رد صلاحيت براي ايجاد تفرقه
گفتگو با عباس حاتمي - یکشنبه 14 بهمن 1386 [2008.02.03]
بهروز انصاري
رد صلاحيت هاي گسترده نامزد هاي انتخاباتي مجلس هشتم شوراي اسلامي، فضاي سياسي اجتماعي ايران را غبار آلود كرده است بطوريكه اضطراب، ياس و سردر گمي به شكل فزاينده اي مشهود است. عباس حاتمي محقق، استاد دانشگاه و فعال سياسي در زمينه بررسي صلاحيت ها و تاثيرات آن بر اوضاع داخلي و خارجي كشور با روز گفتگويي انجام داده است كه در زير مي آيد:
اين روزها با رد صلاحيت بيش از 3000 نفراز شهروندان مواجه شدهايم. ارزيابي شما از اين وضعيت چيست؟
روشن است كه اين رفتار به چندين هدف صورت گرفته است. يكي از اهداف محافظه كاران ايجاد تفرقه در صفوف اصلاح طلبان است. يک مقصود ديگرشان نيز هدر دادن وقت نخبگان است. بطوري كه انرژي ها صرف رد صلاحيت ها شده واز سويي افكار عمومي منحرف شود تا عقب ماند گيها، تورم، رشد قيمت ها، فرار مغزها و سرمايه ها و... در حاشيه و مستور بماند. نكته ديگر اينكه عده اي نمي خواهند مقوله تكثر گرايي رشد يابد بلكه خواست شان اين است كه زمام امور در دست يك گروه خاص قرار داشته باشد. و با در نظر گرفتن وضعيت ما در منطقه و جهان، اين وضع به ضرر ما تمام خواهد شد.
اما بسياري از مردم ميگويند تائيد شدن اصلاح طلبان با نشدن شان فرقي نمي كند. مگر با حضور در مجلس ششم چه اتفاقي افتاد؟
يكي از اهداف محافظه كاران اين بود كه از نوسازي و بازسازي قوانين جلو گيري كنند و بعدا كاري از اصلاح طلبان ساخته نيست. پروسه مجلس ششم هم يكي از آنهاست. در آن مجلس بسياري از قوانين اصلاح شد اما به سد شوراي نگهبان برخورد كرد.
اين درست است كه نواقصي در آن مجلس ديده مي شد اما بسيار با شجاعت و جسور بود. درباره نا كا آمدي اش نيز بايد به اين نكات اشاره كرد كه بخشي از آن به خود آن مجلس باز مي گردد. آنها الويت ها را به درستي سازماندهي نكردند و در بخش كاركرد بر نهاد هاي اجتماعي هم ضعف هاي قابل تاملي داشتند. برخورد حاكميت با آن مجلس نيز بخوبي روشن است. مثلا صدا و سيما به مجلس ششم نگاه بد و خشني داشت. بطور كل ابزارهاي مهار مجلس ششم بسيار زياد بود.
در اواخر عمر مجلس ششم 125 تن از نمايندگان استعفا دادند. از همان نمايندگان مستعفي در اين دوره ثبت نام كردهاند. فكر مي كنيد شرايط كار كردن فراهم شده است؟
اعتراض حق طبيعي هر شهر وندي است چه رسد به نمايندگان پارلمان. ماهيت مجلس در نظامهاي دموكراتيك در بحث كردن است و مجادله هايي كه در جهت منافع ملي انجام شود، مثبت ارزيابي مي شود. بنظر من مجلس ششم در اين زمينه روند خوبي را دنبال مي كرد. در زمان تحصن هم راه ديگري باقي نمانده بود. در آن زمان هم بيش از 3000 نفر از شهر وندان به نا حق رد صلاحيت شده بودند و اين بهترين نوع اعتراض بود.
در طيف مقابل تان هم عده اي رد شده اند. آن را چطور ارزيابي مي كنيد؟
تعداد كمي از محافظه كاران رد شده اند كه بعضي از آنها در مقابل دولت موضع گيري كرده بودندو بخش ديگرش هم مي تواند تاكتيك باشد تا بگويند در بررسي صلاحيت ها بصورت جناحي رفتار نشده است.
اما چنانچه كسي از طيف اصولگرا نيز رد شده باشد، بايد از او هم دفاع كرد.
شما گفتيد كه هنوز اميد هايي هست. به نظر شما شوراي نگهبان مي تواند رد شدگان را به عرصه برگرداند؟
فكر مي كنم كه شوراي نگهبان بخشي از آنها را برگرداند، اما اگر اين اتفاق بيفتد – بازهم – جالب نيست چرا كه رد صلاحيت افراد توسط دولت هزينه هاي زيادي بر دوش ملت و كشور گذاشته است.
