انتخابات مجلس هشتم با رد صلاحيت گسترده‌ي نامزد‌هاي اصلاح‌طلب و منتقد و دگرانديش، توسط هيات‌‌هاي ‏اجرايي، و بعدتر، هيات‌هاي نظارت، هر روز روند غيرسالم خود را تکميل مي‌کند؛ فرجام کيفيت برگزاري ‏انتخابات در مرحله‌ي بعدي -و نهايي- با اعمال نظارت استصوابي شوراي نگهبان، مشخص و قطعي خواهد‌شد.‏

‏ آشکار است که مجموعه‌ي لابي‌‌ها و چانه‌زني‌‌هاي شخصيت‌‌هاي موثر و محوري در اردوگاه اصلاح‌طلبان با ‏هسته‌ي اصلي سياست‌گذاري و مديريت کلان انتخابات، و نيز حجم تماميت‌خواهي اقتدارگرايان، در نهايت، "24 ‏اسفند" را صورت‌بندي خواهد کرد. در اين روند، اصلاح‌طلبان -به مثابه رقباي اصلي محافظه‌کاران- با موانع ‏سخت و چالش‌ها و مقاومت‌هاي عمده و قابل توجهي، روبرو شده‌اند و خواهند شد. مستقل از نحوه‌ي رسيدگي‌‌ به ‏صلاحيت نامزد‌ها- که موضوعي بسيار مهم و تعيين‌کننده در روند تکوين انتخابات محسوب مي‌شود-، و صرف ‏نظر از بحث ‌هايي قابل تأمل و کليدي (چون صيانت از آراي انتخاب‌کنندگان)، مقوله‌اي که به شکل غيرمستقيم و ‏نامحسوس‌تر از دو محور فوق بر سير و سرانجام انتخابات تأثيرگذار است و فعلاً -به ويژه با توجه به ‏ردصلاحيت‌هاي "فاجعه"بار- در حاشيه‌اي امن‌تر قرار گرفته است، عملکرد و رفتار رسانه‌اي صدا و سيماي ‏جمهوري اسلامي است.‏

برکنار از نحوه‌ي مواجهه و تبليغات پرحجم صدا و سيما در روز‌هاي منتهي به انتخابات که اثرات غيرقابل ‏اغماضي بر کيفيت و کميت مشارکت شهروندان دارد، عملکرد تبليغاتي و رسانه‌اي رسانه‌ي رسمي حکومت در ‏هفته ‌هاي منتهي به انتخابات نيز قابل توجه و تحليل است.‏

بديهي به نظر مي‌ر‌سد که سياست حاکم بر صدا و سيما، برکنار از ديدگاه ‌ها و راهبرد جريان مسلط در بلوک ‏قدرت نيست. اين چنين، و در عمل، صدا و سيما بيش از آن که- و پيش از آن که- به مثابه‌ي "رسانه ملي" ايفاي ‏وظيفه کند، سياست ‌هاي جريان واجد هژموني در ساخت قدرت را محقق مي‌سازد. اين ادعا را به سهولت مي‌توان ‏در رفتار تبليغاتي، خبررساني، تحليل‌ها و اطلاع‌رساني‌هاي صدا و سيماي جمهوري اسلامي، رديابي و مشاهده و ‏اثبات کرد. به عنوان نمونه، دقيق شدن بر کيفيت اخبار دو بخش خبري 20 (مربوط به شبکه خبر) و بخش خبري ‏‏20:30 (مربوط به شبکه دوم) در چند هفته‌ي اخير، نتايج در خور تحليلي به همراه دارد. گفتني است اين دو بخش ‏خبري، به عنوان مهم‌ترين بخش ‌هاي خبري، مورد توجه نگارنده قرار گرفته است. يکي (اخبار شبکه خبر) از ‏شبکه‌اي بين‌المللي پخش مي‌شود و با توجه به کيفيت اطلاع‌رساني‌اش، به عنوان بدلي از خبر 20:30 شبکه دوم، ‏متفاوت از ديگر بخش‌هاي خبري سيماست؛ و ديگري (اخبار 20:30 شبکه دوم) از سياسي‌ترين شبکه سيما و با ‏محتوايي متمايز از ديگر اخبار، مدت‌هاست اطلاع رساني مي‌کند. به عنوان چندنمونه- و نکته قابل توجه- مي‌توان ‏به موارد زير در موردعملکرد تبليغاتي-رسانه‌اي دو بخش خبري ياد شده، اشاره کرد:‏

‏1.‏ انعکاس کامل اخبار جبهه اصول‌گرايان؛
‏2.‏ برخورد طبقه‌بندي‌شده با اخبار جبهه اصلاح‌طلبان و لايه ‌هاي گوناگون آن؛‏
‏3.‏ عدم پوشش اخبار اپوزيسيون و طعن و تهمت به آنان ؛
‏4.‏ تبليغ غيرمستقيم و برجسته‌سازي برخي افراد و نامزد‌ها؛
‏5.‏ برجسته سازي جريان ‌هاي رقيب يا موازي ائتلاف اصلاح‌طلبان؛
‏6.‏ و...‏

