‏اميد معماريان
o.memarian@roozonline.com

عبدالکريم لاهيجي، نايب رييس فدراسيون بين المللي جامعه هاي حقوق بشر و رييس جامعه دفاع از حقوق بشر در ‏ايران در گفت وگو با روز درخصوص تصويب قطعنامه روز سه شنبه مجمع عمومي سازمان ملل در مورد ‏وضعيت حقوق بشر درايران سخن گفته است. اين چهارمين سال پياپي است که مجمع عمومي سازمان ملل چنين ‏قطعنامه اي را عليه ايران صادر مي کند. دراين قطعنامه اعلام شده که وضعيت حقوق بشر درايران "نگراني ‏بسيار جدي" کشورهاي ديگر رابه همراه داشته است. از 192 عضو سازمان ملل 73 کشور به اين قطعنامه راي ‏موافق 55 کشورراي ممتنع و53 کشورنيز راي مخالف دادند. اين مصاحبه را مي خوانيم. ‏

‎‎قطعنامه اي که روز سه شنبه درخصوص نقض حقوق بشر درايران صادر شده چه ويژگي هايي دارد؟‏‎ ‎‎‎

اين قطعنامه، همان قطعنامه اي است که چند هفته پيش در کميته سوم مجمع عمومي به تصويب رسيده بود. اين ‏نوع قطعنامه ها نخست بايد درکميته سوم مورد تصويب قراربگيرد وبعد ازطريق اين کميته به مجمع عمومي ‏سازمان ملل برود. اين قطعنامه پس ازمرگ خانم زهراکاظمي هر ساله توسط دولت کانادا به شوراي اقتصادي-‏اجتماعي وکميته سوم پيشنهاد شده و با اکثريت بسيار نزديکي با تفاوت سه راي به تصويب رسيده بود؛ اما امسال ‏اين برداشت وجود داشت که با توجه به تلاش هاي هيات نمايندگي جمهوري اسلامي ممکن است قطعنامه به ‏تصويب نرسد. ‏

اما اين طور نشد چون وضع حقوق بشر در ايران ازسال گذشته به مراتب بدترشده بود، ازجمله افزايش تعداد اعدام ‏ها، دستگيري ها، گسترش اختناق وفشار درابعاد گوناگون و حتي برخورد با جامعه مدني ايران. اگر اين قطعنامه ‏رد مي شد يک نوع ناز شستي به سرکوبگران در جمهوري اسلامي چه درقوه قضاييه وچه دروزارت اطلاعات ‏بود، اما چنين نشد. ‏

‎‎شما به تلاش هاي هيات هاي نمايندگي ايران براي عدم طرح ويا تصويب نشدن چنين قطعنامه هايي ‏اشاره کرديد. دقيقا اين تلاش ها شامل چه فعاليت هايي مي شود؟‎ ‎

