‏

حمید احدی ‏

دو روز بعد از انعکاس سخنان رهبر جمهوری اسلامی که در رسانه های معتبر بين المللی به عنوان ابراز ‏آمادگی ايران برای مذاکره با آمریکا تلقی شده است سخنگوي‎ ‎وزارت خارجه امريکا اعلام کرد امريکا‎ ‎خواستار مناسبات خوب با ايران است.‏

برخي خبرگزاری های ايراني هم نوشته اند با انتشار اين خبر واشنگتن علائم مثبتي براي برقراري رابطه دو ‏کشور به ايران مخابره کرده‎ ‎است.‏

دو روز پیش آيت الله خامنه ای در جریان سفر به یزد اعلام داشت قطع رابطه با امريکا از سياست هاي‎ ‎اساسي ماست. البته ما هيچ گاه نگفته ايم اين رابطه تا ابد قطع خواهد بود‎ ‎اما شرايط دولت امريکا به گونه يي ‏است که ايجاد اين رابطه اکنون به ضرر‎ ‎ملت است و طبعاً آن را دنبال نمي کنيم.‏

روزنامه اعتماد نوشته به نظر مي رسد کاخ سفيد‎ ‎از محتواي سخنان مقام رهبري اين گونه برداشت کرده که ‏در صورت فراهم‎ ‎شدن شرايط امکان برقراري مناسبات وجود دارد. به خصوص اينکه شوراي روابط‎ ‎خارجي امريکا هم اخيراً گزارشي مبني بر اينکه امکان آب شدن يخ هاي روابط‎ ‎سرد ايران و امريکا بيش از ‏هر زمان ديگري وجود دارد منتشر کرده است. ‏

به نوشته این روزنامه ‏‎ ‎صرف نظر از اينکه واشنگتن چه برداشتي از سخنان بالاترين مقام جمهوري‎ ‎اسلامي ‏ايران داشته، ايران و امريکا از 13 آبان 1358 تاکنون فراز و‏‎ ‎فرودهاي گفتاري بسياري را در روابط يخ زده ‏شان تجربه کرده اند. هر چند‎ ‎حادثه "تسخير سفارت امريکا در تهران" خط قرمز اصلي را روي روابط ‏ديپلماتيک‎ ‎تهران و واشنگتن کشيد، اما بسياري بر اين نظرند که اين رابطه تنش آلود طي‎ ‎سال هاي گذشته ‏بارها از شانس تبديل به يک ارتباط مبتني بر حفظ اصول مورد‎ ‎نظر از سوي دو طرف برخوردار بوده است. ‏

دو هفته پیش احمد زيدآبادی در تفسیری در سایت فارسی بی بی سی نوشت در ایران نیز مدت ها ست که مقام ‏های بلندپایه رسمی از جمله محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران از زبان تند همیشگی خود در برابر‎ ‎آمریکا استفاده نمی کنند و این مطلب به دلیل پاره ای از قرائن، موضوعی صرفا تصادفی به نظر نمی رسد‎. ‎
این کارشناس مسائل سیاسی ایران تاکید کرد که یکی‎ ‎از این قرائن، خودداری آقای احمدی نژاد از شرکت در ‏مراسمی است که رهبران‎ ‎ایران آن را "برائت از مشرکین" می نامند و هر ساله در موسم حج در صحرای‎ ‎عرفات به صورتی سازمان یافته از سوی حجاج ایرانی برگزار می شود و در آن‎ ‎علیه آمریکا و اسرائیل شعار ‏داده می شود‎. ‎

