مازيار رادمنش
maziar.radmanesh@gmail.com

احمد توکلي، رئيس مرکز پژوهش هاي مجلس گفت: « اعتنا به ساز و کارهاي کارشناسي در دولت نهم به اندازه کافي صورت نمي گيرد و من به کارآيي پايين اين دولت هشدار مي دهم.» احمد توکلي که در طول عمر دولت نهم يکي از حاميانش بشمار مي آمد، در پاسخ به سئوال ديگري پيرامون عملکرد دولت نهم از رشد 5/4 درصدي صنعت در سال 85 به شدت انتقاد کرد و کاهش شديد نرخ رشد اين بخش در سال 85، نسبت به سال 84 را نشانه اي براي کارآيي پايين اقتصادي خواند. به دنبال انتقادات جدي اقليت مجلس و کساني مانند باهنر در ميان اکثريت مجلس، شايد توکلي جزو اولين اقتصاددانان اصولگراست که با چنين جديتي در مورد پائين بودن کارآيي دولت احمدي نژاد هشدار مي دهد.

احمد توکلي کيست؟

احمد توکلي متولد 1330 در شهرستان بهشهر مازندران است. از دوره دبيرستان وارد مبارزه سياسي مذهبي شد. در سن هجده سالگي، 1348، وارد رشته برق و الکترونيک دانشگاه شيراز شد و در جريانهاي دانشجويي سياسي فعاليت خود را آغاز کرد. او همراه دانشجويان دانشکده مهندسي دانشگاه شيراز همواره به فعاليت هايي چون اعتصاب در دانشگاه، برهم زدن سخنراني مسوولان دانشگاه، پخش اعلاميه عليه جشن هاي 2500 ساله که همزمان با تحصيل وي در شيراز صورت مي گرفت پرداخت. به همين دليل بارها توسط ساواک (سازمان اطلاعات و امنيت کشور) بازداشت شد.

فعاليت در سازمان مجاهدين خلق

او نيز مانند بسياري از هم نسل هاي خود در آغاز دهه پنجاه با هواداران سازمان مجاهدين خلق ايران همکاري مي کرد. احمد توکلي در مجموع چهار بار توسط ساواک بازداشت شد، بازداشت اول و دوم او مانند بسياري بازداشت هاي دانشجويي کوتاه بود، اما بازداشت سوم وي هشت ماه طول کشيد. در همين دوران در دانشگاه شيراز افرادي مانند احمد جلالي، ساسان صميمي (يکي از کشتگان مجاهدين در دانشگاه شيراز) و منتظر قائم نيز با مجاهدين همکاري مي کردند. در خرداد 1351 پس از آزادي از زندان، به پادگان سربازي اعزام شد. اما در آنجا نيز فعاليت سياسي خود را ادامه داد تا اينکه در حين سربازي در سال 1352 دستگير و پس از سه سال در اسفند 1355 از زندان ساواک آزاد شد. سال 1355 دقيقا اوج بحران ايدئولوژيک در سازمان مجاهدين بود و از شانس خوش توکلي وي با کساني هم بند شد که جزو بخش مسلمان مجاهدين بوده و تغيير ايدئولوژي نداده بودند. در نتيجه در مجادلات ايدئولوژيک بخش مارکسيستي مجاهدين با بخش مسلمان مانده آن حضور داشت. و بتدريج در همان زندان از سازمان جدا شد. پس از آزادي از زندان، ساواک از ادامه تحصيل او جلوگيري کرد. او نيز متاثر از فضاي ضدچپ و ضد مجاهدين در زندان به قم رفت و به تحصيل علوم ديني پرداخت. و تا پيروزي انقلاب 22 بهمن همانجا بود.

بازگشت به بهشهر و فعاليت در سالهاي اول انقلاب

احمدي توکلي پس از بازگشت به بهشهر، مسوول کميته انقلاب و داديار دادستان انقلاب آنجا شد. و در سال 1359 به عنوان اولين نماينده اين شهر وارد مجلس شوراي اسلامي شد. در مجلس نيز يکي از فعالترين نمايندگان دوره اول بود، به عضويت هيات رئيسه درآمد و از سوي مجلس براي عضويت در شوراي سرپرستي صدا و سيما که زير نظر سه قوه فعاليت مي کرد، انتخاب شد. در مجلس، احمد توکلي جزو آن گروه نمايندگاني بود که شديدا عليه بني صدر( رئيس جمهور وقت) موضع گرفتند؛ کساني مانند عبدالحميد ديالمه، عطاء الله مهاجراني، حسن آيت، و نتيجه همين شد که وقتي محمدعلي رجايي (نخست وزير مورد توافق مجلس و بني صدر) که اگرچه نخست وزير بني صدر بود، اما خودش را پيرو آيت الله خميني مي دانست، توکلي را به عنوان وزيرکار و امور اجتماعي پيشنهاد کرد، بني صدر از پذيرش اين پيشنهاد سرباز زد.

