يکي ديگر از ياران سينماي ايران جهان راواگذاشت و رفت. تجديد ديداري داريم به عزير اله رفيعي.

به بهانه درگذشت عزيزالله رفيعي
مردي که رنج مي برد

درسه دهه گذشته چهره هاي گوناگوني ازاهالي سينماي ايران که درسال هاي پيش ازانقلاب فعاليت مي کردند به چهارگوشه دنيا کوچ کردند. عزيزالله رفيعي نيزيکي ازاين چهره ها بود، ازجمله آن دست اندرکاران سينماي فارسي بود که درسال هاي پس ازانقلاب باتوجه به شرايط فرهنگي جديد فضايي براي فعاليت آنها وجود نداشت، بنابراين با تغييروتحولاتي که درابتداي سال هاي پيروزي انقلاب درسينماي ايران شاهد بوديم رفته رفته به حاشيه رفته وازکارسينما کناره گرفتند. فيلمسازاني که خوب يا بد به بدنه آن سينما تعلق داشتند وبا نگاهي صرفا تجاري بدون آنکه رويکردي به سينما بعنوان هنرداشته باشند، اين عرصه رابعنوان يک حرفه انتخاب کرده وازاين طريق کسب درآمد مي کردند.

درکارنامه عزيزالله رفيعي فيلمهاي مهجوربسياراست، فيلم هايي که به نظرمي رسد درشکل خوشبينانه صرفا دخل وخرج کرده باشند يا ازبازده اندکي برخوردارباشند. معروف ترين آثاري که عزيزالله رفيعي درآنها مشارکت داشت فيلمبرداري وتدوين فيلم هايي ازساخته هاي نصرت الله وحدت هستند که دردهه پنجاه توسط اوجلوي دوربين رفتند. آثاري که به هرحال به واسطه حضورنصرت الله وحدت کم وبيش ازحجم تماشاگران مشخصي برخورداربود. عزيزالله رفيعي به سال 1302 درشهرکاشان به دنيا آمد. دردوره جواني به مصررفت، بيست ساله بود که يک دوره آموزشي فيلمبرداري رادراستوديوالاهرام مصرپشت سرگذاشت"1323"، اما دراين سال ها سينماي ايران هنوزدوران رکود 10 ساله خودرا پشت سرمي گذاشت وازفيلمسازي خبري نبود. رفيعي پس ازاخذ ديپلم فيلمبرداري به ايران آمد وچندي بعد درميانه دهه سي با فيلم مهتاب خونين " موشق سروري، "1334" بعنوان فيلمبردارفعاليت خودرادرسينماي نوپاي ايران آغازکرد. يک سال بعد باسردارساکرهندي که درسينماي ايران فيلمسازي مي کرد، همکاري داشت وفيلمبرداري خورشيد مي درخشد" 1335" رابرعهده گرفت.

عزيزالله رفيعي خيلي زود درجايگاه فيلمسازنشست. دردوراني که فيلمسازان چندان دخالتي درامورفني فيلم ها نداشته وآنها رابيشتربرعهده فيلمبرداران مي گذاشتند، رفيعي به دليل آگاهي که ازمسائل فني فيلمسازي " فيلمبرداري وتدوين" داشت، از شرايط مناسبي براي قرارگرفتن درجايگاه يک فيلمسازبرخورداربود. نخستين فيلم اوبا نام " برهنه خوشحال" درسال 1336 به نمايش درآمد که فيلمبرداري وتهيه آن رانيزخودرفيعي برعهده داشت. برهنه خوشحال تفاوت چنداني با ديگرتوليدات آن روزگارسينماي ايران نداشت. همچنان که ديگرساخته هاي رفيعي درچنين دسته اي قرارمي گرفتند. آثاري بودند مهجورکه با وجود دست به دست گشتن فيلم هاي قديمي ايراني نام ونشاني ازآنها باقي نمانده است. درواقع به نظرمي رسد آنچه بعنوان مشکل اصلي آثاررفيعي به حساب مي آيد استفاده ازمسيرهاي ازپيش پيموده شده توسط ديگران، اما درقالب مضاميني بود که جذابيت چنداني برنمي انگيخت، براين اساس با وجود اينکه اونيزدر رديف ديگرفيلمفارسي سازان قرارگرفته واگرآثارش مزيتي هنري برآنها نداشت، درسطح پايين تري قرارنمي گرفت، اما عمده اين فيلم ها آثاري بودند که تنها با اتکاء به آنچه بعنوان سليقه روزمخاطبان سينما شناحته مي شد ساخته شدند واما ازسوي ديگرفاقد عامل مهمي درکارکرد تجاري فيلم ها يعني استفاده ازستارگان محبوب وسرشناس آن دوران بود، ستارگاني که طبعا دستمزدهاي بسياربالاتري رانيزازچهره هاي ديگرطلب مي کردند.

