‏

آدام زاگورين

عليرغم توافق پنج عضو دايم شوراي امنيت بعلاوه آلمان، هنوز چند هفته تا تصويب قطعنامه جديد تحريمي ‏سازمان ملل عليه ايران باقيمانده است. اين تحريم ها به خاطر خودداري ايران از تعليق غني سازي اورانيم ‏برقرار شده است. از ديد مقامات آمريکايي وجه مثبت دورجديد تحريم ها، حمايت روسيه و چين از آن است. ‏البته جلب اين پشتيباني براي آمريکا، هزينه هايي را در بر داشته است: قطعنامه جديد تنها اندکي بر تحريم ‏هاي فعلي افزوده است که اين نيزاز سوي ديگر با بي اعتنايي تهران روبرو شده است. ‏

اعضاي غربي شوراي امنيت در تلاشند که با قطعنامه جديد از دادن اجازه ورود افراد مرتبط با برنامه هسته ‏اي ايران به ساير کشورها خودداري کنند. در اين قطعنامه، ضمناً براي اولين بار، تجارت و فروش ‏تکنولوژي و کالاهاي غير نظامي مرتبط با کاربرد هسته اي به ايران، که درعين حال قابليت استفاده در توليد ‏تسليحات هسته اي را داشته باشند، ممنوع شده است.‏

ايالات متحده و هم پيمانانش ضمناً قصد دارند محموله هايي که به ايران وارد يا خارج مي شوند رابازرسي ‏کنند. گمان مي رود اين اقدام تنبيهي باعث بروز حوادث بيشتري مشابه آنچه ميان کشتي هاي جنگي آمريکا و ‏شناورهاي ايراني در خليج فارس روي داد، بشود. ‏

تشديد تحرکات براي برقراري اين تحريم ها از ادامه خودداري ايران در تعليق غني سازي اورانيوم ناشي مي ‏شود، هر چند اين کشور تمايل بيشتري از خود براي همکاري با آژانس بين المللي انرژي در روشن ساختن ‏ابهامات برنامه گذشته هسته اي خود نشان داده است. انتظار مي رود گزارش جديد آژانس که قرار است در ‏ماه فوريه منتشر شود، بر همکاري بيشترايران با آژانس صحه بگذارد. ‏

انتشار برآوردهاي جديد امنيتي ايالات متحده درسال گذشته مبني بر متوقف شدن برنامه تسليحات هسته اي اين ‏کشور در سال 2003، مانع مهمي براي افزايش فشارها عليه ايران محسوب مي شد. خبر عدم وجود يک ‏برنامه فعال تسليحات هسته اي توسط ايران، لزوم انجام اقدامات فوري را که دولت بوش و اسراييل خواهان ‏آن بودند، کمرنگ تر کرده بود. جورج بوش و سايرين با اعلام اينکه رفتار ايران در جهت توليد سلاح هسته ‏اي است و اينکه برنامه ايران در وهله اول به خاطر فشارهاي بين المللي متوقف شده است، سعي در غلبه بر ‏جو حاکم کردند. آنها بر اين باور بودند که تصميم تهران براي توقف اين برنامه بيشتر ناشي از رويکرد صرفه ‏جويي در هزينه ها بوده است تا اينکه عکس العملي به هزينه هاي سياسي، اقتصادي و نظامي اجراي اين ‏طرح.‏

اين اظهارات دستمايه اي شد تا نه تنها تحريم هاي جديد سازمان ملل بر سر زبان ها بيفتد، بلکه ايالات متحده ‏نيز تحريم هاي يک جانبه خود را- خصوصاً در محدوده سيستم هاي مالي بين المللي- به راه بياندازد. ايالات ‏متحده چند ماه پيش انجام معاملات با سه بانک ايراني ملي، ملت و صادرات را با ادعاي حمايت مالي آنها از ‏تروريسم و کمک به اشاعه تسليحات منع کرده بود. ضمناً واشنگتن، سپاه پاسداران انقلاب ايران را به صدور ‏تجهيزات کشتار جمعي توسط شاخه قدس و حمايت تجهيزاتي از تروريسم متهم نمود. افراد و شرکت هاي ‏مرتبط با سپاه و شاخه قدس هم شامل اين اتهامات شدند. به اين ترتيب با هشدار آمريکا به موسسات مالي براي ‏خودداري از معامله با افراد و شرکت هاي شناخته شده ايراني، محدوديت فراواني در دسترسي ايران به ابزار ‏مالي و تجارت بين المللي بوجود آمد. ‏