وزارت در کابينه ميرحسين موسوي

با رفتن بني صدر، رياست جمهوري آيت الله خامنه اي و نخست وزيري ميرحسين موسوي چپ، احمد توکلي به عنوان وزيرکار از مجلس راي اعتماد گرفت. در حالي که هنوز نه مدرک تحصيلي خود را گرفته بود و نه سي سالش تمام شده بود. در دولت نيز مدتي به عنوان سخنگوي دولت به جاي بهزاد نبوي برگزيده شد، اما سرانجام در سال 1362 در اعتراض به مشي ميرحسين موسوي در دولتي کردن اقتصاد از کابينه بيرون آمد.

تئوري رونق اقتصادي و تئوري سانتراليزم اقتصادي

از سال 1361 تا 1364 درگيري در ميان دو گروه نيروهاي دولت در باب اقتصاد ريشه داشت، يک گروه به سرکردگي بهزاد نبوي معتقد به اقتصادي شبه سوسياليستي بودند و گروهي ديگر به سرکردگي جمعيت موتلفه، از جمله عسگراولادي و بادامچيان و اماني و ديگران معتقد به ايجاد رونق اقتصادي و باز کردن بازار آزاد بودند. درگيري اين دو گروه تا به آنجا پيش رفت که شخص آيت الله خميني بارها مستقيما در دفاع از ميرحسين موسوي وارد اين مجادله شد. آيت الله خميني در واکنش به مقابله جناح راست با سياست هاي دولت ميرحسين موسوي، تاکيد کرد که آنها (راست گرايان) "عرضه اداره يک نانوايي را هم ندارند". در واکنشي ديگر، در پي مخالفت رهبر انقلاب با نظر 99 نماينده جناح راست که مخالف ميرحسين موسوي بودند، يکي از نمايندگان راست گرا (سيدرضا زواره اي) براي آيت الله خميني پيام فرستاد که اگر قرار است نمايندگان جناح راست حرف نزنند براي آنان 99 پوزبند بفرستند. به دنبال همين مواضع بود که طرفداران رونق اقتصادي از جمله احمد توکلي ارگان خودشان را به نام روزنامه " رسالت" بنياد نهادند و پرچمدار مخالفت با اقتصاد دولتي شدند. احمد توکلي پس از چهار سال کار در رسالت، از سال 1368، پس از درگذشت آيت الله خميني، پايان جنگ و گسترش موج انزواي نيروهاي انقلابي، براي ادامه تحصيل به دانشگاه شهيد بهشتي رفت. اين بار وي رشته اقتصاد را انتخاب کرد. احمد توکلي موضوع اقتصاد را جدي گرفت. درس اش که در دانشگاه شهيد بهشتي تمام شد، براي دوره دکتري به انگلستان رفت و سرانجام در سال 1375 موفق به دريافت درجه دکتراي اقتصاد از دانشگاه ناتينگهام انگلستان شد.

کانديداتوري براي رياست جمهوري

احمد توکلي در انتخابات ششمين دوره رياست جمهوري در سال 1372 رودرروي آيت الله هاشمي رفسنجاني ايستاد، کسي که تصميم داشت اقتصاد ايران را از چنبره دولتي شدن دربياورد و سياستي را با عنوان سازندگي در پيش گرفته بود. احمدي توکلي در نطق هاي انتخاباتي اش با بي عدالتي اقتصادي و اجتماعي، ناکارآمدي سياست ها و مديريت ها، امتيازطلبي و تجمل گرايي کارگزاران، و کم اعتنايي آنان به مشارکت سياسي مردم، مواضع خود را به عنوان يک نيروي محافظه کار و منتقد سياست هاي ايدئولوژي زدائي و رفاه طلبي هاشمي آشکار کرد و موفق شد راي 4 ميليون نفر را جلب کند. اين موضوع بي سابقه اي در سياست ايران بود که هميشه جز کسي که بايد انتخاب مي شد، ديگران هرگز راي قابل توجهي نمي آوردند.

