کتاب روز♦ کتاب
نسرين تبريزي - پنجشنبه 23 اسفند 1386 [2008.03.13]
هنر روز، در بخش کتاب مي کوشد کتاب ها و نشرياتي را که در حوزه انديشه و هنر مباحث نظري را منعکس مي کنند يا در مسائل اجتماعي و سياسي مباحثي درخور دارند، به خوانندگان خود معرفي کند. ارجحيت با کتاب هاي روز خواهد بود، ولي اين امر به معناي غفلت از آثارمنتشر شده در گذشته دور يا نزديک نيست. کتاب هاي منتشره از پديدآورندگان ايراني به زبان هاي ديگر يا ترجمه شده به اين زيان ها هم در کتاب روزجاي ويژه اي خواهند داشت. ناشران و پديد آورندگان آثار مي توانند براي معرفي يک نسخه کتاب به نشاني زير بفرستند.
P.O.Box 94000 creteil cedex
France10014
<strong>اميراني در آيينه «خواندنيها»</strong>
نويسنده: زبيده جهانگيري
904 ص، تهران: انتشارات نگارستان كتاب، 1386، چاپ اول
مجله «خواندنيها» كه به مديريت «علي اصغر اميراني»، در فاصله سال هاي 1318 تا 1357 خورشيدي، يعني حدود سي و نه سال منتشر مي شد، از مشهورترين مجلات ايران در دوره پهلوي به شمار مي آمد. در اين مدت، گروهي از برجسته ترين نويسندگان، شاعران و پژوهشگران ايران، هم چون «سيد محمد علي جمالزاده»، «جلال الدين همايي»، «حبيب يغمايي»، «پرويز ناتل خانلري»، «ابراهيم باستاني پاريزي»، «ذبيح الله منصوري»، «خسروشاهاني» و... با اين مجله همكاري مي كردند. «خواندنيها» آيينه تمام نمايي است كه بسياري از حوادث سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايران در فاصله سال هاي 1320 تا 1357 در آن منعكس شده است. كتاب حاضر كه به وسيله آخرين بازمانده هئيت تحريه اين مجله نوشته شده، چكيده حدود هزار شماره آن است كه در مدت 39 سال منتشر شد. اين چكيده در حقيقت گزارشي است از تاريخ و فراز و نشيب مجله «خواندنيها» و نقش و فعاليت «علي اصغر اميراني» به عنوان مدير و هدايت كننده اين نشريه.
<strong>شبيه و آينه: مجموعه عكس هاي تعزيه ايران در دوره قاجار</strong>
به كوشش: عليرضا قاسم خان
ترجمه فارسي به انگليسي: اكسانا بهشتي، ماريتا هاشم زاده
228 ص، تهران: انتشارات روزنه، 1385، چاپ اول
اين كتاب كه با همكاري «سازمان ميراث فرهنگي» و «كاخ- موزه گستان» تهيه شده، مجموعه از تصاوير تعزيه، تعزيه خواني و تكيه ها در دوره قاجار است. اين تصاوير كه در كاخ گلستان نگهداري مي شوند، جلوه هايي از يكي از مهم ترين مراسم مذهبي ايرانيان را در روزگاري نه چندان دور، به نمايش مي گذارند. بسياري از عكس هاي اين مجموعه براي نخستين بار منتشر مي شوند و اطلاعات ارزشمندي در اختيار مردم شناسان، جامعه شناسان، اهل تئاتر و سينماگران ايران قرار مي دهد.
<strong>در پرتو مشروطه خواهي: بررسي و متن اصلي كتاب «لئالي المربوطه في وجوب المشروطه»<strong>
به كوشش: اسماعيل روحاني، محسن هجري، حسين آباديان
145 ص، تهران: انتشارات صمديه، 1386، چاپ اول
اين كتاب شامل متن اصلي رساله ارزشمند «لئالي المربوطه في الوجوب المشروطه»، اثر «شيخ اسماعيل محلاتي»، همراه با بررسي و نقد اين رساله است. «لئالي المربوطه في الوجوب المشروطه»، نخستين رساله اي است كه از سوي علما در باب مشروطيت منتشر شد. نويسنده رساله، از علما و روحانيون برجسته اواخر دوره قاجار و عصر مشروطه است. او در سال 1327 ه. ق به عنوان يكي از پنج مجتهدي كه بنا بر متمم قانون اساسي مشروطه بايد در مجلس منصوب مي شدند، در نظر گرفته شد، اما اين مقام را رد كرد. «محلاتي» كه در حوزه نجف به روشنفكري و انديشمندي شهره بود، در رساله «لئالي المربوطه...»، با تمسك به فقه، دو دليل عمده بر وجوب مشروطه را بيان مي كند. 1- چون حكومت مشروطه مخالف استبداد و حكومت فردي و همچنين مانع نفوذ اجانب است، بنابراين در حكم امر به معروف و نهي از منكر است. 2- حكومت مشروطه جلوي ظلم حاكمان مستبد را مي گيرد و در نتيجه برقراري اين حكومت، در حكم مبارزه با ظلم و اقدامي در جهت جلوگيري از تجاوز به حقوق ملت است. در هنگامه استبداد صغير و تلاش هاي «محمد علي شاه» براي بازگرداندن كشور به وضعيت گذشته، «محلاتي» با صدور اعلاميه هايي از نجف خطاب به مردم ايران و پيشوايان آزادي، حمايت از مشروطه را به مثابه حمايت از امام زمان و مخالفت با آن را در حكم جنگ با او قلمداد كرد.
