‏توکا نيستاني متولد 1339 شاهرود است. در 1370 از دانشگاه علم و صنعت در رشته معماري فارغ التحصيل شد، اما ‏‏8 سال پيش از آن با انتشار طرح هايش در کتاب جمعه- به سردبيري احمد شاملو- به عنوان کاريکاتوريست شناخته شده ‏بود. آثار او تاکنون در بيش از 40 هفته نامه، ماهنامه و روزنامه چاپ و چندين جايزه بين المللي نيز دريافت کرده است. ‏نگاهي انداخته ايم به آخرين نمايشگاه از آثار اين کارتوريست برجسته به نام "وارونه ها" که از 16 تا 27 آذر ماه امسال ‏در گالري هما برپا بود.‏‎ ‎
‏ ‏

‏
درباره نمايشگاه "وارونه ها" ي توکانيستاني
‎‎يک لحظه قبل از برخورد‎‎

شانزده تا بيست و هفت آذر امسال، گالري هما شاهد برپايي نمايشگاهي از آثار "توکا نيستاني" کارتونيست مشهور و با ‏سابقه ايراني بود. بر خلاف انتظار، اين نمايشگاه، ارتباط چنداني به کارتون و کاريکاتور نداشت و بيست اثر از طراحي ‏هاي او را در بر مي گرفت، هرچند ردپاي شوخ طبعي سياه و تلخ نيستاني را در اين مجموعه هم مي شد به وضوح ديد.‏
‏"وارونه ها" ي توکا نيستاني بار ديگر يادآور مي شوند که مرز بين "نقاشي" و "کارتون" چه ظريف و شکننده است و ‏تعاريف آکادميک تنها براي اذهان مقيد و قانون زده وضع شده اند وگرنه هنر، پديده اي است سيال و پر شيطنت که تا ‏بخواهي ظرفي براي آن تعريف کني بازيگوشانه از سوراخ و سنبه اي مي گريزد و به نظم خيالي تو مي خندد. اگر ‏کارتون را هنر "شوخ طبعي" و "اغراق" بدانيم که با طرح و تصوير عينيت مي يابد "وارونه ها" همه اين مؤلفه ها را ‏دارند اما حس نقاشانه هنرمند در آنها مي چربد. نيستاني به جاي آن که به شيوه کارتونيست ها براي هر قاب، ايده اي ‏مجزا برگزيند و تکنيک قدرتمند خود را ابزاري براي بيان ايده قرار دهد، موضوعي کلي براي بيست قاب در نظر ‏گرفته تا به قول خود "به ذهن و قلم اش نظمي دهد" و در واقع ايده، بهانه و ابزاري شود براي چرخش آزادانه قلم بر ‏صفحه و بروز حس نقاشانه هنرمند. پس ايده فرع ماجرا است و همين، مرز باريک و شکننده اين مجموعه را با آثار ‏کارتون نيستاني تعيين مي کند.‏

‏

‏ شايد همين بيان نقاشانه اسباب محبوبيت "وارونه ها" را نزد خريداران فراهم آورده باشد که عادت به آثار ايده محور ‏کارتون ندارند و همچنان وجه تژئيني تابلو نقش مهمي در خريد شان بازي مي کند، چنان که نيستاني در وبلاگ خود مي ‏نويسد: "...‏‎ ‎براي اولين بار در طول زندگي حرفه اي ام بيشتر کارهايم را در يک نمايشگاه فروختم. خريدارها به استثناء ‏يکي دونفر، از مجموعه دارهاي حرفه اي آثار هنري بودند. برايم جاي سوال است چرا اين ها تمايلي به خريدن کارهايي ‏که آن همه فکر و زمان و انرژي صرف آن ها کرده بودم نشان نمي دادند در حالي که براي طراحي هايي که فقط ده تا ‏آخر شب از من وقت گرفت خيلي خوب خرج کردند..."‏

با اين حال، هنگام تماشاي اين هياکل آويزان و سر و ته که با ترس، بهت يا بي خيالي لحظه هاي پيش از برخورد با ‏زمين را مي گذرانند مي تواني حضور ايده و انديشه را در پس اين نمايشگاه حس کني. نيستاني ايده را از تک قاب ها ‏گرفته و در کل مجموعه دميده. تماشاي مجزاي تک تک تابلو ها آن تأثير را ندارند که ديدن مجموعه در کنار هم و اين ‏کارکرد صحيح و به جاي يک نمايشگاه است؛ محلي براي بروز و ظهور ايده يا احساس هنرمند در قالب مجموعه اي که ‏به نمايش مي گذارد.‏

‏

‏"فريتز لانگ" هفتاد و پنج سال پيش با فيلم "‏‎"M‏ که ظاهراً اثري جنايي پليسي بود سقوط جامعه اي را به تصوير کشيد ‏که ظهور نازيسم فرايندي طبيعي و قابل انتظار در حرکت قهقرائي آن بود. نيستاني به همان سياق نشان مي دهد که حتي ‏يک نمايشگاه ساده طراحي مي تواند وراي تجربه اي مجرد، واکنشي باشد هنرمندانه نسبت به شرايط و زمانه، بي آن که ‏در دام شعار و روزمرگي بيفتد. خود او مي گويد: " در نوجواني از قول يکي از نقاشان و طراحان بزرگ رنسانس ‏خوانده بودم که يک طراح خوب بايد بتواند از مردي در حين سقوط از يک بارو، قبل از آن که به زمين برخورد کند، ‏چند طرح بکشد! خيلي از آدم ها و حيواناتي که وارونه ديديد در حال سقوط هستند، يک لحظه قبل از برخورد با زمين و ‏درک درد تصويرشان کردم..‏‎.‎‏"‏

‏ و کدام ما اين روزها سقوط را احساس نکرده ايم؟ هر روز که مي گذرد انگار که شتاب افتادن، بالا مي گيرد و به لحظه ‏برخورد نزديک تر مي شويم. لحظه برخورد، تنها مختص يک نظام يا سيستم حکومتي نيست، تک تک ما درد را با ‏گوشت و پوست حس خواهيم کرد چرا که نامسئولانه، مسئوليت خود را در آنچه که هست يا خواهد شد انکار کرده ايم. ‏عده اي با تعجب، عده اي با ترس و گروهي بي خيال، آخرين ثانيه ها را منفعلانه سپري مي کنيم و توکا نيستاني آگاهانه ‏يا ناخودآگاه آينه اي در برابرمان قرار داده تا پيش از برخورد، نگاهي به حال و روز خود بيندازيم.‏

‏- سايت رسمي توکا نيستاني
http://www.touka.net/‎