روزنامه فردا موفق به ماندگاري نمي شود

بازگشت احمد توکلي از انگلستان در سال 1375 مواجه بود با روزهاي روي کار آمدن خاتمي و آخرين روزهاي هاشمي. تقريبا تمام آنان که در طول دوران سازندگي، بخصوص از چپ هاي طرفدار دکتر سروش تا محافظه کاران مخالف هاشمي، همه براي تحصيل و يا بازسازي خودشان به دانشگاههاي فرنگ يا حوزه علميه رفته بودند، بسياري از حجت الاسلام ها آيت الله العظمي شدند و بسياري از برادران دکتر شدند. احمد توکلي وقتي از انگلستان برگشت روزنامه اي به نام "فردا" را با فکر و منشي روشنفکرانه و با استفاده از برخي حرفه اي هاي مطبوعات مانند يونس شکرخواه آغاز کرد. فردا، به گفته خود در نظر داشت لوموند ايران باشد؛ روزنامه اي بي طرف در انعکاس اخبار و تلاش کننده براي ارائه تحليل هاي نو. کار روزنامه "فردا" بخوبي آغاز شد، اما در لابلاي طوفان مطبوعات دوم خردادي که تمام دکه هاي روزنامه ها را به اشغال خود درآورده بودند، گم شد. سرانجام روزنامه به دليل عدم توانايي مالي و استقلال سياسي از بدنه غالب جناح راست، در سال 1377 تعطيل شد.

دولت پاک براي ملت پاک

شايد استقلال جزو عواقب زندگي سه ساله انگليسي توکلي بود که تا "فردا" ادامه داشت، اما پس از دولت خاتمي، او نيز بتدريج به جبهه محافظه کاران و مخالفان اصلاحات پيوست. او به ارائه نظريه اي با عنوان "جمهوري دوم" و با شعار "دولت پاک براي ملت پاک" وارد رقابت انتخاباتي با سيد محمد خاتمي در سال 1380 شد، خاتمي که در هنگام ثبت نام اشک ريخته بود، اين بار هم با راي 24 ميليون نفري انتخاب شد و احمد توکلي باز هم مثل هشت سال قبل 4 ميليون نفر راي آورد، با اين تفاوت که تعداد شرکت کنندگان در انتخابات بيش از 1.5 برابر شده بود.

عضويت در مجلس هفتم

احمد توکلي در جريان عدم تائيد صلاحيت گسترده اصلاح طلبان از يک سو و تحريم انتخابات مجلس هفتم از سوي ديگر، همراه با فهرست اصولگرايان وارد مجلس هفتم شد. در مجلس هفتم نيز تلاش کرد تا حد امکان استقلال خودش را حفظ کند. وي در حال حاضر مدير مرکز پژوهشهاي مجلس هفتم است. توکلي منتقد جدي اقتصاد سرمايه داري است و جزو طرفداران کنترل دولت بر اقتصاد و مبارزه با فساد اقتصادي است. احمد توکلي از خويشاوندان لاريجاني هاست. در دوران انتخابات رياست جمهوري وي منتقد جدي اصلاح طلبان و هاشمي بود، نخست جانبدار قاليباف بود و آنگاه به سوي احمدي نژاد رفت، اما در حال حاضر از کساني است که مثل تمام اين بيست سال معتقد است سياست هاي اقتصادي حاکم نادرست است و ما را به نتيجه مطلوبي نمي رساند.

موقعيت علمي و تحقيقي

وي علاوه بر نگارش دهها مقاله در نشريات و بولتن هاي علمي، کتاب هايي را تاليف کرده است:
1) مساله تورم، راه حل هاي فوري و هماهنگ مقابله( 1371)
2) تحليل سري هاي زماني( 1376)
3) بازار، دولت، کاميابي ها و ناکامي ها( 1380)
4) ماليه بخش عمومي( 1382)

احمد توکلي عضو هيات علمي دانشکده علوم اقتصادي و سياسي دانشگاه شهيد بهشتي است و به تدريس و تحقيق در مورد اقتصاد ايران مشغول است.