت اساسي دارد.
اين شايعات در سطح جامعه در شرايطي پخش مي شد و به نگراني مردم، به ويژه نامزدهاي تهران دامن مي زد كه مسئولان ستادهاي انتخاباتي اصلاح طلبان، نگاه خوش بينانه تري در مورد نامزدهاي پيروز پايتخت داشتند.
حسين مرعشي رئيس ستاد ائتلاف اصلاحطلبان تهران بزرگ بعدازظهر روز شنبه خبر داد : "طبق گزارشاتي كه تا اين لحظه به ما رسيده است 17 نفر از كانديداهاي اصلاحطلب از رقيب پيشي گرفته و شانس پيروزي در انتخابات را دارند". اين خبر، در پي گزارش هاي اوليه مبتني بر ورود 20 تن از نامزدهاي تهران به مجلس در دور اول انتخابات و تعلق نيمي از صندلي ها به نامزدهاي ائتلاف اصلاح طلبان انتشار يافت كه خبرگزاري فارس براي خنثي كردن آن به خبرسازي و جعل آمار دست زد تا زمينه ساز گسترش "مهندسي انتخابات" به مرحله ي شمارش و اعلام نتايج نيز باشد.
حضور نسبتا مناسب حاميان جريان هاي اصلاح طلبان، عمدتا در حوزه هاي غرب، شمال غرب و شمال تهران، و حتي مناطقي چون اسلام شهر و نازي آباد و در مقابل، خالي بودن نسبي حوزه هاي سنتي محافظه كاران به گونه اي بود كه از جمعه شب اين خبر در محافل سياسي پيچيد كه حادثه اي در حال روي دادن است. تحولي كه ظاهرا مسئولان برگزاري انتخابات را بر آن داشت كه چاره اي بينديشند و از همان ابتدا تكليف خود را با ناظران ستاد "ائتلاف اصلاح طلبان" و احزاب "اعتماد ملي" و "اعتدال و توسعه" روشن كنند. اين راهكار و چاره انديشي چيزي نبود جز اخراج ناظران احزاب و گروه هاي سياسي و روزنامه نگاران مستقل و غيرحكومتي از حوزه هاي راي گيري و محل شمارش آرا. اقدامي كه با اعتراض سريع اصلاح طلبان مواجه شد، اما در عمل حاصلي در بر نداشت و مسير طراحي شده را برنگرداند.
رسول منتجب نيا شب انتخابات در گفت و گو با سايت خبري "روزنا" با انتقاد از عملكرد وزارت كشور و هيأت نظارت شوراي نگهبان در شعب اخذ رأي تهران، جزئيات اين رويداد و واكنش ها نسبت به آن را چنين برشمرد: " ساعات پاياني اخذ رأي بسياري از ناظران حزب اعتماد ملي را از شعب اخذ رأي بيرون كرده و به برخي ديگر گفته اند ميتوانيد در حوزه بمانيد اما نبايد نزديك محل شمارش آرا شده و از ميزان اراء نبايد مطلع شويد".
قائم مقام دبيركل حزب اعتماد ملي با انتقاد از سنت شكني وزير كشور در شمارش آراي تهران تصريح كرد: "جاي تعجب است بر خلاف رويه 30 ساله پس از انقلاب، وزارت كشور از اعلام نتايج شمارش آراي تهران به صورت تدريجي خودداري ميكند و وزير كشور اعلام ميكند كه نتايج يكباره به اطلاع مردم ميرسد".
اين در شرايطي بود كه فرداي روز انتخابات سايت خبري ستاد اصلاح طلبان، بهارستان هشتم، جزئيات بيشتري از چگونگي "مهندسي انتخابات و قرار دادن نام برخي افراد به جاي نامزدهاي ائتلاف اصلاحطلبان" بر اساس اطلاعات و شايعات موجود فاش ساخت. اقدامي كه بيانگر "نگرانيهاي جدي" در ميان محافل اصلاحطلب بود. بر مبناي اين شايعات، وزارت كشور با توجه به شمارش رايانهاي آرا تا صبح شنبه از نتايج كلي انتخابات تهران برآورد روشني در دست داشته، اما مانع اطلاعرساني لازم از جانب ستاد انتخابات شده و تنها زمينه را براي دسترسي افراد خاص و انگشتشمار در ستاد انتخابات به اين اطلاعات فراهم آورده و مانع انتشار نتايج شمارش آرا شده است. شايعاتي از اين دست كه " برخيها در تداركند تا برخي نامزدها از فهرستهاي ديگر را جايگزين نامزدهاي ستاد ائتلاف اصلاحطلبان نمايند" نيز بر ميزان "دغدغه ها" و "نگراني ها" افزود.
