از اوايل دهه دوم آذرماه 76، فضاي شهر تهران آماده برگزاري کنفرانس سران اسلامي بود. در همان ايام ستاد برگزاري هشتمين نشست سران کشورهاي اسلامي با پخش اطلاعيه هايي در بين مردم به دليل مسائل امنيتي، محدوديتهايي براي شهروندان در برخي مناطق به مدت ده روز ايجاد کرد. [ روزنامه همشهري –دوازدهم آذر 1376]

چهاردهم آذرماه ساختمان محل برگزاري اين نشست افتتاح شد. اين ساختمان که گفته مي شد در مدت شش ماه آماده بهره برداري شده است در مجموعه اي با زيربناي 85 هزار مترمربع و در زميني به مساحت 24 هزار متر مربع احداث شده بود. سيد محمد خاتمي پس از گشايش محل اجلاس و اقامتگاه سران کشورهاي اسلامي در تهران گفت: «همزمان با پيشرفت امور، و قرار گرفتن ايران در کانون اجتماعات و رفت و آمدها وجود چنين ساختمان و مجموعه هايي براي ما حياتي بود. با ساخته شدن اين مجموعه، يکي از آرزوهاي ما در مسير فعال بودن در عرصه هاي جهاني و داخلي برآورده شد.»

از روز بعد اجلاس وزيران خارجه کشورهاي اسلامي در تهران آغاز به کار کرد. و روز سه شنبه، هجدهم آذرماه نيز اجلاس سران کشورهاي اسلامي افتتاح شد. رهبر ايران آيت الله خامنه اي، اولين سخنران اين مراسم بودند و سپس، اجلاس مزبور گشايش يافت. سخنراني رهبر ايران اقدامي غير ديپلماتيک تلقي شد. از آنجا که سران کشورهاي اسلامي بلحاظ سياسي هم‌سطح با رئيس‌جمهور ايران بودند حضور رهبر ايران که خود را بالاتر از سران کشورهاي اسلامي تلقي مي‌کرد با نوعي نارضايتي همراه شد. او طي سخناني در اين نشست پيشنهاد کرد: «کنفرانس اسلامي بايد [...] به نمايندگي از پنجاه و پنج کشور اسلامي و يک ميليارد و چندصدميليون نفوس، يکي از اعضاي ثابت شوراي امنيت سازمان ملل شود، و تا وقتي حق وتو باقي است، ششمين عضو داراي حق وتو در آن شورا باشد.»! [روزنامه جمهوري اسلامي-هجدهم آذر 1376] اين حرف که بعنوان ابتکار ويژه رهبر ايران به شدت بر روي آن تبليغ شد همانند ابتکارات ديگر او – مانند تشکيل اپک گازي در چند ماه گذشته- طوري بيان شد که گويي براي اولين بار است که مطرح مي‌شود و پيش از آن هيچ سخني در اينباره گفته نشده است! از طرفي تلاش شد که رياست سيد محمد خاتمي بر اين کنفرانس کم اهميت تلقي شده و زياد بر روي آن مانوري انجام نگيرد. چرا که اگر رياست کنفرانس با خاتمي بود پس ممکن نبود که رهبر ايران در جايي سخن بگويد که ديگري رياست آن را بر عهده دارد! همچنين قرار بر رتضعيف موقعيت داخلي خاتمي بود و نبايد در افکار عمومي مردم نمايشي هرچند غيرواقعي از اقتدار خاتمي به نظر مردم مي‌رسيد.