اجمالاً- و براي تبيين بيشتر موارد فوق- مي‌توان گفت که به عنوان نمونه، علي لاريجاني، دبير سابق شوراي عالي ‏امنيت ملي، و شهاب‌الدين صدر، دبير اجرايي جبهه متحد اصول‌گرايان، از لطف ويژه‌اي در اين دو بخش خبري ‏برخوردار مي‌شوند. جالب اينجاست در حالي که مجلس و شوراي نگهبان، نصب و الصاق پوستر توسط نامزد‌ها ‏را در رقابت‌هاي انتخاباتي، ممنوع کرده‌اند، تصاوير و اظهارنظرهاي آقايان به گونه‌اي برجسته و کامل (کلوز‌آپ) ‏و با آب و رنگ، از سيماي جمهوري اسلامي، در گستره‌اي چند ده ميليوني و به بهانه‌ي اطلاع‌رساني پخش ‏مي‌گردد. آن هم در حالي که همزمان، خبر "تبليغات غيرمستقيم" بعضي از نامزدها در برخي از شهرها، منعکس ‏مي‌‌شود و مورد انتقاد قرار مي‌گيرد! اين وضع(تبليغ و ترويج غيرمستقيم بعضي از نامزدها يا جناح‌هاي سياسي، ‏توسط صدا و سيما) البته شامل برخي ديگر از افراد يا نامزد‌هايي که مديريت کلان "رسانه ملي" "صلاح" ببيند ‏آنان را نيز مورد توجه قرار دهد، مي‌شود. ‏

تبليغ و انتشار اخبار جريان ‌هاي موازي ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان، مانند جبهه آزادي و برابري خواهي- که ‏ابراهيم اصغرزاده آن را نمايندگي مي‌کند- يا ستاد مردمي اصلاحات- که مصطفي کواکبيان در آن فعال است- يکي ‏ديگر از رفتار‌هاي قابل اشاره‌ محسوب مي‌شود.‏

افزون بر اين‌‌ها، برجسته سازي نقد‌ها و انتقاد‌هاي درون جبهه اصلاح‌طلبان، به ويژه مانور بر اظ‌هارات ‏شخصيت‌هايي چون مهدي کروبي و سخنگوي حزب اعتماد ملي، قابل توجه است.‏

سيماي جمهوري اسلامي با مخاطبان چند ده ميليوني خود، نقشي را در روند تکوين انتخابات و پيروزي افراد يا ‏جناح ‌هاي گوناگون سياسي ايفا مي‌کند که قابل صرف‌نظر کردن نيست. فلان مدير سابق فوتبال کشور ناگهان اينجا ‏و آنجا و در پرمخاطب‌ترين برنامه‌هاي ورزشي، ظاهر مي‌شود و به اظ‌هار نظر مي‌پردازد؛ ديگر همراه رييس ‏جمهور که حالا نامزد مجلس شده است به يکباره مورد توجه مضاعف قرار مي‌گيرد و تصاوير او روي آنتن ‏مي‌رود؛ کارشناسان و صاحب نظران برنامه ‌هاي مختلف تلويزيوني، هرچه به روز انتخابات نزديک‌تر مي‌شويم، ‏طبقه‌بندي شده‌تر و با تأمل و برنامه‌ريزي دقيق‌تر، انتخاب و معرفي و "تبليغ" مي‌شوند...‏

پوشش رسانه‌اي صدا و سيما قابل اغماض نيست؛ به عنوان يک نمونه ديگر، مصطفي پورمحمدي، وزير کشور ‏در مصاحبه‌اي زنده با بخش خبري 20:30 شبکه دوم سيما در تاريخ 3بهمن، تأکيد مجري جوان را در مورد ‏کيفيت رد صلاحيت نامزد‌ها توسط هيات‌هاي اجرايي، چنين پاسخ گفت که نامزد‌هاي وابسته به طيف اکثريت ‏مجلس و اصول‌گرايان، بيش از نامزد‌هاي وابسته به طيف اقليت مجلس و جبهه دوم خرداد، رد صلاحيت شده اند ‏‏(قريب به مضمون). پورمحمدي حتي در برابر اصرار مجري براي بيان درصد رد صلاحيت ‌ها در بند‌هاي ‏گوناگون به کلي‌گويي پرداخت و از پاسخ جزيي و شفاف، پرهيز کرد. آيا مي‌توان تصور کرد و انتظار داشت که ‏سخنگوي ائتلاف اصلاح‌طلبان با رقم و آمار، ميزان و درصد رد صلاحيت نامزد‌هاي طيف خود، و علل رد ‏صلاحيت آنان را از طريق "رسانه ملي" بيان کند و توضيح دهد؟! پاسخ قطعاً منفي است؛ نه چنين چيزي رخ داده ‏و نه مي‌توان چنين توقعي داشت.‏

صدا و سيما رفتار هيأت‌‌هاي اجرايي و نظارت را در رد صلاحيت فله‌اي اصلاح‌طلبان و منتقدان و دگرانديشان، ‏در عرصه‌اي ديگر (رسانه) بازتوليد و تکرار مي‌کند. اين وضع، در مراحل بعدي (نهايي شدن فهرست نامزد‌هاي ‏انتخابات مجلس هشتم) ادامه خواهد يافت و دستگاه تبليغاتي عريض و طويل و بسيار تأثيرگذار و پرمخاطب صدا ‏و سيما، همچنان پيچيده و نا‌محسوس، بر روند و نتيجه انتخابات آتي، اثر خواهد گذاشت.‏

انتخابات آزاد، سالم و عادلانه اگر نسبتي با نظارت استصوابي ندارد، و اگر محتاج برگزاري دقيق در مراحل ‏مختلف (به ويژه روز رأي‌گيري و روند شمارش آراء) است، به همان ميزان، نيازمند امکان‌هاي تبليغاتي عادلانه و ‏رقابت سالم در عرصه‌ي رسانه است؛ وضعي که با کمال تأسف شاهد آن نيستيم...‏