نيم نگاه ♦ سينماي ايران
نوشين جعفري - شنبه 11 اسفند 1386 [2008.03.01]
تعداد فيلمهاي با محوريت زنان در جشنواره فيلم فجر امسال بيش از سالهاي گذشته است. اگر بخواهيم آماري نسبي بدهيم بايد بگوييم نيمي از فيلمهاي بخش سوداي سيمرغ بيست و ششمين جشنوارهي فيلم فجر با محوريت زنان ساخته شدهاند. اما از فيلمسازان شناخته شده زن- رخشان بنياعتماد، پوران درخشنده، تهمينه ميلاني و منيژه حكمت- خبري نيست و اغلب اين فيلم ها را مردها کارگرداني کرده اند.
اندر حكايات زنان جشنواره...
زماني كه ليست فيلمهاي حاضر در جشنواره را دريافت كردم، زير و رويش كردم براي يافتن نام يك كارگردان مطرح زن. نتيجه اين جستجو تنها رسيدن به نام پريسا بختآور بود كه با سريال تلويزيوني "من يك مستأجرم" به عنوان كارگرداني توانا شناخته شدهبود و اين بار با فيلم "دايره زنگي" كه آن هم در بخش نگاه اول و غيررقابتي پذيرفته شدهبود در جشنواره حضور داشت. اگرچه از گوشه و كنار شنيده بوديم اين فيلم، فيلم خوبي از آب درآمده است و به دليل موضوع متفاوت و استفاده از بازيگران مطرح سينما حرفهاي زيادي براي گفتن دارد اما بايد به نظر هيأت نظارت بر جشنواره احترام ميگذاشتيم، پس رضايت اجباري داديم به ديدن اين فيلم در بخش غيررقابتي!
"دايره زنگي" پس از پشت سر گذاشتن اصلاحيههاي متعدد و يك بار به نمايش درآمدن در يكي از سانسهاي سينما فلسطين كه با استقبال خوب مردم رو به رو شد با اصلاحيههاي جديدي مواجه شد. در نهايت به لطف مميزيها از جشنواره بيرون كشيده شد و پريسا بختآور نيز به جمع كارگردانان زن مطرح غائب در جشنواره از جمله رخشان بنياعتماد، پوران درخشنده، تهمينه ميلاني و منيژه حكمت پيوست.
دايره زنگي
اما كافي است كمي دقيق شويم تا ببينيم تعداد فيلمهايي با محوريت زنان در جشنواره امسال بيش از سالهاي گذشته است. اگر بخواهيم آماري نسبي بدهيم بايد بگوييم بيش از نصف فيلمهاي بخش سوداي سيمرغ بيست و ششمين جشنواره فيلم فجر با محوريت زنان ساخته شدهاند.
براي اثبات اين سخن ميتوانيم فيلمهايي كه در ادامهي اين مطلب معرفي ميشوند را بررسي كنيم:
1. بهترين فيلمي كه با محوريت زنان در جشنواره امسال حضور داشت "به همين سادگي" به كارگرداني "سيد رضا ميركريمي" بود. فيلمي كه حرف نداشت و حرفهاي بسياري داشت!
ميركريمي در اين فيلم به سادگي و زيبايي تمام، يك روزمرگي زنانه را با تمام جزئياتش به تصوير ميكشد كه قرار نيست هيچ اتفاق خاصي در آن رخ دهد. روزي كه مثل روزهاي ديگر است براي زني كه مانند زنهاي ديگر است.
هنگامه قاضياني در اين فيلم خود را به عنوان بازيگري توانا نشان داد و سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول زن را از آن خود كرد.
ديوار
2. فيلم "ديوار" ساخته محمدعلي طالبي درباره دختري است كه پس از فوت پدر و شكستن پاي برادرش تبديل به نانآور خانواده شده و مجبور ميشود براي تأمين هزينههاي زندگي، حرفه پدر يعني موتورسواري بر روي ديوار مرگ را ادامه دهد. نقش اين دختر را گلشيفته فراهاني بازي ميكند. گلشيفته به خاطر بازياش در اين فيلم نامزد دريافت سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول زن شد. طالبي در "ديوار" كوشيدهاست تا بگويد جنسيت، در آدمها و قابليتهايشان چندان مؤثر نيست.