<strong>گزيده اسنادي از وقايع مشروطيت در كردستان و كرمانشاهان<strong>
به كوشش: رضا آذري شهرضايي
413 ص، تهران: كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس، 1386، چاپ اول
اين مجموعه كه از گنجينه اسناد كتابخانه مجلس گزيده و تدوين شده، نخستين دفتر از «اسناد بهارستان» و شامل 257 عنوان سند از وقايع مشروطيت مربوط به مناطق كردستان و كرمانشاهان است. از لحاظ زماني، تاريخ اسناد از دوم ذي قعده سال 1327 ه. ق (چهارماه بعد از سقوط محمد علي شاه) شروع شده و به اوايل بهمن سال 1304 خورشيدي (پادشاهي رضا شاه و سقوط سلطنت قاجاريه) پايان يافته است. با توجه به كمبود بررسي ها و تحقيقات درباره شكل گيري انقلاب مشروطيت در ولايات ايران، انتشار اين مجموعه اسناد در بررسي تحولات مشروطيت در مناطق مذكور، از اهميت بسيار برخوردار است.
<strong>هداية الحجاج (سفرنامه مكه 1258-1259 ش)<strong>
نويسنده: سيد محمد طباطبايي تبريزي
به كوشش: رسول جعفريان
296 ص، جلد قم: نشر مورخ، 1386، چاپ اول
نويسنده اين سفرنامه، از خاندان سادات طباطبايي تبريز و از تحصيل كردگان مدارس جديد است. او كه با فرهنگ روز دنيا آشنا بوده، در سال 1285 خورشيدي، همراه گروهي به رياست «ميرزا شفيع»، از رهبران مذهبي شيخ تبريز و از علماي مشهور و مورد احترام آن ديار، عازم سفر حج شد. بنا به تصريح نويسنده، او يادداشت هاي سفر را در همان زمان مسافرت نوشته و زماني كه از سفر بازگشته، به تدوين آن يادداشت ها پرداخته است. هدف «سيد محمد رضا طباطبائي تبريزي» نگارش سفرنامه بوده است و نه شرح مناسك حج. بنابراين، نبايد تصور كرد كه «هداية الحجاج» به معناي هدايت حجاج به مناسك حج است. در واقع، هدف اصلي نويسنده از نگارش اين سفرنامه آن است كه خواننده آن روزگار را با مفهوم «مدنيت» آشنا كند؛ مفهومي كه براي او ارزش و اعتبار ويژه اي داشته است. او مي خواسته است تا خواننده اين سفرنامه بداند در چه روزگاري زندگي مي كند و ابعاد مدنيت تا كجا پيش رفته است. هدف ديگر نويسنده، ارائه اطلاعاتي مفيد به مسافران و زائران مكه است، تا بدانند از كدام مسير بروند، از چه وسايل نقليه اي استفاده كنند، و به عنوان مسافر چه رفتاري داشته باشند تا كمتر با مشكل روبرو شوند.
<strong>فلسطين؛ نگاه ايراني: مجموعه مقالات<strong>
342 ص، تهران: موسسه تحقيقات و توسعه علوم انساني، 1386، چاپ اول
با توجه به گروه هايي كه در ايران درباره فلسطين كار مي كنند و با وجود گروه هاي وسيعي از چپ ها و راست ها كه چه پيش و چه پس از انقلاب ايران، درباره مسئله فلسطين فعال بوده اند، مضمون «نگاه ايراني» به موضوع فلسطين، مضموني است كه درباره آن تا به حال مطالعه نشده است. كتاب حاضر شامل مجموعه مقالاتي است كه در آنها، پژوهشگران ايراني به بررسي موضوع فلسطين از نگاه ايراني پرداخته اند. آنها در مقالات خود نشان داده اند كه سياست هاي تبليغي و ايدئولوژيك كنوني در ايران، با وجود حجم بسيار زياد، به نفع مردم فلسطين نيست. عناوين بعضي از مقالات اين مجموعه و نويسندگان آنها عبارتنداز: «فلسطين از نگاه هاي ايراني/محمد رضا تاجيك»، «فلسطين؛ واقعيت ها و راه كارها/ابوالفضل شكوري»، «يك بررسي تطبيقي؛ سياست خارجي ايران درباره مسئله فلسطين در دوران پهلوي و جمهوري اسلامي ايران/بيژن اسدي»، «فلسطين و هم زيستي اديان/محسن كديور»، «مسئله فلسطين؛ منافع و امنيت ملي ايران/سعيده لطيفيان» و «فلسطين در سياست خارجي معاصر ايران/جميله كديور».
