‏‏برزو درآگاهي – رامين مستقيم ‏
‎
قرار نبود تحريم ها صدمه اي به مجيد طالقاني بزند. اما اين ناشر ايراني مي گويد او را مجبور کرده اند قيمت ‏ها را بالا ببرد و تعداد عناوين انتشاراتي خود را کاهش دهد.‏

طالقاني در حالتي عصبي لب به انتقاد باز مي کند: "چند هفته اي است که قيمت کاغذ کره اي حداقل 25 ‏درصد زياد شده است. چرا؟ چون بانک هاي کره جنوبي از صدور اوراق اعتباري خودداري مي کنند. آنها ‏ديگر با بانک هاي ايراني کار نمي کنند."‏

در همين اوضاع، بخشي از اهداف تور اخير خاورميانه اي جرج بوش به جلب حمايت شرکاي آمريکا ‏دربرابر ايران اختصاص داشت. اين پيش از آغاز گفتگوهاي برلين در روز سه شنبه ميان اعضاي دايم ‏شوراي امنيت سازمان ملل براي بحث درباره دور سوم تحريم ها عليه ايران است. علت اين فعاليت ها، ‏خودداري ايران از توقف برنامه هسته اي اين کشور است. ‏

يک سال پس از تصويب اولين قطعنامه شوراي امنيت، اثرات آن به نحو آشکاري در حال نمايان شدن است. ‏اما با تجربه اي که از تحريم هاي دهه 1990 عليه صدام حسين به دست آمده است، ديپلمات ها و تحليلگران ‏در مورد اينکه آيا اين تنبيهات سياسيون را به تغيير موضع وا مي دارد يا به مردم عادي ايران صدمه مي زند، ‏خوش بين نيستند. ‏

يک ديپلمات غربي در تهران که به همراه عده اي ديگر به مقامات واشنگتن درباره اوضاع ايران گزارش مي ‏دهد گفت: "اين (تحريم ها) اثر گذاشته اند. اثر آنها بر اقتصاد سنگين است. اما سوال اين است که آيا بر ‏سياست موثر است؟"‏

گزارشي که چهارشنبه از سوي اداره حسابرسي آمريکا - گروه مستقل و بازوي کنگره آمريکا- منتشر شد مي ‏گويد: "اثر کلي تحريم ها و دامنه تحقق اهداف آمريکا بوسيله آنها نامشخص است." گزارش ادامه مي دهد که ‏شرکت هاي خارجي همچنان به انجام معامله با بخش انرژي ايران که تحت کنترل دولت است ادامه مي دهند. ‏

تحريم ها در خيابان ها و مغازه هاي تهران اثرات آشکاري به جا گذاشته اند. کاهش قدرت خريد مردم و اجبار ‏به خريد اجناس وارداتي ارزانقيمت آسيايي به جاي کالاهاي اروپايي از اين جمله است. ‏

فروشندگان مي گويند ظرف چهار ماه گذشته، قيمت برخي اجناس نظير عطرهاي فرانسوي و صفحات چاپ ‏آلماني تا 50% زياد شده است. اين يکي ديگر از اثرات افزايش نرخ تجارت با دوبي به جاي معامله مستقيم با ‏سازندگان و توزيع کنندگان کالاهاست. خيلي از شرکت ها در مورد معامله با ايران دچار نگراني اند زيرا ‏سايه تحريم وزارت خزانه داري ايالات متحده بالاي سر آنهاست. اين وزارتخانه خصوصاً شرکت هايي را ‏مورد هدف قرار مي دهد که به طور همزمان روابطي با هر دو کشور ايران و آمريکا دارند. ‏

عليرضا مرشد، صاحب يک فروشگاه عينک در خيابان فلسطين تهران، گفت: "در حال حاضر معامله با هر ‏جايي غير از چين و روسيه، فقط عذاب است."‏

هرچند برخي ناظران مي گويند گردانندگان ايران با هرگونه تحريم بين المللي براي ممنوعيت خريد نفت و گاز ‏از ايران مقابله خواهند کرد، دسته اي ديگر فکر مي کنند محدوديت هاي اقتصادي باعث اعمال فشار بر تجار ‏با نفوذ ايراني خواهد شد. آنها هم خود براي تغيير شيوه به دولت فشار وارد خواهند کرد. ‏

يک ديپلمات اروپايي گفت از شنيدن اينکه گروهي از بازرگانان ايراني براي انتقاد از اثرات زيانبار و غير ‏قابل تحمل تحريم ها بر آنان به رهبر عالي ايران- آيت الله خامنه اي- متوسل شده اند خشنود است. ‏

اين ديپلمات که نخواست نامش فاش شود مي گويد: "اگر شما مي خواهيد با مردمي که داري منافعي در اين ‏رژيم هستند سر و کار پيدا کنيد، راه آن همين تحريم ها هستند. کساني که در شرکت هاي تجاري کوچک ‏هستند بايد بر رژيم فشار وارد کنند."‏

اقتصاد ايران به شدت وابسته به نفت است و به صرف هزينه هاي گزاف خصوصاً در تدارک بنزين ‏ارزانقيمت معروف است. دولت بنزين را وارد مي کند و با سوبسيد فراواني مي فروشد. افزايش نرخ معامله با ‏خارج نيز سبب شده ايران پول بيشتري خرج کند و منابع دولتي به سرعت مصرف شوند. ‏

ضمناً دولت براي جلوگيري از کاهش ارزش ريال، با تزريق پول نقد به اقتصاد کشور باعث افزايش تورم شده ‏است. اين مساله باعث شده مردم فقير، فقيرتر شوند. ‏

