‏

شهرام رفيع زاده

وزير ارشاد و رئيس کتابخانه هاي عمومي منصوب وي به فاصله يک روز و به طور رسمي خواستار شتاب ‏گرفتن حذف آنچه "کتاب منفي" ناميدند، از کتابخانه هاي سراسر کشور شدند.‏

محمد حسين صفار هرندي در گردهمايي مديران كل‏‎ ‎كتابخانه‌هاي عمومي استان‌ها بر "لزوم وجين کردن هرچه ‏سريع‌تر كتاب‌خانه هاي کشور" تاکيد کرده است.‏

به گزارش خبرگزاري مهر وزير ارشاد که تلاش کرده تا دستور حذف کتاب هاي غير همسوبا افکار جناح حاکم ‏برکشور را رنگي فني بدهد، گفته است: "بايد كتاب‌هاي مستعمل از نظر ظاهر و محتوا جاي خود را به‏‎ ‎كتاب هاي ‏با ارزش و تازه بدهد".‏

يک روز بعد منصور واعظي که از چندي قبل به حکم وزير ارشاد به رياست کتابخانه هاي عمومي کشور ‏منصوب شده، با ارائه توضيحاتي روشن کرد که منظور صفار هرندي "حذف کتاب هاي منفي" از کتابخانه ها ‏بوده است.‏

واعظي روز پنج شنبه در جمع مديران کل استاني کتابخانه ها و طي اظهاراتي که در خبرگزاري ايبنا وابسته به ‏وزارت ارشاد منتشر شد، گفت: "در ارسال كتاب‌هاي جديد مساله ارزش گذاري هرچه‎ ‎بيشتر بر كتاب‌ها لحاظ ‏مي‌شود، و كتاب‌هايي كه ارزش منفي دارند، و در گذشته وارد‎ ‎كتابخانه‌ها شده‌اند جمع‌آوري مي‌شوند".‏

‏"وجين کتاب" که اصطلاحي فني است داراي آئين نامه مشخصي است که در اظهارات وزير ارشاد و همکارش ‏منصور واعظي نشاني از تمايل به اجراي آن ديده نمي شود.براساس آئين نامه کتابخانه هاي عمومي کشور، "وجين ‏کتاب" بايد بر اساس "وضع ظاهري"، "نسخه تکراري"، "ويرايش کهنه و منسوخ"، و "محتواي قديمي در مورد ‏کتاب هاي علمي و فني"، "ميزان استفاده" و البته با نظر کارشناسان متخصص، که در اين مورد کتابداران خبره ‏هستند انجام شود.هر چند حتي در مورد کتاب هاي وجين شده هم "وجود حداقل دو نسخه از هر عنوان كتاب در ‏مخزن مادر ضروري است".‏

‎‎کتابخانه مهم نيست، مشکل کتاب است‎‎

وزير ارشاد که در ابتداي وزارت وعده ساخت کتابخانه ها و مجتمع هاي فرهنگي در سراسر کشور را داده بود در ‏اظهارات اخيرش گفته: "مساله فعلي ما تعداد كتابخانه نيست، چون خيران‎ ‎كتابخانه‌ساز، با ايجاد نهضت‎ ‎كتابخانه‌سازي، هر روز به تعداد كتابخانه‌هاي ما مي‌افزايند. يکي از مسايل اصلي ما کتاب است".‏

وي چندي قبل در يک سخنراني خصوصي در جمع گروه موسوم به اصولگرايان با يادآوري دوره رياست ‏جمهوري محمد خاتمي که در آن از شدت سانسور کتاب ها کاسته شده بود، از دوره خود به عنوان دوره "تحولات ‏ارزشي در مديريت وزارت ارشاد" ياد کرد و گفت: "به ياد داريد كه در حوزه كتاب چه اتفاق‌هايي افتاده بود.در ‏اين دوره به سختي يك نفر مي‌تواند كتابي را پيدا كند كه بگويد از آن مواردي است كه مي‌توان آن را به عنوان ‏مورد منفي عَلَم كرد". با اين حال صفار هرندي گفته که "ولي هنوز کتاب منفي پيدا مي‌شود".‏