ازجمله فيلم هاي ديگري که رفيعي دراواخردهه سي ودهه چهل درساخت آنها مشارکت داشت مي توان به آثارزيراشاره کرد:
1- مردي که رنج مي برد، محمد علي جعفري، 1336" بعنوان فيلمبردار"
2- همه گناهکاريم، بعنوان کارگردان، " 1337"
3- آئينه تاکسي واينم يه جورشه، هردودرسال 1338" بعنوان کارگردان- فيلمبردار- تدوينگر
4- خروس بي محل، بعنوان کارگردان- تدوينگر- تهيه کننده- فيلمبردار" 1340"
5- رسواي عشق، بعنوان کارگردان – تدوينگر، " 1340"
6- لاش خورها، بعنوان فيلمبردار- کارگردان- تهيه کننده- تدوينگر، " 1341"
7- مرد ميدان، بعنوان کارگردان – تدوينگر- فيلمبردار- تهيه کننده، " 1342"
8- اشک يتيم، بعنوان کارگردان- فيلمبردار- تدوينگر، "1343"
9- جاهل محل، سردارساکر، بعنوان فيلمبردار- تدوينگر، "1343"
10- ستاره صحرا، بعنوان کارگردان- فيلمبردار- تدوينگر، " 1343"
11- پسردهاتي- گنجينه هاي سليمان- ول معطلي، " هرسه درسال 1345" بعنوان کارگردان- فيلمبردار- تدوينگر
12- غول بياباني، بعنوان کارگردان- تدوينگر- فيلمبردار، " 1348"

ظاهرا عدم بازدهي مالي فيلم هاي پرشماري که رفيعي دردهه چهل تهيه وکارگرداني کرده بود باعث شد که ازاواخردهه چهل تا حد زيادي ازفعاليت اوبعنوان تهيه کننده وکارگردان کاسته شده وکمتردراين جايگاه به فعاليت پرداخته وبيشتربه عنوان فيلمبرداروتدوينگردر سرکارديگران حاضرمي شد. درميانه دهه پنجاه دردوران اوج بحران اقتصادي سينماي ايران رفيعي دوباره به فيلمسازي وتهيه کنندگي روي آورد ودوفيلم " ولي نعمت، 1355" و" فرياد رس، 1357" راارائه کرد که آنها نيزدرواقع آثاري مشابه ساخته هاي پيشين او درشرايط جديد بودند، فيلم هاي مهجور، بدون بهره گيري ازستاره هاي طرازاول وبي مايه به لحاظ مضموني که توفيق چنداني رانيزبه دنبال نداشتند. پس ازپيروزي انقلاب نيزرفيعي نيزهمچون ديگردست اندرکاران سينماي فارسي تامدتي دربلاتکليفي بسرمي برد، تلاش او براي ادامه فعاليت درشرايط جديد نيزمانند بسياري ازهمنسلانش نتيجه اي نبخشيد. عزيزالله رفيعي بيست وپنج سال پاياني عمرخودرا درآمريکا گذراند ودرزماني که درگذشت هشتادوچهارسال داشت. فيلمسازاني چون رفيعي ضعيف يا قوي به هرحال پا گرفتن وبقاي سينماي ايران سهم ونقشي قابل تقديرداشته اند.