<strong>نشريات رسيده<strong>
<strong>"پاياب" شانزدهمين شماره<strong>
شماره جديد نشريه "پاياب" ويژه فرهنگ، هنر و ادبيات منتشر شد. در اين شماره، پس از يادداشتي درباره درگذشت اكبر رادي، بخش يك چهره به فرخنده آقايي با مطالبي همچون: هفت نويسنده، خون و شعر، سفيدترين مرد دنيا، پرديس، هيچوقت خودم را نشكستم، نگاهي به «از شيطان آموخت و سوزاند» و همچنين گفتوگويي با اين داستاننويس اختصاص دارد.
در بخش داستان و شعر نيز آثاري از: محمد راجي، ناصح كامكاري، كاظم سادات اشكوري، فؤاد نظيري و... به چاپ رسيدهاند.
بخشهاي ترجمه داستان و شعر هم به آثاري از اي. بي. وايت، اينگه بورگ باخمن، ميگل ارناندز و... اختصاص دارند.
اما در بخش مقاله، "عقلانيت خودكامه، حسانيت جهاني" از اكبر رادي منتشر شده و در بخش نمايش، "از تاريكي" محمد يعقوبي براي نخستينبار به چاپ رسيده است.
شمارهي جديد "پاياب" (دورهي جديد، شمارهي 16 پي در پي) با مديرمسوولي صبا خسروي و زير نظر محمدرضا مديحي در 154 صفحه منتشر شده است. گفتني است، اين شماره كه ويژهي ششماهه نخست امسال است، به دليل مشكلات مالي، با تأخير منتشر شده و قرار است شمارهي هفدهم كه ويژه ششماهه دوم سال است، در روزهاي آينده، ويژهي اكبر رادي - نمايشنامهنويس - كه پنجم ديماه از دنيا رفت، منتشر شود.
<strong>نوزدهمين شماره "فرهنگ و آهنگ"<strong>
نوزدهمين شماره "فرهنگ و آهنگ" با انتشار بخش ويژهاي با عنوان "يادنامه حاج قربان سليماني" منتشر شد.
در يادنامه حاج قربان سليماني گفتار و نوشتارهايي از "محمدرضا درويشي"، "محمدرضا لطفي"، "بهمن بوستان"، "کياوش صاحبنسق" و "فرشاد فداييان" درباره زندگي و شخصيت حاج قربان و همچنين موسيقي و فرهنگ بخشيهاي شمال خراسان به چاپ رسيده است.
در بخشي از اين يادنامه که گفتاري است از محمدرضا درويشي، آمده است: "حاج قربان مهمترين بخشي فعال بود. شخصيتش به مانند ديگر بخشيها بسيار زيرک و باهوش بود. هيچکس در جدل لفظي حريف او نميشد. چون در ذهن خود انواع و اقسام کنايهها، ضربالمثلها و انبوهي از عبارات نغز داشت... از معدود آدمهاي آن خطه بود که تا آخرين روز حياتش با لباس قديمش زندگي کرد. درحالي که بقيه بخشيها با تغيير لباس و آمدن کت و شلوار، لباس خود را فراموش کردند. اما حاج قربان هميشه لباس سنتي برتن داشت و با همان لباس مرحوم شد... با مرگ حاج قربان طومار بخشيها پيچيده شد. آنها ادامهدهنده ميراثي قديمي بودند که مانند ديگر بخشهاي فرهنگ مان با کمال تاسف پرپر ميشود و هيچ مقام مسوولي نيست که متوجه زوال بخشهاي اصلي فرهنگ مان شود. " آغاز به کار تهيه اين پرونده به دي ماه سال گذشته باز ميگردد که با مرگ حاج قربان شکل ديگري به خود گرفت.