وي در توضح اظهاراتش نيز گفته است: "بالاخره وقتي 53 هزار عنوان كتاب در سال چاپ مي‌شود مي‌توان جايي ‏چيزي را پيدا كرد، ولي روال عوض شده است و مركزيت كنترل كننده دغدغه و اعتقاد دارد. قبلا چنين اعتقادي ‏وجود نداشت. مي‌گفتند به ما دستور داده‌اند كه اين كار را بكنيم.اما الان دلدادگي در پشت كار است". وي با اشاره ‏به مخالفت هايش در دوره سردبيري روزنامه کيهان با کاهش سانسور کتاب گفته است: "اصلا تحليل‌هاي انتقادي ‏قبل ما در حال حاضر به صحنه عمل آمده و به اجرا در مي‌آيد".‏

‎‎کتاب مقدس، کتاب سياه‎‎

وزير ارشاد همچنين در اظهاراتش علت فقدان کتاب هاي مربوط به جنگ در کتابخانه ها را که اغلب از سوي ‏مراکز دولتي و نهادهاي حکومتي منتشر مي شود، به دولت هاي گذشته نسبت داده است.‏

خبرگزاري مهر از قول صفار هرندي نوشته: "گويي اراده‌اي در‏‎ ‎گذشته مانع ورود اين آثار به كتابخانه‌ها شده است ‏و تعلل ما اين مشكل را پابرجا‎ ‎مي گذارد". وي همچنين از کتابداران انتقاد کرده که چرا درخواست خريد کتاب ‏هايي را که از آن ها به عنوان "کتب دفاع مقدس" نامبرده نمي دهند: "تعجب من از كتابداري است كه اين خلاء را ‏اعلام نمي كند".‏

محسن پرويز معاون فرهنگي وزير ارشاد نيز پيش از اين بخش بزرگي از نويسندگان ايراني را "تاريک نويس" ‏ناميده و گفته بود: "متأسفانه روندي كه پيش از انقلاب‏‎ ‎آغاز شده و در قبل از انقلاب ريشه دارد، اين است كه ‏گروهي از روشنفكران ما كه‎ ‎مي‌توانستند دست به قلم گيرند، با الهام از نويسندگان سياه‌قلم و سياه‌بين‎ ‎مي‌نوشتند كه ‏جزء ياس و نااميدي چيز ديگري ندارد". وي با اين ادعا که‎ ‎بعضي از جوانان ما سعي مي‌كنند به تأسي از آن نوع ‏نگاه، "يأس‌آلود" بنويسند، گفته بود: "شايد نوع‎ ‎نگاه عده‌اي يأس‌آلود نباشد؛ ولي براي اينكه مورد تأييد عده‌اي قرار ‏گيرند، سعي‎ ‎مي‌كنند اين‌طور بنويسند".‏

در حالي که اعطاي اغلب جوايز ادبي مستقل از دولت طي دو سال اخير با مشکلاتي چون عدم صدور مجوز و يا ‏ندادن سالن برگزاري مراسم مواجه شده و حتي برخي از اين جوايز به تعطيلي کشيده شده، معاون فرهنگي وزير ‏ارشاد در مراسم "جايزه کتاب شهيد حبيب غني پور" علاوه بر اتهام سياه نويسي به نويسندگان مستقل، روشنفکري ‏را موجب غفلت دانسته و گفته است: "روشنفكري از اين‌گونه بعضي‌ها را غافل مي‌كند و اين‎ ‎غفلت باعث مي‌شود ‏ما هم‌پاي پيروزي انقلاب حركت نكنيم و بخشي از ادبيات ما درجا‎ ‎بزند و در همان نگاه سياه باقي بماند".‏

وي گفته: "بسيار آزاردهنده است كه بعضي نويسندگان ما‎ ‎كه تعداد آثارشان هم بالاست، چيزي درباره‌ دفاع مقدس ‏و جان‌فشاني ‌هاي افراد در‏‎ ‎دفاع مقدس ننوشته باشند".‏

