حميد احدي

يک روز بعد از اظهار نظر اميدوار کننده وزير خارجه آمريکا درباره روابط آن کشور با ايران که سخنگوي وزارت خارجه ايران آن را تلطيف فضاي روابط خواند، وزير دفاع آمريکا هم تاکيد کرد که دولت آمريکا گزينه حمله نظامي به ايران را کاملا کنار گذاشته و با جدي گرفتن نشانه هاي دريافتي از تهران در انديشه مذاکرات سياسي است که اولين زمينه آن در کنفرانس امنيت عراق در شرم الشيخ فراهم است.

ناظران سياسي در عين حال که مي کوشند از خوش بيني زودهنگام درباره روابطي که بيست و هشت سال در تخاصم بوده خودداري کنند، معتقدند احتمالا برخي دولتمردان ايران راهي را که با اعلام "خبر خوش هسته اي" در پيش گرفته بودند، با پذيرش توصيه کارشناسان که آن را اشتباهي استراتژيک مي خواندند کنار گذاشته و در مقابل مي کوشند از طريق لابي عراقي، گره روابط را بگشايند.

دو بازي

ماه گذشته ورود ايران به مرحله توليد صنعتي سوخت هسته اي، گروهي از دولتمردان ايراني، که علي لاريجاني سرمذاکره گر ايراني در بينشان نبود، قصد داشتند چنين وانمود کنند که ايران با گذر از مرحله آزمايشي غني سازي اورانيوم، ديگر در جائي نيست که تعليق غني سازي قابل مذاکره باشد. بلافاصله بعد از اعلام پرصداي اين موضوع توسط رييس جمهور، مديرکل آژانس بين المللي انرژي هسته اي اعلام داشت که ايران به چنين مرحله اي دست نيافته و کارشناسان مستقل و مورد وثوق تهران پيام دادند که اين راه نرفتني است و خطراتي در پي دارد جز آن که مي تواند باعث تشديد فشارهاي بين المللي شود. به اين ترتيب دومين مسيري که دولت احمدي نژاد ابتکار عمل آن را خارج از مصوبات شوراي عالي امنيت ملي در پيش گرفته بود به مانع خورد.

بار اول به نظر کارشناسان سياسي زماني بود که محمود احمدي نژاد با ارسال نامه اي موعظه گونه که تنها نياز تبليغاتي داخلي را پاسخ مي داد اين انتظار را پيش کشيد که با استقبال جورج بوش و پاسخ وي روند مذاکرات آغاز شود. کاخ سفيد به چنان روند و سناريوئي رغبت نشان نداد.

سال گذشته کريستين گيل روزنامه نگار آمريکائي با به کار بردن اصطلاح "گذر از گردنه عراق" از مسيري سخن گفت که ايران و آمريکا بتوانند از طريق آن به نقطه اي برسند که دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران آن را "برد - برد" ناميده بود؛ يعني، در حاشيه گفتگو درباره عراق، مسائل خود را نيز با هم مطرح کنند. به نظر مي رسد سخنان رابرت گيتس وزير دفاع آمريکا يک روز بعد از نطق خانم کونداليزا رايس در ميزگرد رهبران جوان جهان در واشنگتن به همين معنا باشد.

رابرت گيتس وزير دفاع آمريکا روز جمعه در اظهارنظري درباره‌ي مناقشه‌ي هسته‌اي ايران گفت: "تلاش‌هاي ديپلماتيک براي حل بحران هسته‌اي ايران تا بدين جا اميدوارکننده بوده و بايد شانس موفقيت به آن داده شود."

رابرت گيتس در اسرائيل و بعد از ديدار با همتاي اسرائيلي خود که گفته مي شد مهم ترين موضوع گفتگويشان برنامه هسته‌اي ايران بوده است ابراز اميدواري کرد که تلاش هاي ديپلوماتيک به نتيجه برسد و تاکيد کرد که از جنگ خبري نيست.