حادثه اي كه گويا در عمل اتفاق افتاد و كليه نامزدهاي اصلاح طلب را به رتبه اي زير 30 تنزل داد و موجب ورود 14 نامزد اقتدارگرا گرديد، تا تكليف 16 كرسي تهران، از جمله وضعيت14 نامزد اصلاح طلب در دور دوم روشن شود.
تا اينجاي بحث شايد وقوع چنين رويدادي امري عادي و قابل پيش بيني تلقي شود، اما وقتي پاي طرح راهكارهاي مناسب براي مقابله با چنين "مهندسي انتخاباتي" به ميان آمد و مي آيد، جاي اما و اگر خواهد بود. به ويژه، وقتي كه عده اي از چهره هاي اصلاح طلب نه تنها با چنين مواردي همراهي و هم رائي نشان ندادند، بلكه به سمت استفاده از گزينه ي "لعن و نفرين" هم رفتند. آنان با توجه به شرايط پيش آمده و ناديده گرفته شدن تجربه گذشته ي انتخابات ايران و راهكارهاي امتحان شده ي ديگر كشورها در نحوه ي برخورد با چنين مسائلي، با اين سوال اساسي مواجهند كه "سادگي تا چه حد؟"، "انفعال تا كي؟".
اگر به مردم عادي مراجعه شود و ضرب المثل هايي كه در ميان آنان دهان به دهان مي گردد، تا گفته شود ماجرا چيست؟ به خنده و طعنه خواهند پرسيد كه " آدم عاقل چند بار از يك سوراخ گزيده مي شود؟"، يا "مار گزيده از ريسمان سياه سفيد مي ترسد، شما چرا نترسيديد؟". اگر اندك اعتمادي هم در ميان باشد، سرشان را كنار گوش انسان مي آورند و مي گويند كه "ماهي را هر وقت از آب بگيري تازه ست!".
اگر به مردان سياسي كهنه كار و سرد و گرم روزگار چشيده مراجعه شود، خواهند گفت كه "در جهان، معمولا ناظران بي طرف و بين المللي را براي جلوگيري از بروز چنين حوادث و شرايطي دعوت مي كنند. وقتي كه نمايندگان پارلمان كشورهاي مختلف، از جمله حاضران در نشست بين المجالس چنين ضرورتي ديده و با مصوبه اي چنين درخواستي را لباس قانون پوشانده اند، لابد ضرورتي در ميان بوده است". باز اگر رفاقتي باشد و اطمينان خاطري آهسته خواهند پرسيد "در كشور شما نبودند پيران دنيا ديده اي كه ضرورت اين كار را به شما گوشزد كنند؟"
نكته ي جالب اينجاست كه چنين بازي و روش مشابهي در انتخابات سال گذشته ي شوراي شهر تهران هم رخ داد. آن هنگامي بود كه از ميان نامزدهاي اصلاح طلب، در نهايت تنها چهار نفر برگه ي ورود گرفتند و پنج شش نفر ديگر نامشان خط خورد تا نامزدهاي مردود شده ي جناح ديگر با خيال راحت بر صندلي شان تكيه كنند و اكثريت شوراي پانزده نفره تهران از آن اصلاح طلبان نباشد.
رويدادي كه در اندك كشورهاي غيردموكراتيك و نيمه دموكراتيك هم گاه و بي گاه روي مي دهد. اما واكنش ها در پايتخت آن كشورها در مقايسه با تهران، زمين تا آسمان است. در آنجا واكنش نسبت به مخدوش شدن انتخابات، حق و ناحق شدن آرا و جايگزين شدن نام افراد به جاي يكديگر تنها اين نيست كه نامزدها يا نمايندگان احزاب به ستاد برگزاري انتخابات مراجعه كنند. آنان اغلب دست به دامن ملت مي زنند، مردم را خطاب قرار مي دهند و از راي دهندگان استمداد مي طلبند. آن گاه تجمع مي شود، اعتراضي و اعتصابي صورت مي گيرد و نماد و پرچمي به اهتزاز در مي آيد تا و حقي ناحق نگردد و حقوق نمايندگان واقعي ملت اعاده شود.
شايد به اين دليل است كه پيران با تجربه همواره ورد زبانشان اين است: "عزيزم، ماهي را هر وقت از آب بگيري تازه ست."