ماه گذشته نیز یک روزنامه نگار ایرانی در برنامه تلویزیونی صدای آمریکا با قاطعیت گفت نه تنها جنگی بين ‏ایران و آمریکا رخ نمی دهد بلکه دولت احمدی نژاد روابط دو کشور را می گشاید و حتی شخص رييس ‏جمهور نهم با همتای آمریکائی خود ملاقات خواهد کرد. به گفته این روزنامه نگار آخرين سفر محمود احمدی ‏نژاد به آمریکا هدفی جز ملاقات با جورج بوش نداشت و چون امکان آن پیش نیامد در نتيجه دولتمردان ایرانی ‏ناگزير شدند با ايجاد ماجرای دانشگاه کلمبيا آن را پیروزی قلمداد کنند و از اين سئوال در امان بمانند که ‏اصولا چرا اين سفر انجام شده و رییس دولت را چه ضرورتی برای سومين سال پیاپی به آمریکا کشانده است
‏.‏
قطع روابط ایران و آمریکا به تصميم جیمی کارتر رییس جمهور آمریکا در سال 1358 بعد از آن اعلام ‏گردید که دولت ايران هم اشغال سفارت آمريکا در تهران و گروگان گیری پنجاه آمریکائی توسط عده ای از ‏دانشجویان را تایيد کرد. پیش از آن دو کشور در بالاترین حدها روابط سیاسی و فرهنگی داشتند و در موعد ‏تحویل سال 1978 برای اولين بار در طول تاریخ آمریکا رییس جمهور آن کشور بیرون از کاخ سفید و در ‏تهران بود. این همان دیداری است که جیمی کارتر با گفتن بالاترین تعریف ها از شاه سابق ایران تعجب ‏جهانیان و حتی هیات همراه خود را برانگیخت. ‏

تحول تازه در روابط ایران و آمریکا همزمان با سی امین سالگرد حضور رييس جمهور آمریکا در تهران رخ ‏می دهد، اما اولین گام ها نیست . بلکه اولین گام ها در گفتگوی دو کشور همان است که هنگام انعقاد قرارداد ‏معروف به بیانیه الجزایر رخ داد که حدود یک سال بعد از قطع روابط بود و از جانب ايران بهزاد نبوی ‏معاون نخست وزیر و از جانب آمریکا وارن کریستوفر معاون وزارت خارجه آن کشور [وزیر خارجه دوران ‏کلینتون] آن را امضا کردند.‏

اما در تاريخچه هائی که درباره مذاکرات دو کشور منتشر شده همواره اولين گام به دوران ریاست جمهوری ‏رونالد ريگان مربوط می شود که به افتضاح معروف به ايران کنترا منتهی شد و در آن رابرت مک فارلين ‏مشاور سابق امنيت ملي ريگان با کيک، انجيل امضا شده توسط ريگان و کلت، محرمانه وارد تهران شد تا با ‏برخي مقام هاي ايراني گفت وگو کند. اما سفر‎ ‎محرمانه وي به تهران در گير و دار جنگ ايران و عراق خيلي ‏زودتر از آنچه‎ ‎انتظار مي رفت فاش شد و راه به جايي نبرد. به اين ترتيب اولين گام هاي‎ ‎دولتمردان امريکا ‏براي بهبود روابط با ايران هر چند در قالب «معامله‎ ‎پنهاني» رنگ باخت.‏

اگر چه گهگاه اخباری درباره مذاکرات پنهانی دو کشور در نشریات آمریکائی و اروپائی و منتشر شده است، ‏تنها باری که اين روابط و مذاکرات از پرده به درآمد و با شفافیت همراه بود به دوران محمد خاتمی مربوط ‏می شود که وی ابتدا در مصاحبه ای با شبکه سي ان ان‏‎ ‎امريکا چهره مثبتی نشان داد و پس از آن کار به ‏عذرخواهي «مادلين آلبرايت» وزير خارجه وقت امريکا‎ ‎رسید که از نقش آمریکا درباره کودتاي 28 مرداد ‏عذر خواست و زمينه فوق العاده ای براي بهبود روابط خصمانه دو کشور‎ ‎فراهم شد اما جناح راست با استناد ‏به اين که تجدید روابط با آمریکا و هر نوع مذاکره با آن کشور مورد تائید رهبر جمهوری اسلامی نیست با آن ‏به مخالفت پرداختند و با فشارهای خود عملا طرح تنش زدائی دولت خاتمی را ناکام گذاشتند که بخش عمده آن ‏مربوط به کاهش تشنج با آمریکا می شد. اما همین گروه ها وقتی بعد از خاتمی محمود احمدی نژاد بر سرکار ‏آمد و نامه ای برای رییس جمهور آمریکا نوشت که با بی اعتنائی روبرو شد هیچ اعتراضی نکردند بلکه در ‏فرصت هائی آن را نشانه اقتدار دولت دانستند.‏