هيات نمايندگي جمهوري اسلامي دوسال است به يکي ازشيوه هايي که درکميسيون حقوق بشر سازمان ملل ‏ازطرف چين مورد استفاده قرارگرفت، دست مي يازد. مي دانيد تصويب يک قطعنامه چه درکميته سوم وچه ‏درمجمع عمومي يک آيين رسيدگي دارد. يکي ازمسائلي که سالهاست دولت چين انجام مي دهد اين است که کاري ‏کند که اصلا قطعنامه مورد رسيدگي قرارنگيرد. درآيين رسيدگي اين نهادها به آن ‏No Action‏ مي گويند. يعني ‏اساسا طرح اين قطعنامه ها چه ازمجمع عمومي وچه از کميته سوم بيرون بيايد. ايرادي که جمهوري اسلامي مي ‏گيرد اين است که با توجه به اينکه درسازمان ملل يک نهادحقوق بشري به نام شوراي حقوق بشر وجود دارد، ‏بنابراين معنايي ندارد که مجمع عمومي بخواهد جاي شوراي حقوق بشر را بگيرد وقطعنامه اي عليه وضعيت ‏حقوق بشر دريک کشورصادرکند. مي دانيد درشوراي حقوق بشر هم وضع به اين صورت است که با توجه به ‏کارنامه سياه جورج بوش درارتباط با وضعيت حقوق بشر و زندان گوانتانامو، فجايع زندان ابوغريب وقانوني ‏کردن بدرفتاري با زندانيان، رايي که پارلمان ومجلس نمايندگان آمريکا صادر کرد وبه هرحال چهره بدي که دولت ‏آمريکا درارتباط با با وضعيت حقوق بشر دارد، هرموقع وضع حقوق بشري درشورا مطرح مي شود مي گويند ‏چراراجع به گوانتانامو قطعنامه صادر نمي شود، يا چرادر خصوص وضعيت حقوق بشر درمناطقي که تحت ‏کنترل آمريکا است قطعنامه صادر نمي شود. ومتاسفانه بسياري ازکشورهايي که الان دردوره دموکراسي انتقالي ‏هستند اين موضوع را مطرح مي کنند.اما درگفت وگوهايي که من با اينها درنيويورک داشتم، ازاينکه موارد نقض ‏حقوق بشر دردولت بوش مورد توجه سازمان ملل قرارنمي گيرد اظهار تاسف کردم وبه هيات هاي نمايندگي آن ‏کشورها گفتم که اگر نمايندگان کشورها طرح قطعنامه اي را در اين ارتباط به شوراي حقوق بشر يا مجمع عمومي ‏سازمان ملل بدهند ما خيلي هم ازآن استقبال مي کنيم، اما آنها نمي توانند گناه اين مساله را به پاي سازمان هاي ‏حقوق بشري بگذارند.‏

ديگر اينکه براي آنها روشن کرديم که تفاوت نقض حقوق بشر توسط دولت بوش ودرايران اين است که درايران ‏آزادي بيان، مطبوعات وغيره نيست که مردم بتوانند موارد نقض حقوق بشر را به صورت علني بگويندو فردا آن ‏روزنامه يا رسانه خبري تعطيل نشود. علاوه بر اين درايران مرجع تظلم ورسيدگي وجود ندارد. دادگستري مستقل ‏وجود ندارد که حتي درارتباط با قوانيني که برخلاف موازين حقوق بشر تصويب مي شود، نظر بدهد. اما در ‏امريکا از دولت بوش به علت عدم رعايت کنوانسيون هاي ژنو درمورد اسراي جنگي شکايت مي شود ودادگاه ‏فدرال ايالات متحده و ساير مراجع قانوني اين کشور به شکايت رسيدگي مي کنند، کما اينکه درچند مورد هم به ‏ضرر دولت آمريکا راي داده اند. اما در ايران چنين نيست. ما براي انها روشن کرديم که وقتي در جامعه اي ‏مرجع تظلم وجود ندارد، تنها جايي که مي شود به آن شکايت برد جامعه بين المللي است واگر جامعه بين المللي هم ‏نخواهد به داد مردم برسدو لااقل اين نوع حکومت ها را از نظر سياسي محکوم بکند، اين يعني اينکه فغان وفرياد ‏قربانيان حقوق بشر ديگر درگوش کسي فرو نمي رود. به هر حال من خوشحالم که اين قطعنامه با اکثريت قابل ‏توجهي به تصويب رسيد. ‏

‎‎نظرتان درمورد ترکيب آراي موافقان ومخالفان چيست؟‎ ‎

تفاوت آراي مثبت ومنفي بيست راي است، اما در هر حال برغم رشوه هايي که هيات نمايندگي جمهوري اسلامي ‏به کشورهاي ديگر داد، به جايي نرسيد واين قطعنامه نشان داد جامعه بين المللي نسبت به وضعيت حقوق بشر ‏درايران حساسيت دارد. ‏

‎‎درقطعنامه به واژه "نگراني خيلي جدي" درخصوص وضعيت حقوق بشر ايران اشاره شده است. اين ‏ازنظر حقوقي به چه معني است؟‏‎ ‎