اين پروسه بر اوضاع داخلي چه تاثيري داشته است؟
طبيعي است كه دغدغه رد صلاحيت از ماهها قبل نخبگان را به خود مشغول كرده است. آنها بجاي انديشيدن و برنامه ريزي براي بهبود وضعيت بحراني كشور، افزايش توليد و صادرات، جذب سرمايه و توسعه به تائيد يا رد صلاحيت انديشيده اند. و نتيجه اينكه اقتصاد مان هر روز بيشتر از گذشته بر بيمار تر شده وبر فقر و بيكاري افزوده مي شود.
و تاثيراتش بر روابط خارجي؟
طبيعتا اين موضوع تبليغات منفي گسترده اي را بر عليه ما به همراه خواهد دارد. در چالش ما با شوراي امنيت تاثيرات زيانباري گذاشته و فشار آنها را بر ما بيشتر خواهد كرد و از سوي ديگر بسيج همسايگان ما توسط آمريكائيها شدت بيشتري خواهد گرفت. بنابراين از هر جهت كه به موضوع نگاه شود، چهره تاريكي از ايران به دنيا ارايه خواهد شد.
از سالها قبل تلاش بر يكدستي حاكيمت بود و اين اتفاق از مجلس هفتم و دولت نهم افتاد كه همچنان ادامه دارد. چون جناح حاكم معتقد است كه ما مي توانيم بدون حضور در قدرت كشور را اداره كنيم. درباره اين طرز تفكر چه نظري داريد؟
اين استراتژي كاملا شكست خورده است. در بحث مديريت وجود تنوع و تكثر آرا كاملا بديهي و مسلم است.در مديريت اگر سيستم يكدست باشد، فساد بوجود مي آيد چون هيچ رقابت و انتقادي در آن ديده نخواهد شد. نمونه هاي شكست خورده اين تفكر را مي توان در كشور هاي بلوك شرق مشاهده كرد. در كشور ما هم كه اخيرا اين اتفاق افتاد، ديديم كه چه تبعات زيانباري به همراه داشته است. افزايش قيمتها، فرار سرمايه ها و مغز ها، افزايش بيكاري و... به خوبي مشهود استدر حاليكه اينهمه ارز وارد كشور شده است. وضعيت جامعه دانشگاهي، معلمان، كارگران و زنان هم نياز به پرداختن نيست.
موضوعي كه در جمع نخبگان مطرح و اشاعه مي شود، تحريم انتخابات است. تحريم را چطور مي بينيد؟
مقبول ترين كار اين است كه اصلاح طلبان بر اكتساب صلاحيت كانديداهاي خود تلاش همه جانبه اي بكننداما چنانچه اين امر محقق نشد، تحريم رويكرد خوبي نيست زيرا تحريم در بحث جمهوريت وارد نيست و با اصول دموكراسي سازگاري ندارد.
تركيب مجلس هشتم را با وضعيت موجود چگونه مي بينيد؟
اصولگرايان به احتساب سنتي و تكنوكرات اكثريت بسيار زيادي را تشكيل خواهند داد و اصلاح طلبان اقليتي بسيار كوچک خواهند داشت. در مجلس هشتم رقابت اصلي ميان اصولگراها خواهد بود. چون اصولگرايان تكنوكرات تا حدودي به موازين حقوق بشر و دموكراسي معتقدند اما طيف شان نه. بنا براين اين دو گروه چالش هاي زيادي با هم خواهند داشت و نهايتا مشكلات كشور نه تنها حل نخواهد شد بلكه بسيار زياد تر خواهد شد.
اخيرا خبرهايي مبني بر پيگيري قضيه رد صلاحيت ها و رايزني هايي در اين رابطه شنيده شده است. ارزيابي شما از اين رايزني ها چيست؟
مي گويند سياستمدار واقعي كسي است كه 20 سال آينده را بخوبي پيش بيني كند. متاسفانه بيشتر رد صلاحيت ها در دوره هاي اين آقايان اتفاق افتاد واز آنها واكنش مناسبي ديده نشد. در زمان تغييرقانون اساسي يا ساير موارد ميشد، ساز و كار هايي برگزيد كه امروز شاهد چنين وضعي نباشيم.
و كلام پاياني؟
من بر اين عقيده ام كه اصلاح طلبان بايد مجموعه اي رسمي تدارك ببينند. اين مجموعه كه حتما بايد بدون انقطاع - در همه زمينه ها - به فعاليتش ادامه دهد، بايد توسط شوراي رهبري اصلاح طلبان هدايت شود. اين مجموعه ميتواند به دستاوردهاي خوبي دست يابد و تاثيرات قابل تحسيني بر قشر هاي جامعه بگذارد.