به جز سفرهای احمدی نژاد به آمریکا که همواره با این اظهار آمادگی برای مذاکره یا مناظره با جورج بوش ‏همراه بوده، در دو سال گذشته تحولی مهم که در اين ارتباط رخ داد مربوط به زمانی بود که موضوع هسته ‏يي ايران، جنگ عراق و امريکا و‎ ‎حضور نيروهاي ائتلاف در عراق زمينه ساز رويارويي مجدد ايران و ‏امريکا‎ ‎شده بود و این بار امريکا با نفوذي که ميان‎ ‎ديگر اعضاي شوراي امنيت داشت، ارجاع پرونده هسته ‏يي ايران به شوراي امنيت‎ ‎را تسريع کرد و در ديگر سو واشنگتن با اتهامات پي درپي به ايران خواستار‎ ‎رفع ‏هرچه سريع تر آنچه دخالت تهران در امور داخلي عراق مي خواند، شد. اما‎ ‎در همين حين رهبران نزديک به ‏ايران در دولت عراق خواستار مذاکرات ایران و عراق شدند و سخنگوی وزارت خارجه به این عنوان که ‏ایران ناگزیر است مصالح عراق را در نظر داشته باشد وارد گفتگوها شد و ايران و امريکا - البته براي ‏دومين بار پس از گفت وگوهايشان‎ ‎درباره افغانستان که در دولت خاتمی اتفاق افتاد - در تاريخ 7 خرداد سال ‏جاري با حضور نمايندگاني از عراق‎ ‎پشت ميز مذاکرات نشستند تا اين بار مسائل امنيتي عراق را با توجه به‎ ‎اتهامات واشنگتن به ايران حل و فصل کنند. به تبع آن دور اول و دوم اين‏‎ ‎مذاکرات بين «حسن کاظمي قمي» ‏سفير ايران در عراق و «رايان کروکر» سفير‎ ‎امريکا در عراق برگزارشد و دور سوم نيز در سطح ‏کارشناسان در منطقه الخضراء‎ ‎بغداد برگزار گرديد.‏

اعتماد نوشته برخي گزارش هاي خبري حکایت دارد که دو کشور از‏‎ ‎همان ابتدا تمايل داشتند در صورت ‏مثبت بودن نتايج مذاکراتشان درباره عراق،‎ ‎اين گفت وگوها را به موضوعات جاري ديگر ميان دو کشور ‏ارتقا دهند. در اين‎ ‎ميان برخي مقامات امريکايي بر اين نظرند که در دور سوم گفت وگوهاي سه‎ ‎جانبه شان با ‏ايران مباحثي فراتر از موضوع عراق مطرح شده است و براين اساس‎ ‎آنها براي برگزاري دور چهارم گفت ‏وگو با تهران اعلام آمادگي کرده اند. ‏

از مجموع تحلیل های رسانه های جهانی در دو روز گذشته چنین برمی اید که دولت جورج بوش که حدود ‏‏10 ماه ديگر بايد‏‎ ‎کرسي هاي خود را به جانشينان شان تحويل دهند، بيشتر از گذشته به گفت وگو‎ ‎با ايران ‏تمايل پيدا کرده اند. گرچه سال گذشته گزارش گروه مستقل معروف به هامیلتون – بیکر که مامور بررسی ‏وضعیت ناگوار عراق شده بودند به دولت آن کشور توصیه کردند که با ایران بر سر میز مذاکره بنشیند اما این ‏گزارش در زمان خود با بی اعتنائی دولت آمریکا روبرو شد تا زمانی که دو ماه قبل گزارش 16 نهاد ‏اطلاعاتي امريکا درباره‎ ‎فعاليت هاي هسته يي ايران منتشر شد، آن هم درست زماني که امريکا بيش از ‏گذشته در جلب نظر‎ ‎اتحاديه اروپا براي صدور قطعنامه سوم عليه ايران برآمده و موفق هم شده بود. ‏