3. فيلم "خواب زمستاني" به كارگرداني سيامك شايقي هم ماجراي سه خواهر از سه نسل مختلف است كه فاطمه معتمدآريا، لادن مستوفي و پگاه آهنگراني ايفاگران نقش آن سه خواهرند كه هر كدام به فراخور موقعيت، داستان فيلم را پيش ميبرند.
4. فيلم پر سر و صداي "كنعان" سومين اثر ماني حقيقي در كسوت كارگرداني هم با محوريت دو زن يعني ترانه عليدوستي در نقش مينا و افسانه بايگان در نقش خواهر مينا "آذر" پيش ميرود. در اين فيلم ترانه عليدوستي با ايفاي نقشي متفاوت يك بار ديگر نشان ميدهد كه بازيگر توانايي است. كافي است پيشزمينهاي را كه از اين بازيگر داريد براي 100 دقيقه كنار بگذاريد تا به باوري كه كارگردان ميخواسته، برسيد. افسانه بايگان نيز به خاطر بازي قابل قبولي كه در اين فيلم ارائه كرد، نامزد دريافت سيمرغ بلورين بهترين بازيگر زن نقش مكمل شد.
5. فيلم "آتش سبز" به كارگرداني محمدرضا اصلاني سرگذشت افسانهاي دختري است كه در كودكي، سروش ازدواجش را با يك مرد مرده ميشنود. اين فيلم روايتهاي هفتگانه از تاريخ گذشته ماست كه تا حدودي امروزي شدهاست. ايفاگران نقش زنان اين فيلم "پگاه آهنگراني" و "مهتاب كرامتي" هستند.
6. فيلم "هميشه پاي يك زن در ميان است" به كارگرداني كمال تبريزي اگرچه اثري است كه مردم را ميخنداند اما مشكلاتي را هم كه بر سر راه زنان وجود دارد، نشان ميدهد. در اين فيلم از حضور "مهران مديري" به عنوان مردي زنستيز استفاده شده كه به واسطه بازي در اين نقش نامزد دريافت سيمرغ بلورين بهترين بازيگر مرد نقش مكمل شد. بازيگر نقش اول زن اين فيلم نيز "گلشيفته فراهاني" است كه يك بار ديگر به واسطه حضورش در اين فيلم نامزد دريافت سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول زن شد.
فرزند خاک
7. و اما فيلم "فرزند خاك" به كارگرداني محمدعلي باشهآهنگر زني را به تصوير ميكشد كه در جستجوي جنازه شوهرش راه در مسيري ميگذارد كه در آن مسير با زنهاي ديگر و مشكلات و رنجهاي آنان آشنا ميشود.
"مهتاب نصيرپور" با بازي متفاوتش در اين فيلم، سيمرغ بلورين بهترين بازيگر زن نقش مكمل را از آن خود كرد.
در فيلمهاي ديگري از جمله "باد در علفزار ميپيچد" به كارگرداني خسرو معصومي و "در ميان ابرها" به كارگرداني روحالله حجازي كه ايفاگر نقش اول زن در هر دو فيلم الناز شاكردوست است و تعدادي ديگر از فيلمها به زنان توجه شدهاست كه محوريت زنان در اين فيلمها كمرنگتر است.
"الناز شاكردوست" به واسطه حضور درخشانش در فيلم "باد در علفزار ميپيچد" نامزد دريافت سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول زن شد.
از جمله فيلمهاي ديگري كه با محوريت موضوع زنان ساخته شدهبودند و امكان نمايش شان در جشنواره فراهم نشد ميتوانيم به "زن دوم" به كارگرداني سيروس الوند و "سه زن" به كارگرداني منيژه حكمت اشاره كنيم.
