‏‏

مسعود بهنود
m.behnoud@roozonline.com

مسدود کردن پنج سايت اينترنتي به اتهام مسموم کردن فضاي انتخابات، توسط دادستاني تهران، که همزمان با ‏تهديد وزير ارشاد به اجرا در آمد، بيش از آن که نشان دهنده نگراني جناح راست از باخت انتخابات به جناح ‏دست بسته اصلاح طلب باشد، حکايت از قوت تاثير اينترنت در عرصه اطلاع رساني ايران دارد، که موجب ‏نگراني گروه سياسي حاکم شده است.‏

در حالي که رسانه هاي مکتوب مهار شده اند، دولت و هوادارانش ده ها نشريه در اختيار دارند، صدا و سيما ‏گرچه در دست دولت نيست اما در کنترل و در انحصار جناح راست است، تلويزيون هاي ماهواره اي فارسي ‏زبان به دليل دور افتادن از واقعيت هاي جامعه تاثير چنداني نمي گذارند و اعتمادي برنمي انگيزانند، ‏اجتماعات و تشکل هاي مدني هم که مي توانند ارتباط جمعي برقرار کنند، در نگاه امنيتي دولت احمدي نژاد ‏‏"اسب تروآي دشمن" ديده و سرکوب شده اند، اينترنت با همه محدوديت هائي که بر آن وضع شده، تنها روزنه ‏اي است که باز مانده. جناح راست به درست نگران است که از همين روزنه کوچک ناگهان توفاني رخ ‏بنمايد. از نگاه آن ها فيلترينگ ها و دستگيري حاضران در آن و شناسائي سايت ها نتوانسته خطر را کاهش ‏دهد.‏

موجي که در طول چند روز، عليه جهت گيري انتخاباتي فرمانده سپاه، و ناسزاگوئي يک سايت وابسته به ‏دولت عليه سيد حسن خميني [ که به گفته سردار جعفري اعتراض کرده بود] به راه افتاد، در حالي که ‏تلويزيون و روزنامه اي هم ابتدا پشت آن نبود، خود نشان داد که تا چه اندازه محبوبيت آقاي احمدي نژاد ‏شکننده است. و اينترنت تا چه ميزان در خلاء موجود اطلاع رساني کارسازست. ‏

در جريان حرکت اين موج که به سرعت به سيلي بدل شد، دولت و هوادارانش در سپاه ناچار به عقب نشيني ‏مفتضحي شدند. سايت فحاش [نوسازي] را تعطيل کردند و از قول مسوولش مصاحبه ساختند و ارتباطش را ‏با دولت انکار کردند، اما نامش نياوردند. که اگر نام او افشا مي شد ديگر انکار وابستگي شان ممکن نبود.‏

در پنج سالي که از همه گير شدن اينترنت مي گذرد، طرح هائي براي مهار آن مطرح شده که همه ناکام مانده ‏است. حتي بعد از پايان دولت خاتمي اولين فکري که به نوراست هاي دولت احمدي نژاد رسيد کاستن از ‏امکانات خطوط انتقال اينترنتي بود، جلوگيري از گسترش فيبرنوري و انجام تعهداتي که اساسش بر باندهاي ‏پهن و افزودن بر تجهيزات ارتباطي بود. اما بزودي زود معلوم شد که نياز بخش هاي نظامي و دفاعي، ‏صنعتي و خدماتي، آموزشي و پژوهشي به باندهاي پهن و امکانات تکنولوژي سايبرنتيک چندان است که نمي ‏توان خود را از آن محروم داشت.‏
‏ ‏
از سوي ديگر پروژه اي مانند آن که در مورد تلويزيون ها به اجرا در آمد؛ در اينترنت پاسخ نداده است. ‏صدها سايت و وب لاگ هواداران جناح راست و دولت، از آن جا که خوراک يک شکلي توليد مي کنند که ‏کاملا پيداست از يک آشپزخانه بيرون مي آيند، از توجه کاربران به سايت هاي مستقل نکاستند بلکه به ‏جذابيتشان افزودند. در حالي که وقتي آنتن هاي ماهواره اي در اوايل دهه هفتاد شمسي بربام خانه هاي تهران ‏و شهرهاي بزرگ روئيد و مبارزه دو سه ساله با پليس و قوه قهريه و ايجاد وحشت ناکارآمدي خود را نشان ‏داد، تدبيري ديگر به کار آمد. که اينک با گذشت ده سال مي توان گفت پاسخ داده است.‏

در آن سال ها همزمان با بگير و ببند و منع استفاده از آنتن هاي ماهواره اي، با گماردن علي لاريجاني به ‏رياست صدا و سيما سرنوشت اين موسسه عوض شد. ايجاد شبکه هاي وسيع و ماهواره اي، استفاده از فيلم ها ‏و سريال هاي وارداتي، پخش تمامي مسابقات ورزشي چنان کرد که عملا برنامه هاي تلويزيوني خارجي ‏زبان، جذابيت خود را براي توده هائي که عموما زبان خارجي هم نمي دانند از دست دادند. در مقابل اين ‏جذابيت ها، توده مردم در مقابل امواج آمده از دورها بيمه شدند.‏