اما در بخش گزارشهاي اين شماره فرهنگ و آهنگ، گپ و گفتي با نوازندگان گروه دستان که در آخرين جلسه تمرين شان پيش از آغاز تور اروپا با "همايون شجريان" صورت گرفته، به چاپ رسيده است. در کنار اين مطلب، گزارش مفصلي از برگزاري اولين نمايشگاه موسيقي و آثار شنيداري تهران به چاپ رسيده که در آن به حواشي و مشکلات برگزاري اين نمايشگاه نيز اشاراتي شده است.
گفت و گوي شماره نوزده فرهنگ و آهنگ با "پيمان يزدانيان" پيانيست و آهنگساز صورت گرفته. در اين گفت و گو اين آهنگساز به بيان ايدههاي خود در زمينه آهنگسازي پرداخته است. بخش نقدهاي مجله فرهنگ و آهنگ را مطالبي با عناوين "مروري تحليلي بر کتابشناسيهاي موسيقي در ايران" و "نگاهي به مجموعه زبعدما" تشکيل دادهاند.
مقالات اين شماره فرهنگ و آهنگ با مطلبي دربارهي "گروهنوازي در موسيقي ايراني" آغاز ميشود و با "يک مقايسه تطبيقي بين معماري و موسيقي در هنرهاي اصيل ايراني" ادامه پيدا ميکند. "چند نوشتار درباره موسيقي و نوروز" عنواني مطلبي است گردآوري شده از مقالاتي به قلم "روحاله خالقي"، محمدرضا درويشي و "بهروز وجداني" که در اين شماره فرهنگ و آهنگ منتشر شده است.
<strong>نخستين شماره نشريه "نيمه تاريک"<strong>
"نيمه تاريک"، نشريه علمي – فرهنگي دانشجويي درباره جامعهشناسي ادبيات است که اولين شماره آن هفته گذشته در سطح دانشگاه تهران منتشر شد. رويکرد اصلي اين نشريه، پيوند بين ادبيات و علوم اجتماعي است و از همين رو پرونده شماره نخست خود را به ميخائيل باختين اختصاص داده است. در سرمقاله اين شماره که به قلم کورش عموئي، صاحب امتياز و مدير مسئول "نيمه تاريک" نگارش يافته، آمده است: راهاندازي نشريهاي "نيمه" تخصصي با موضوعي بينرشتگاني، آن هم در سطح دانشجويان کارشناسي، ريسکي به نسبت بزرگ است. اين خطر را از همان ابتداي کار، فروتنانه احساس کرديم، که مبادا لقمه اندکي بزرگتر از دهانهامان باشد. اما حقيقت اين است که ديکته نوشته نشده غلط نخواهد داشت... "
فهرست مطالب اين شماره "نيمهي تاريک" بدين قرار است: ديالوگ به مثابه روش / کورش عموئي، پرونده ميخائيل باختين: رابله زير بمباران آلمانها، رمان آموزشي در دود و بر باد: نگاهي به زندگي و نوشتههاي ميخائيل باختين / سايمن دنتيت / ابوالفضل ستوده، گاهشمار زندگي ميخائيل ميخائيلويچ باختين، باختين در فارسي، باختين: بنيانگذار پسا-فرماليسم / ژوليا کريستوا / محمد جعفر پوينده داستايفسکي هنرمند، نه فيلسوف و نه مبلغ: پيشگفتار کتاب بوطيقاي داستايفسکي / ميخائيل باختين / سيد محمد مهدي شجاعي، از گفتمان رماني / ميخائيل باختين / سيد محمد مهدي شجاعي، قطعاتي از يادداشتهاي 1970-1971 و ملاحظاتي دربارهي دانششناسي علوم انساني / ميخائيل باختين / محمد جعفر پوينده "گفتگو در کاتدرال" به روايت باختين و ديگران / بهروز اشرف سمناني به تولد دوباره رمان خوشبينام: گفتگو با دکتر شهرام پرستش / زهرا پورعزيزي پينوشتي در ضرورت هنر / اميد منصوري هر که آمد عمارتي نو ساخت / بهاره ابنعليان طرحي تا نظريه / وحيد تمنا در باب ادبياتي که به شيوهاي مخفيانه اخلاقگرايي بورژوازي را به گند ميکشد / الهه شاملو بداههنوازي کلمات در دستگاهِ "جيگر": دربارهي رضا قاسمي و رمان تازهاش "وردي که برهها ميخوانند" / امير جاوداني رقص گينيول بر خرابههاي جهان / زهرا مينايي در ستايش هواي آلوده: در باب مقاومت رمان فارسي در برابر چشم "ناظر" / امير احمدي آريان زد و خورد / حامد شاملو.
اين نشريه از شماره ي آينده در دانشگاه هاي علامه طباطبايي و شهيد بهشتي نيز توزيع مي شود و در آينده نزديک در محيط اينترنت قابل دسترسي خواهد بود.