گفته اند وضعيت حقوق بشر به صورت فاحش ويا سيستماتيک نقض مي شود؛ يعني امري اتفاقي نيست. با اينکه ‏سالهاست جامعه بين المللي به جمهوري اسلامي ايران اخطار مي دهد، تذکر مي دهد ونقض حقوق بشر را محکوم ‏مي کند اما متاسفانه راه به جايي نمي برد. سالهاست که گزارشگران شوراي حقوق بشر سازمان ملل مي خواهند به ‏ايران بروند وجمهوري اسلامي به آنها اجازه ورود نمي دهد. به همين خاطر اين قطعنامه لحنش نسبت به قطعنامه ‏هاي سال هاي گذشته تندتر است چون بدتر شدن وضعيت حقوق بشر درايران حالت استمراري دارد و بهتر که نمي ‏شود هيچ، دائما بدتر هم مي شود. ‏

‎‎اين چندمين قطعنامه اي است که بعد ازانقلاب صادر شده؟‎ ‎

تعداد اين قطعنامه ها خيلي زياد است. چون دراکثر سالها، هم ازطرف کميسيون حقوق بشر سازمان ملل وهم ‏ازطرف مجمع عمومي سازمان ملل قطعنامه صادر مي شد. اما چهارسال است که متاسفانه ازکميسيون سابق ‏وشوراي حقوق بشر قطعنامه اي درباره ايران صادر نمي شود و اساسا طرح قطعنامه اي عليه ايران مطرح نمي ‏شود. اما همان طور که گفتم چهارسال پياپي است که مجمع عمومي سازمان ملل، يعني بزرگترين مرجع قانون ‏گذاري سازمان ملل، نقض حقوق بشر درايران را محکوم مي کند ومي توان گفت درمورد کمتر کشوري چهارسال ‏پياپي چنين وضعيتي وجود داشته است.‏

‎‎تصويب چنين قطعنامه هايي با توجه به اينکه ضمانت اجرايي ندارند چه تاثيراتي مي تواند داشته باشد؟‎ ‎‎‎

تنها نهادي که درسازمان ملل قطعنامه هايش ضمانت اجرا دارند شوراي امنيت است. با وجود اين وقتي مي بينيم ‏جمهوري اسلامي چه حساسيتي ازخود نشان مي دهد که چنين قطعنامه اي عليه نظام صادر نشود، معلوم مي شود ‏که بي تاثير هم نيست. يعني اينکه ايران وجمهوري اسلامي درليست کشورهاي سياه هستند وجمهوري اسلامي ‏ازاعتبار ومنزلت بين المللي برخوردار نيست. بنابراين فقط جنبه معنوي ويا اخلاقي ندارد. در عين حال در ‏خصوص کمک هايي که چه بانک جهاني ويا صندوق بين المللي پول مي توانند به کشوري بدهند اين قطعنامه ها ‏بي تاثير نيست. يعني همين که نام کشوري درصدر کشورهاي ناقض حقوق بشر باشد، خودش تاثيرات زيادي ‏دارد. 28 سال است که جمهوري اسلامي به صورت پياپي درنهادهاي سازمان ملل محکوم شده بنابراين اثراتش ‏غيرمستقيم است به همين جهت است که جمهوري اسلامي براي اينکه از خود اعاده حيثيت کند وتلاش هاي مدافعان ‏حقوق بشر رابا شکست مواجه سازد و بگويد اعتبار ومنزلت بين المللي دارد، مي کوشد با دسته بندي هايي که مي ‏کند مانع از صدور چنين قطعنامه هايي شود. من واقعا خوشحالم که اين قطعنامه صادر شده؛ هم ازجهت اينکه ‏دولتمردان جمهوري اسلامي بدانند که ازاين تلاش هاي مذبوحانه واقعا راه به جايي نمي برند وبايد وضعيت حقوق ‏بشر را درايران بهبود ببخشند و هم اينکه صدور اين قطعنامه ها نوعي دلگرمي، دلداري و اعلام همبستگي با ‏قربانيان حقوق بشر درايران است. از اين جهت است که درآخرين روزهاي سال مسيحي اين قطعنامه يک نوع ‏اعلام همبستگي جامعه بين المللي با مردم ايران تلقي مي شود. ‏