ااينک بعد از ده سال از زماني که چنين برنامه اي به تحقق پيوست مي توان گفت که به اندازه زيادي به ‏موفقيت انجاميده و صدا و سيما هر چند از نظر خبري و اطلاع رساني همچنان يکسويه نگر و متعصب و ‏پروپاکانديست [تبليغاتي] است اما از نظر سرگرم کنندگي کاملا موفق است. ناموفق بودن شبکه هاي ماهواره ‏اي فارسي زبان هم مي توان گفت در اين نتيجه گيري موثر افتاده است.‏
‏ ‏
حتي نمونه به ظاهر موفق برنامه تلويزيوني صداي آمريکا هم از آن جا که يک رسانه پروپاکانداست، ‏روي ديگر سکه اطلاع رساني صدا و سيماي جمهوري اسلامي است، و اطلاع رساني را به مخالف خواني ‏فروخته و در نتيجه تاثيرش محدود مانده به کساني که پيش از آن نيز مخالف جمهوري اسلامي بوده اند. پس ‏مي توان گفت عرصه اطلاع رساني حرفه اي و خالي از غرض ايدئولوژيک در زبان فارسي خالي مانده ‏است. اما در اينترنت چنين خلائي نيست. طبع آزاد منش اينترنت که هنوز راه موثري براي مهارش متصور ‏نيست، باعث شده که اين روزن هست و بازست. و نگراني از همين جاست.‏
‏ ‏
نتيجه آن که مردم ايران تاکنون از داشتن رسانه فارسي زباني که بي طرف و باورشدني اطلاع رساني کند ‏محروم مانده اند و در هر دو سو، رسانه هاي تصويري پروپاکاندا [تبليغاتي] در افراطي غيرحرفه اي دست و ‏پا مي زنند. و جامعه جوان عطشان تنها مفري که يافته بزرگراه مجازي اطلاعاتي است. از آن جا که در ‏اينترنت، ايستگاه هاي پروپاکاندا به سرعت خود را نشان مي دهند و شناخته مي شوند، مي توان گفت تنها ‏مفري است که باز مانده و در آستانه انتخابات اين ترس را در دل ها انداخت که مبادا ناگهان از همين مجرا ‏توفاني برپا شود و خواب خوش جناح راست که تصور مي کند ترکيب تازه اي که به ميدان آورده در حالي که ‏همه شرايط برايش مهيا بود، بازي را ببازد. ‏

جالب است که اضافه شدن تعداد تازه اي از سايت ها و وب لاگ ها، به فهرست بلند فيلترينک دولتي در ايران ‏‏[که گزارش هاي غيررسمي تعداد آن را به چهارده هزار سايت رسانده اند ] در زماني اتفاق مي افتد که ‏نشريات اينترنتي دوازده ساله شده اند و به همين جواني راديوي صد ساله، تلويزيون شصت ساله و روزنامه ‏هاي سيصد ساله را پشت سر گذاشته اند.‏

نشريات اينترنتي اول بار در 26 بهمن 1373 [مصادف با شانزدهم فوريه 1995] متولد شدند، زماني که ‏مايکل کينگسلي روزنامه نگار امريکايي از نويسندگي در شبکه سي ان ان و سردبيري مجله چاپي واشنگتن ‏کناره گيري کرد و مجله آن لاين "سليت" را به وجود آورد.‏

به نوشته انوشيروان کيهاني زاده به اين ترتيب سايبرژورناليسم (روزنامه نگاري آنلاين) پا به عرصه وجود ‏گذاشت که تحول‎ ‎بسيار بزرگي در روزنامه نگاري بود در حالي که از عمر بولتن "بورد‎ ‎آنلاين" (که در سال ‏هاي 1983 و 1984 توسط براين ردمن و برد تمپلتون تکميل‏‎ ‎شده بود) ده سالي مي گذشت.‏

اما اين نگاه کامل نمي شود مگر با اشاره به درد و رنجي که کاربران مي کشند گرچه همچنان پافشاري مي ‏کنند ولي نمي توان گفت کندي دريافت اطلاعات، عامل بازدارنده اي در ايران نيست. کاربران ايراني حتي با ‏پرداخت هزينه هاي گزاف هم در شرايط مشابه همتايان خود در منطقه خاورميانه قرار نمي گيرند و همين دو ‏ساله عراقي ها و افغان ها از آنان جلو افتاده اند. ‏

سروش حبيبي وب لاگ نويس در يک نوشته پرخشم در وب لاگ خود آورده "اگر بزودي شنيديد که کسي ‏خرخره رئيس يک مرکز مخابراتي را جويده ،‌کسي‎ ‎دفتر پارس‌آنلاين را آتش زده يا با هواپيما به ساختمان ‏داتک کوبيده شک‎ ‎نکنيد که منم‎!‎‏" ‏

آن چه وي را به اين وضعيت رسانده کندي خطوط ارتباط اينترنت است که به نوشته وي کارش از فيلترينگ ‏گذشته و حتي امکان ديدن سايت ويکيپديا را هم نمي دهد. چرا که "استفاده از ا دي اس ال چاره کار نشد ‏چون با همه گراني معلوم شده که مخابرات منطقه، به علت نداشتن متقاضي کافي تجهيزاتش را به منطقه ديگر ‏واگذار کرده. اينترت بي‌سيم هم با وجود هزينه در حدود ماهي چهل هزار تومان به علت آن که بخشي از ‏تهران زير پوشش آن نيستند، ممکن نشده است.‏

به نوشته بلاگر خواب بزرگ "پس باقي مي ماند اينترنت ماهواره‌اي با بهاي ماهي 60‏‎ ‎هزار تومان که با ‏قبول خطر معامله با شرکت هاي غيرمجاز که امکان دادخواهي را از آدمي مي گيرد اما باز به علت وجود ‏پارازيت هائي که براي استفاده کنندگان از ماهواره هات برد فرستاده مي شود، در آن منطقه شدني نيست".‏