سيد محمد خاتمي که رياست اجلاس را برعهده داشت و تا سه سال پس از آن نيز رياست اجلاس بر عهده داشت، طي سخنان مبسوطي، ديدگاه‌هاي تهران در باره اين کنفرانس ومسأله وحدت مسلمانان را تشريح کرد. رئيس جمهور در جمع شرکت کنندگان هشتمين نشست سران کشورهاي اسلامي گفت: «درد بزرگ امت اسلامي که روزگاري پرچمدار دانش و انديشه و مدنيت بوده، اين است که در قرن هاي اخير دچار ضعف و واپس ماندگي شده و با انفعال دردناکي که در برابر تمدن پر هيمنه غالب روزگار پيدا کرده، حتي فرصت بهره گيري درست از دست آوردهاي اين تمدن را نيز نيافته است. بايد بدانيم اين انفعال، سستي و عقب ماندگي سرنوشت محتوم ما نيست و قومي که آفريننده يکي از درخشانترين تمدن هاي تاريخ بوده، باز هم قادر است تمدن ساز باشد.» خاتمي در بخش ديگري از سخنان خود خواستار کوشش کشورهاي اسلامي براي رسيدن به "جامعه‌مدني‌اسلامي" شد. رئيس جمهور سپس به مسأله امنيت و صلح اشاره کرده و صلح خاورميانه را تنها در صورتي محق دانست که به احقاق حق همه مردم فلسطين، بازگشت آوارگان و آزادي سرزمينهاي اشغال شده و قدس منجر شود. [نوزدهم آذر 1376]

اجلاس سران کشورهاي اسلامي به مدت سه روز از 18 تا 20 آذرماه 76 ادامه داشت و نهايتاً با صدور قطعنامه اي رسمي و با شعار عزت، گفتگو و مشارکت به پايان رسيد. اين بيانيه که متضمن مواضع تندي عليه اسرائيل بود، بعنوان پيروزي تهران محسوب شد. در بند چهارم و پنجم اين بيانيه از زبان کشورهاي عضو سازمان آمده بود:
«اشغال فلسطين و سرزمينهاي عربي را شامل قدس شريف، ارتفاعات جولان در سوريه و جنوب لبنان را محکوم مي‌کنند. مقاومت استوار مردم فلسطين، لبنان و سوريه را در برابر اشغالگري اسرائيل مي‌ستايند. آزادي کليه سرزمينهاي اشغالي عربي و اعاده حقوق مردم فلسطين را مي‌خواهند. سياست‌ها و اعمال توسعه‌طلبانه اسرائيل مانند احداث و گسترش شهرک‌هاي يهودي‌نشين در سرزمين‌هاي اشغالي فلسطين و اعمالي را که براي تغيير وضعيت جغرافيايي و جمعيتي شهر مقدس قدس صورت مي‌گيرد محکوم مي‌کنند. بر ضرورت توقف عمليات تروريستي دولتي توسط اسرائيل که با بي اعتنائي به اصول حقوقي و اخلاقي تداوم دارد تأکيد مي کنند. بازنگري هرگونه همکاري نظامي با اسرائيل را با هدف قطع کامل آن را خواستارند. ايجاد منطقه عاري از کليه سلاحهاي کشتار جمعي منجمله تسليحات هسته اي در خاورميانه و ضرورت پيوستن اسرائيل به معاهده عدم اشاعه سلاحهاي هسته اي و قرار گرفتن کليه تأسيسات اتمي را تحت پادمانهاي آژانس بين المللي انرژي اتمي خواهانند.

بر عزم و اراده خود براي باز پس گيري قدس شريف و مسجدالاقصي و اعاده حقوق ملي و لاينفک مردم فلسطين، اجراي حقوق فلسطيني ها در بازگشت به خانه و کاشانه شان و اجراي حق مردم فلسطين براي تعين سرنوشت و ايجاد کشور مستقل فلسطين با پايتخت قرار گرفتن قدس شريف و اعمال حاکميت ملي و نيز حق آنان براي ورود و خروج آزاد به کشورشان تاکيد مي کنند.»

لحن اين بيانيه بي‌سابقه پس از آن هرگز در نشستهاي مشابه کنفرانس سران کشورهاي اسلامي تکرار نشده است.

از سوي ديگر شرکت دبيرکل سازمان ملل کوفي عنان در اجلاس سران تهران پيروزي ديگري براي خاتمي محسوب شد. کوفي عنان در طول برگزاري کنفرانس در تهران بسر برد و ديدارهاي متعددي با سران کشورهاي اسلامي و همچنين مسئولين ايران داشت.