‏

‏رولا خلف – نجمه بزرگمهر ‏

ائتلاف اصلي بنيادگرايي در ايران، در روز هاي اخير نامزدهاي خود را براي انتخابات هفته آينده مجلس به ‏جامعه مدرسين حوزه علميه قم ارايه کرد. جامعه مدرسين، قديمي ترين سازمان مذهبي در قم است که ‏برجايگاه آموزش مذهبي شيعه در سطح کشور تکيه زده است. ‏

جامعه مدرسين با دو نفر از شش نفر اين ليست موافقت کرده و نفر سومي را نيز خود به آن اضافه کرد تا ‏ليست نهايي براي نامزدهاي سه گانه از قم از ميان محافظه کران و نه تندروها انتخاب شوند.‏

اما ديگر آن روزها که تصميمات جامعه مدرسين بدون چون و چرا پذيرفته مي شدند، سپري شده است. بعضي ‏از اعضا جامعه خود مي خواستند نماينده شوند و تصميم گرفتند به طور مستقل در انتخابات شرکت کنند. جالب ‏توجه تر اينکه تندرو ترين اساتيد جامعه، حاضر به نشدند به رهبري محمد تقي مصباح يزدي گردن بنهند و ‏تصميم به ارايه ليست مستقل گرفتند. مصباح يزدي، طرف رايزني محمود احمدي نژاد است. آنها حاضر به ‏پذيرش دو نام اول مورد تاييد جامعه شدند اما نفر سوم را خودشان به آن اضافه کردند. ‏

نبرد انتخاباتي در قم به عنوان بزرگترين مرکز آموزش هاي شيعه در جهان اسلام- که خواستگاه رهبران ‏انقلاب اسلامي سال 1979 بوده- بخشي از کشمکش وسيعتر براي قدرت در ميان ساختارهاي مذهبي و ‏سياسي ايران است. ‏

هرچند قم بخشي از نفوذ سياسي خود را از دست داده است، اما همچنان سرمنشاء مشروعيت براي گروههاي ‏سياسي باقي خواهد ماند. به عقيده تحليلگران، روحانيون خصوصاً درباره افزايش نفوذ سپاه پاسداران انقلاب ‏سر ناسازگاري دارند.‏

درحالي که جامعه از زمان انقلاب 1979 با تک صدايي قدرت مذهبي روبرو بوده است، برخي از گروه هاي ‏ديگر مذهبي پا به عرصه حضور گذاشته اند که شکل ديگري از محافظه کاري را به نمايش مي گذارند. يک ‏تحليلگر سياسي در قم مي گويد: "قدرت قم کم شده است اما مراکز قدرت هنوز براي بقاي خود به مشروعيت ‏مذهبي قم احتياج دارند."‏

سير تکاملي در تشکيلات مذهبي خود را در انتخابات رياست جمهوري سال 2005 نشان داد. زمانيکه اکبر ‏هاشمي رفسنجاني، رييس جمهور سابق، مورد حمايت جامعه بود، گروه آيت الله مصباح يزدي و افکار ‏عمومي، حتي در قم، به نفع آقاي محمود احمدي نژاد به حرکت درآمد و او را فردي متواضع و خدمتگزار ‏اعلام کردند. ‏

ابوالفضل موسويان، يک روحاني اصلاح طلب و استاد دانشگاه مفيد قم، مي گويد: "روحانيت روابط محکمي ‏با مردم دارد اما مردم عقايد و دانسته هاي سياسي خود را از منابع ديگر هم تامين مي کنند."‏

قدرت آيت الله مصباح يزدي رو به افزايش بوده است. او را به عنوان يکي از باهوش ترين روحانيون قم و نيز ‏
به عنوان يک نظريه پرداز تندرو مي شناسند. آيت الله هاي ارشد در قم نگراني خود را از تحريف مذهب تحت ‏تمايلات افراطي و رواج خرافه پرستي – مانند ارتباط با امامان يا تصميم گيري بر اساس تعبير خواب- ابراز ‏کرده اند. آقاي موسويان مي گويد: "آنها (مروجان خرافات) به دنبال قدرت هستند... ما خواستار آزادي بيان و ‏افکار هستيم."‏

جاي تعجب نيست که آقاي احمدي نژاد روابط حساسي با روحانيون ارشد دارد. بعد از اينکه او دستور ‏روحانيون مبني بر ممنوعيت حضور زنان در ورزشگاههاي فوتبال را نديده گرفت، براي مدتي از ديدار با ‏روحانيون بلندپايه محروم شد. اين امري بي سابقه بود. تحليلگران در قم مي گويند به هرحال بعد از عقب ‏نشيني احمدي نژاد، روابط کمي بهتر شده است. ‏

همه بنيادگراها در سرسپردگي بي چون و چرا به آيت الله علي خامنه اي- رهبر عالي ايران- مشترک هستند ‏اما در چگونگي پيشبرد مواضع شان با هم متفاوت است. بعضي از آنها رفتارهاي احمدي نژاد را تا حد غير ‏قابل قبولي تحريک کننده مي دانند.‏

در انتخابات قم، روحانيون تندرو تصميم گرفته اند توافق روحانيون ارشد در نامزدي علي لاريجاني را به ‏چالش بکشند. او مقام امنيتي ارشد سابق است و به خاطر اختلاف با آقاي احمدي نژاد، از شغل مهم خود کنار ‏گذاشته شده است. ‏

آقاي لاريجاني در صدر ليست جامعه مدرسين است، همينطور در ليست مورد حمايت مصباح يزدي. ‏سخنگوي ائتلاف اصلي بنيادگرايان، مي گويد: "ممکن است آقاي لاريجاني با برخي طرح ها موافق نبوده، اما ‏من فکر نمي کنم ايشان ضد دولت آقاي احمدي نژاد کاري بکند."‏

انتظار مي رود آقاي لاريجاني به آساني راي بياورد. اما اهالي سياست از نزديک نظاره گر رقابت براي ‏کرسي سوم نمايندگي قم هستند. برخي تحليلگران معتقدند هر پايگاه قدرتي در قم جبهه جديدي را باز کرده ‏است، و اين در حالي است که گروه مصباح يزدي از سوي گروههاي فکري ميانه روتر مورد چالش قرار ‏گرفته است. ‏

منبع: فايننشيال تايمز – 8 مارس ‏