فرصت شرم الشيخ

در همين زمان روزنامه معتبر فايننشيال تايمز مصاحبه اي را منتشر کرد که روز يکشنبه با کاندوليزا رايس صورت گرفته بود. در آن جا رييس ديپلوماسي آمريکا به صراحت گفت نقشه تغيير رژيم ايران در دستور کار دولت آمريکا نيست. هر چه هست در مذاکره است. وي به همين جهت از دولت ايران دعوت کرد فرصت شرکت در اجلاس شرم الشيخ را از دست ندهد.

اما از نظر ايراني ها شايد جالب ترين بخش گفته هاي رايس در کنفرانس رهبران جهان جهان بود که در آن جا ايرانيان را "مردمي بزرگ" خواند و گفت: "ايران داراي فرهنگي بزرگ، فرهنگي خيلي کهن، كهن‌تر از آمريكاست، فرهنگي كه به‌طور گسترده‌اي به معرفت و پيشرفت انساني ياري داده است."

وزير خارجه‌ي آمريکا افزود: "آنچه براي مردم ايران مي‌خواهيم، همان چيزي است كه براي همه در سراسر جهان مي‌خواهيم و آن توانايي ابراز عقيده و حق انتخاب رهبران و موفقيت زنان است."

وي که آشکار تلاش مي کرد اساس سخن خود را بر بحران هسته اي نگذارد گفت: "ما تمايل داريم شاهد دسترسي مردم ايران به فن‌آوري هسته‌اي غير نظامي باشيم؛ به شكلي كه خطر اشاعه را در بر نداشته باشد."

بخشي ديگر از سخنان خانم رايس اين چنين بود: "برآوردن اين شرط، ايران و آمريكا را براي گفت‌وگو درباره‌ي هر آنچه آن‌ها و ما در ذهن داريم، كنارهم قرار مي‌دهد و ما آن را محدود نكرده، و گفته‌ايم درباره‌ي همه چيز حرف خواهيم زد ... ما هر اختلافي كه با دولت ايران داشته باشيم، اختلافي با مردم ايران و فرهنگ بزرگ آن‌ها و تمايلشان براي به رسميت شناخته شدن آن فرهنگ نداريم. "

تلطيف فضا

سخنگوي وزارت خارجه ايران ، به نوشته روزنامه هاي يکشنبه تهران دعوت از ايران براي شرکت در کنفرانس شرم الشيخ را که توسط وزير خارجه آمريکا صورت گرفته بود نشانه اي از تلطيف روابط ايران و آمريکا خوانده و با احتياط از آن استقبال کرده بود. اما در حالي که روزنامه هائي مانند کيهان و جمهوري اسلامي همچنان با جملاتي شبيه " عجز و لابه آمريکا براي شرکت ايران در کنفرانس شرم الشيخ" در صدد تحريک احساسات عمومي بودند، روزنامه اعتماد ملي از واکنش سخنگوي وزارت خارجه به تلطيف فضاي گفتگوهاي ايران و آمريکا ابراز شادماني کرد و در سرمقاله خود با اشاره به منافع مشترک دو کشور بعد از حضور نيروهاي تحت رهبري آمريکا در منطقه نوشت ساليان درازي است از گذشته سخن رانده‌ايم، اينك زمان مناسبي براي ساخت آينده‌اي بهتر است.

به نوشته سرمقاله اعتماد ملي ايران و آمريکا تحت‌تاثير گروه‌هاي افراطي فشار خود، فرصت بازانديشي خردمندانه نسبت به منافع مشترك خود را نيافته‌اند و حالا در وضعيت جديد منطقه که ايالا‌ت متحده به خوبي وزن و اعتبار جمهوري اسلا‌مي را درك نموده و ايران نيز در خصوص پرونده هسته‌اي خود نيازمند گسترش لا‌بي‌هاي بين‌المللي و گشودن قفل‌هاي جديدي است، نبايد اجازه داد بدخواهان دو كشور از آب گل‌آلود ماهي‌هاي خود را بگيرند.

اين همان موضوعي است که مفسران جهاني هم بر آن انگشت گذاشته اند چنان که بي بي سي شب قبل در تفسيري در اين باره گفت بايد ديد اين بار عواملي که رفع کدورت بين دو کشور را مخالف مصالح خود مي بيند، چه خواهند کرد. اين عوامل لابي اسرائيل در واشنگتن و همبازيان هميشگي اش، محافظه کاران ايراني هستند.