شاهدان مي گويند تحريم هاي اعمال شده از سوي شوراي امنيت و کشورهايي نظير ايالات متحده، محدوديت ‏هاي خاص خود را دارد اما تا همين جا هم باعث ايجاد محيط هراس انگيز براي سرمايه گذاران شده است. ‏

سعيد ليلاز، يک اقتصاددان و ژورناليست ايراني، مي گويد: "تحريم ها مانند کوه يخ هستند. تنها 10% ‏تاثيرات مستقيماً به شوراي امنيت ربط دارد. 90% ديگر به خاطر ترس از ايالات متحده است."‏

برخي مقامات بيم آن دارند که تحريم ها نتيجه اي نظير شرايط عراق پس از جنگ خليج فارس در سال 1991 ‏را به دنبال داشته باشد. در آن زمان تحريم ها مانع از معامله شرکت ها با تجار عراقي مي شدند و اين مساله ‏ضمن فشار بر زندگي مردم معمولي، دست صدام حسين و افراد وابسته به او را بيشتر باز گذاشت. ‏

يک ديپلمات غربي در تهران گفت: "حتي اگر يک کالايي در ليست تحريم هم نباشد، خيلي از شرکت ها وقتي ‏نوبت به معامله با ايران مي رسد، مي گويند: نه، بهتر است اينکار را نکنيم. شرايط مانند عراق دهه 1990 ‏شده است. در آن موقع شرکت ها از فروش کاغذ و مداد هم به عراق خودداري مي کردند."‏

دولت بوش اعلام کرده هر شرکتي را که با سپاه پاسداران انقلاب - نيروي نظامي ايدئولوژيک کشور که ‏موازي با ارتش ايران فعاليت مي کند- معامله کند را مورد تحريم قرار مي دهد. گفته مي شود اين تحريم ها ‏رهبري ايران را هدف قرار داده، بدون اينکه وضعيت اقتصادي طبقه متوسط ايران را تحت الشعاع قرار دهد. ‏به نظر مي رسد افراد اين طبقه دولت را براي ايجاد تغييرات داخلي تحت فشار قرار دهند. ‏

پاتريک کلاوسون، يک کارشناس مسايل ايران در بخش خاور نزديک موسسه اي در واشنگتن که گاهي ‏نظراتش در مورد ايران مشابه ديدگاه هاي کاخ سفيد است، مي گويد: "پيشنهاد جديد دولت ايالات متحده براي ‏برداشتن قدم هاي چند جانبه توسط سازمان ملل يا بکمک اتحاديه اروپا، براي اعمال فشار بر رهبري ايران ‏تدارک ديده شده و نه قرار دادن مردم عادي زير فشار تحريم هاي اقتصادي گسترده."‏

با اينحال برخي کارشناسان مي گويند استراتژي تحريم هاي دولت بوش ناشي از سوء برداشت از فعل و ‏انفعالات سياسي ايران است. يکي از محققان مکتب فکري آمريکايي و اروپاي غربي در دهه 1920، راجع به ‏انقلاب هاي مارکيستي و آنارشيستي در اروپاي مرکزي بر اين باور است که اگر وضعيت اقتصادي بدتر ‏شود، مردم عليه حکومت هاي کاپيتاليستي به پا مي خيزند. ‏

در واقع او مي گويد همزمان با شدت يافتن بحران هاي اقتصادي، طبقه تندروي ايران صاحب قدرت بيشتري ‏مي شود. او گفت: "تندروهاي ايراني از بدتر شدن تحريم ها اصلاً نگراني ندارند. آنها از اينکه ايالات متحده ‏به ايران حمله کند ناراحت نمي شوند."‏

از سوي ديگر ديپلمات هاي غربي مي گويند از دو سال پيش و همزمان با انتخاب محمود احمدي نژاد به ‏عنوان رييس جمهور تندروي کشور و نيز تنش هاي به وجود آمده بر سر خودداري ايران از توقف غني ‏سازي اورانيوم، سرمايه گذاري خارجي و فعاليت بخش خصوصي غربي در ايران راکد مانده است. ‏

بعضي ها هم مي گويند اين فشارها باعث ضديت ايراني ها با غرب مي شود. موسي غني نژاد، اقتصاددان ‏ايراني که براي روزنامه دنياي اقتصاد مطلب مي نويسد، مي گويد: "اين چه فشاري بر روي سيستم وارد مي ‏آورد؟ آمريکايي ها دارند از مردم يک دشمن مي سازند. مهم اين است که آنها بتوانند مردم ايران را دوست ‏خود بکنند. آنها عکس اينکار را مي کنند."‏

ديپلمات هاي غربي مي گويند آنها از نزديک اثرات تحريم ها را بر قيمت ها و رفتار ايرانيان نظارت مي کنند ‏و يافته هاي خود را به پايتخت هاي اروپايي و واشنگتن مي فرستند. به گفته اين ديپلمات ها، مقامات کاخ سفيد، ‏وزارت خارجه و پنتاگون اين اطلاعات را با اشتياق فراوان دريافت مي کنند. ‏

يک ديپلمات اروپايي در تهران مي گويد: "تحريم هاي هدف دار، مهمترين موضوع مناظره کساني است که ‏در اينجا درباره تحريم ها حرف مي زنند. ما در نهايت خواستار تغيير سياست ها توسط رژيم هستيم، بدون ‏اينکه به مردم عادي صدمه اي برسد. بنابراين بايد تصميم گيرندگان را هدف قرار داد و اين کار بسيار بسيار ‏مشکلي است.‏

منبع: لوس آنجلس تايمز – 20 ژانويه ‏