جلال يعقوبي

پس از خروج کليه سفيران کشورهاي اروپايي وزير امور خارجه فرانسه صريحا دليل فراخواني سفراي اروپايي را اعلام همبستگي اتحاديه اروپا با آلما ن دانست تأکيد کرد که "بايد براي مقامات ايران روشن شود که هيچ کشور اروپايي حاضر نيست، تفکر دخالت ايران در امور زندگي داخلي کشورهايمان را بپذيرد."[روزنامه همشهري – سي‌ويكم فروردين 1376]

در آن زمان، علي فلاحيان، وزير وقت اطلاعا ت، دليل ماجراي ميکونوس را هماهنگي ها و همکاري‌هاي وزارت اطلاعات ايران و آ لما ن اعلام کرد و آنرا توطئه امريکا و صهيونيستها دانست! او در زمينه‌ي همکاري سرويس‌هاي اطلاعاتي ايران و آلما ن در زمينه‌ي تروريسم و مواد مخدر گفت: "هماهنگي‌هاي به عمل آمده با مقام‌هاي اطلاعاتي آ لما ن موجب خشم آمريکا و صهيونيستها و ضدانقلا ب شده بود بگونه اي که آ نها شديداً به آلمان اعتراض کردند و اين کشور را تحت فشار قرار دادند. در وهله اول آ لما نها به اين اعتراضها ترتيب اثر ندادند و تلا ش کردند همکاري اطلاعاتي خود را با ايران ادامه دهند و اين همکاري‌ها نتايج خوبي هم در برداشت. اما اين اواخر آ لما نها شديداً از سوي رژيم صهيونيستي تحت فشار قرار گرفتند بگونه اي که براي ادامه همکاري با ايران از ما امتياز مي خواستند. آ نها در يک معامله سياسي که از سوي صهيونيست‌ها طراحي شده بود، اطلاعاتي در باره "ران آراد" خلبا ن اسرائيلي که هواپيمايش در جنوب لبنان سقوط کرد مي‌خواستند. اطلاعاتي که در اختيار ما نبود و به موازات اين خواسته خود، همواره ايران را متهم مي‌کردند که افراد مسلح را براي کشتن عناصري در رستورا ن ميکونوس به آ لما ن اعزام کرده است. همچنين يکي از اتباع ايراني را به نام کاظم دارابي در آ لما ن گروگان گرفتند و خواستار آزادي خلبان اسرائيلي از سوي ايران شدند." کاظم دارابي که از ديدگاه وزير اطلاعات گروگان گرفته شده بود همان کسي است که با عنوان شاهد D در دادگاه ميکونوس عليه ايران شهادت داد و بعدها نيز به ايران بازنگشته و پناهنده شد. فلا حيان در همان گفتگو اضافه کرد: "اگر دستگاه قضايي آ لما ن مستقل بود آنطور که دولت آلمان ادعا مي‌کند نبايد آزادي فردي را در قبا ل يک خلبان اسرائيلي که در اختيار ما نيست طلب مي‌کرد. وقتي ما به مقامهاي آ لما ني که تحت فشار آمريکا و صهيونيستها اطلاعاتي در باره خلبا ن اسرائيلي مي خواستند گفتيم از او خبري نداريم در جواب گفتند: ما در دادگاه ميکونوس اقدام متقابل مي کنيم. اين ثابت مي کند اقدام آلمان در اين دادگاه هم غير حقوقي است و هم براي کسب امتياز است." [ روزنامه همشهري –يکم ارديبهشت 1376]

دارابي نهايتا در دادگاه ميکونوس به حبس ابد محکوم شد. در همان روزها روزنامه همشهري خبر داد شاهد دادگا ه ميکونوس که عليه رهبران جمهوري اسلامي ايران شهادت داده بود در نامه اي به روزنامه فرانکفورتر الگماينه (چاپ آلما ن) اظهارات خود را پس گرفته است. به نوشته‌ي همشهري: "ابوالقاسم مصباحي که در دادگاه ميکونوس تحت عنوا ن شاهد Cشهادت داده بود در نامه‌ي خود تأکيد کرد؛ امروز با اطمينان مي دانم که کميته اي به نام وظايف ويژه اصلاً وجود ندارد." [روزنامه همشهري – سي‌ام فروردين 1376] اين خبر البته کذب بود.