مقامات خزانه داري ايالات متحده مدعي اند اين تحريم هاي يک جانبه موثر بوده اند، هرچند به اعتقاد آنها ‏تعيين ميزان دقيق آن مشکل است. آدام زوبين، مدير کنترل دارايي هاي خارجي دفتر خزانه داري آمريکا، به ‏تايم گفت: "ايران براي امور مالي و تجاري خود دچار مشکلات بيشتري شده است. اين هم شامل دريافت اسناد ‏اعتباري و هم افتتاح حساب هاي مربوطه در خارج از کشورش مي شود. به تدريج کار شرکت هاي ا يراني ‏براي فعاليت سخت تر مي شود، اعم از اينکه اين فعاليت ها در بخش مالي باشد يا اينکه صنعتي. امروز حتي ‏در مقايسه با سال گذشته، بانک هاي سرشناس بيشتري در دنيا به معامله با ايران حساس شده اند."‏

سال گذشته، سازمان توسعه و همکاري اقتصادي، شامل بنگاه هاي اقتصادي بزرگ در پاريس، ريسک ‏سرمايه گذاري در ايران را افزايش داد و در عين حال اعتبارات صادراتي از کشورهايي نظير آلمان، فرانسه، ‏ژاپن را به شدت کاهش داد. به اين ترتيب توانايي ايران براي واردات تضعيف شد. واردات تجهيزات و ماشين ‏آلات از اتحاديه اروپا هم در سه فصل اول سال گذشته به يک پنجم، در حدود 6 ميليارد دلار، کاهش يافت. ‏تعدادي از بانک هاي مهم اروپايي هم روابط خود با ايران را قطع کردند و يا آنرا محدود ساخته اند. بانک ‏هاي چين، امارات متحده و بحرين نيز براي انجام اقدامات مشابه تحت فشار قرار گرفته اند. ‏

بنا بر گزارش ها، فشارهاي ايالات متحده بر موسسات اعتباري باعث توقف تامين بنزين از سوي بزرگترين ‏پالايشگاه خصوصي هند براي ايران شده است. ايران کشوري است که بيش از 40 درصد بنزين مورد نياز را ‏وارد مي کند. سال گذشته تلاش دولت در سهميه بندي و افزايش بهاي بنزين، باعث بروز تنش در شهرهاي ‏مختلف ايران شده بود. ساير تامين کنندگان بنزين نيز اقدام مشابه شرکت هندي را مدنظر قرار داده اند. ‏

معذالک دستاوردهاي فشار اعمال شده از سوي ايالات متحده و هم پيمانانش چندان نبوده است. ظرف 18 ماه ‏از به جريان افتادن اولين سلسله تحريم هاي سازمان ملل، ذخاير ارزي ايران عمدتاً به خاطر افزايش بهاي نفت ‏چشمگير است. به عبارت ديگر ايران براي تامين بنزين و ساير مايحتاج ضروري دچار مشکل زيادي نشده ‏است. آنها همچنان قادر به تامين اسناد اعتباري هستند، البته نه از موسساتي که قبلاً دريافت مي کردند. ظرف ‏دو سالي که ايالات متحده براي تصويب تحريم هاي سنگين تر تلاش مي کرده است، چين به شريک تجاري ‏اصلي ايران تبديل شده است. اين کشور متعهد شده دهها ميليارد دلار در صنعت نفت و گاز ايران سرمايه ‏گذاري کند. پيمانکاران چيني در حال تعبيه پايانه هاي نفتي ايران در درياي خزر و بهبود زيرساختهاي حمل و ‏نقل ايران هستند. روسيه هم کار انتقال سوخت هسته اي لازم براي به کار افتادن راکتور نيروگاه بوشهر را به ‏پايان رسانده است. خلاصه اينکه تحريم هاي ايالات متحده و تنبيهات سازمان ملل تا کنون نتوانسته ايران را ‏سر عقل بياورد. ‏

اينطور به نظر مي رسد که چشم پوشي از اقدام نظامي در سايه گزارش سازمان امنيتي آمريکا و در پيش ‏گرفتن گفتگوها براي پايان بخشيدن به پرونده هسته اي ايران، سياست خارجي ايالات متحده را براي تازه وارد ‏کاخ سفيد، در سال 2009 ، رقم بزند.‏

منبع: تايم – 2 فوريه ‏