اگر چه وزير ارشاد و معاونانش تاکنون مصداق کتاب هاي منفي مورد نظرشان را اعلام نکرده اند اما مجلس هفتم ‏در گزارشي که دو سال پيش از کتاب هاي منتشر شده در فاصله سال هاي 78 تا 81 ارائه کرد، بخش اصلي ‏کتاب هاي منتشر شده از سوي 180 ناشر و اغلب آثار نويسندگان و شاعران برجسته ايران را در شمار "کتاب ‏هاي منفي" اعلام کرد.در آن گزارش با تاکيد بر لزوم افزايش سانسور و اعمال تغييرات وسيع در وزارت ارشاد، ‏تاکيد شده بود که "لغو پروانه‌هاي نشر‎ ‎و تعطيلي محل كار و جمع‌آوري تعداد باقي‌مانده كتاب‌هاي منفي ارزيابي‌شده ‏و امحاء و‎ ‎نابودي فيلم و زينگ اين كتاب‌ها و ارجاع ناشران به دادگاه صالح"، "جمع‌آوري كليه اين كتاب‌ها از ‏كتابخانه‌هاي عمومي كشور" بايد در دستور کار قرار گيرد.‏

‎‎دوران طلائي ميرسليم!‏‎ ‎

شنبه نهم تيرماه سال جاري اول بار عليرضا حسيني مدير کل ارشاد اسلامي اصفهان در جلسه شوراي فرهنگ ‏عمومي اين استان اعلام کرد که قرار است "پس از جمع آوري کتاب هاي مضر از کتابخانه هاي اين استان ‏‏107عنوان کتاب را جايگزين آن کند."‏
‏ ‏
وي در مورد دلايل اين اقدام نيز به خبرنگاران گفت: "با بررسي در کتابخانه ها مشخص شد که علائق جوانان در ‏کتابخواني بيشتر به سوي کتاب هاي رمان و داستان است که متاسفانه کتاب هاي موجود در شان جامعه اسلامي ‏نيست وفهرستي از داستان هايي با موضوعات مثبت و ادبيات جنگ در حال آماده شدن است تا در اختيار کتابخانه ‏ها قرار گيرد".‏

اين اظهارات با واکنش دبيرخانه کتابخانه هاي عمومي کشور مواجه شد و از جمله علي اکبر حاج مومني، مسئول ‏روابط عمومي کتابخانه هاي عمومي‎ ‎کشور از "طرح جمع آوري کتب نامناسب از کتابخانه ها" اظهار بي ‏اطلاعي کرد.حميد رضا چاکري معاون وقت برنامه ريزي و امور کتابخانه هاي کشور نيز همان زمان اعلام کرد ‏که: "انتخاب کنندگان کتاب در نهاد کتابخانه ها متولي سانسور نيستند".‏

با اين وجود سميرا اصلان پور از نزديکان وزير ارشاد اسلامي و مشاور وي در 13 تير در گفتگوئي با ‏خبرگزاري مهر گفت: "من از وجود طرح يا مصوبه اي در ارشاد که بر اساس آن يک سري کتاب هاي خاص ‏جمع آوري شود خبر ندارم اما انطباق و تصحيح کتابها با ارزشهاي جامعه ضروري است".‏

اندکي بعد دبيرکل هيات امناي کتابخانه ها با وجود انتشار نامه حمايت آميز 163 نماينده مجلس از وي، از سوي ‏صفار هرندي برکنار شد و منصور واعظي بر جاي محمدحسين ملک احمدي نشست.‏

واعظي که سوابقي چون مديرکلي ارشاد تهران در دوره وزارت مير سليم را بر عهده دارد، همان کسي است که ‏در اوسط دهه هفتاد در "جنگ فرهنگسراها" و اختلافات حقوقي در مورد مديريت فرهنگسراهاي تهران با کمک ‏گروه هاي فشار فرهنگسراها را به اشغال خود در آورد.‏

وي پس از انتصاب به رياست کتابخانه هاي کشور اعلام کرد: "کتابخانه هاي‎ ‎عمومي در ايران يک دوره طلايي ‏داشته اند و آن از سال 71 تا 76 و در زمان آقايان‎ ‎ميرسليم و لاريجاني بوده است." وي اظهار اميدواري کردکه ‏بتواند آن دوران را تکرار کند.‏