شاهد C دادگاه ميکونوس، با نام ابوالقاسم مصباحي به عنوا ن يکي از مقامات بلندپايه امنيتي ايران معرفي شده بود، بعدها کتابي منتشر کرد و خبر داد که به توصيه سعيد امامي از ايران گريخته ا ست. او در آن کتاب همچنا ن بر سخنان پيشين خود تاکيد کرد.[روزنامه خرداد –ششم تير 1376] مصباحي در دادگاه ميکونوس صريحا اعلام کرده بود که در ايران کميته‌اي ويژه زير نظر رهبر ايران و با مشارکت نيروهاي امنيتي وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران تشکيل مي‌گردد که وظيفه‌ي آن شناسايي مخالفان حکومت در ايران و خارج از ايران است و نهايتا تصميمگيري درباره‌ي سرنوشت اين افراد به همان کميته ارجاع مي‌گردد. او اعلام کرده بود که با اين وصف در هر عمليات تروري که انجام مي‌شود رهبر ايران نيز باخبر است و آن را تاييد نموده است.

در چنين شرايط بحراني و نامتعادلي سيدمحمد خاتمي نامزد رفورميست جناح‌ موسوم به چپ حاکميت ايران به قدرت رسيد و همانگونه که در ايران انتخابي غير منتظره تلقي شد در سطح جهاني نيز معادلات سياسي مربوط به ايران را درهم ريخت.

شايد به همين دليل است که مخالفان راديکال حکومت ايران از يک طرف و همچنين بنيادگرايان داخل حکومت از طرف ديگر ظهور خاتمي را فتنه‌اي جديد مي‌دانستند که رويارويي ايران و امريکا را به تاخير انداخته است.‌

در اوايل آبان ماه1376، سيد محمد خاتمي در پيامي به اجلاس عمومي يونسکو در پاريس، اولين حرکت برون مرزي خود را انجام داد. او در اين پيام به ايده‌ي گفتگوي تمدنها هم اشاره اي کرد. خاتمي در پيام خود ضمن انتقاد نسبت به سلطه جويي تمدن غربي و تصوري که از ايده جهاني شدن در دنياي مسلمانان وجود دارد خواستار تبادل انديشه ميان تمدنها شده و پرسيد: "آيا يونسکو مي تواند ملت ها را در معرفي و تثبيت معناي درستي از جهاني شدن فرهنگ که مساوي با غربي شدن نباشد ياري دهد؟ و نهايتاً روح تبادل انديشه ها ميان تمدنها را به جاي گرايش به برخورد تمدنها در سطح بين‌المللي تبليغ کند؟" [روزنامه همشهري – سوم آبان 1376]

تحولات داخلي ايران، به آرامي تأثيرات بين المللي خود را آشکار مي کرد. پيش از اين گفته شد که ماجراي دادگاه ميکونوس و اخراج سفير آلماني از ايران منجر به خروج همه سفيران اروپايي از ايران شد. ليکن با تحولات بوجود آمده پس از دوم خرداد 76، نشانه هايي از احتمال بازگشت آنان به چشم مي خورد. اولين خبر جدي در اينباره را روزنامه فيگارو چاپ پاريس منتشر کرد. اين روزنامه در گزارشي که اوايل مهرماه منتشر شد، خبر داد که کشورهاي فرانسه و ايتاليا خواهان بازگشت سفيران کشورهاي اروپايي به ايران هستند. ژاک شيراک، رئيس جمهور فرانسه با اشاره به هدف کشورش براي توسعه «گفتگوي انتقادي» با ايران گفت در صورتي که ضمانتهاي لازم براي بازگشت سفير آلمان داده شود، سفيران اروپايي به ايران باز خواهند گشت.[سيزدهم مهرماه 1376]