يکسال پيش که چند ماهي در تبعيدگاه اردبيل زنداني بودم، درسي آموختم که به باورم هر آن کس که زندان رفته آن را آموخته است.

تازه به زندان اردبيل انتقالم داده بودند که يکي از مسئولان زندان، در اولين برخوردي که با من داشت، پرسيد: "براي چي گرفتنت؟" گفتم: "کارهاي حقوق بشري". گفت: "کارهاي حقوق بشر يعني اينکه به بشر پول مي دهند؟! گفتم: "نه حقوق بشر يک چيز ديگري است". مشخص بود که مفهومش را خوب نميدانست.

حالا که موج گسترده بازداشت فعالان دانشجويي و مدني بالا گرفته است، و بچه هايي که به زندان افتاده اند، مهمان بازجويان اوين و ساير زندانهاي کشورند، يقينا بسياري از انرژي و تمرکزشان در سلول صرف اين شده که به بازجويان و يا ديگر مسئولان قضايي، بي ربط بودن اتهامات را ثابت کنند. اما آيا اين کار شدني است؟

به خاطر دارم که رييس زندان اردبيل، با آنکه برايش کلي توضيح داده بودم که من را صرفا به خاطر کارهاي مدني گرفته اند، اما هر بار که به من مي رسيد در کمال خونسردي مي گفت: "راستي تو منافق هستي؟!"

هر چند در سيستم قضايي کشور اصل بر برائت متهم است، اما در برخوردهاي روزمره، آنچه اصل به نظر مي رسد مجرم بودن متهم است. بکارگيري "برهان خلف" و نتيجه گيري غير مستقيم هم ديگر شده جزء لا يتغير بازجوييها. مثلا در مورد "عدنان حسن پور" چنين نتيجه گيري شده که چون وي چند مورد با صداي امريکا مصاحبه داشته و البته صداي آمريکا هم متعلق به " سيا " است پس او جاسوس سيا است. نوع ديگر اين استدلال ها هم براي تک تک دانشجويان ادوار تحکيم و ديگران صادق است. در واقع امروز وجه مشترک اتهام فعالان همه عرصه ها همين است. اما جالب اينجاست که مردم به جاسوساني که ساخته و پرداخته " برهان خلف" دستگاه امنيتي هستند، احترام مي گذارند. برايشان روزه سياسي مي گيرند، شمع روشن مي کنند و سرود مي خوانند. در مريوان براي اين جاسوسان مغازه ها را به نشانه اعتراض مي بندند.

راستي چه کسي راست مي گويد؟ مسئولان امنيتي و قضايي کشور که فعالان دانشجويي و مدني را مجرم و جاسوس مي دانند يا کساني مثل دختر محمد صديق کبودوند که مي گويد "من به پدرم افتخار مي کنم؟"