اميد معماريان
o.memarian@roozonline.com

کريم سجادپور، کارشناس مسائل خاورميانه وايران درنشستي دردانشگاه برکلي کاليفرنيا با ارائه تحليلي ازوضعيت موجودپرونده هسته اي گفت که دولت تهران نه به دنبال سلاح اتمي، بلکه به دنبال بهترين معامله با غرب است. وي افزود در عين حال رهبران ايران نمي دانند دقيقا چه چيزي مي تواند بهترين دستاوردشان درمورد مساله هسته اي باشد.

سجادپور فارغ التحصيل دانشگاه جان هاپکينزواشنگتن که چندين سال محقق "گروه بين المللي بحران" بوده، به تازگي به عنوان محقق مسائل ايران به موسسه کارنگي پيوسته است. او درجمع دانشجويان، اساتيد و علاقه مندان مسائل مربوط به ايران وخاورميانه گفت: "طي سالهاي گذشته درمساله هسته اي ايران، مذهب وناسيوناليسم نيزوارد شده است. با اين وجود من وقتي مي خواهم به تحليل سياست هاي ايران پيرامون پرونده هسته اي بپردازم ترجيح مي دهم به رفتاروفرهنگ بازار نگاه کنم، چرا که رابطه سنتي اي بين روحانيون وبازار وجود دارد. براي مثال به بازارفرش توجه کنيد. وقتي براي خريد فرش مي رويد هرچقدر تمايل داشته باشيدبه خريد يک فرش، آن را نشان نمي دهيد. چرا که فروشنده خواهد دانست اگرشما به شدت علاقه مندباشيد بدون خريد فروشگاه را ترک نخواهيد کرد وهمين روي قيمت تاثيرمي گذارد. وقتي خيلي زياد به آن علاقه مند هستيد، چيزي خواهد بود که مي توان روي آن مصالحه کرد."

اين محقق امورايران با شرح مثال خود براي ساده سازي آنچه درپرونده هسته اي تهران مي گذرد اضافه کرد: "موضوع دوم درخريد فرش آن است که هيچ برچسب قيمتي برروي آن نيست. وقتي به موضوع هسته اي هم نگاه مي کنيد، اين موضوع را مي بينيد. اگرچه يک قيمت تقريبي مي توان تخمين زد. مثلا، درسال 2003 که قيمت نفت بشکه اي20-25 دلار بود وآمريکا به عراق حمله کرده بود، قيمت کمتر وحالا که قيمت نفت بالاتر رفته وآمريکا هم مشکلات زيادي درعراق دارد اين قيمت بيشتر به نظر مي رسد."

سجادپورسپس بااشاره به تاريخ وفرهنگ کهن ايراني ونگاه ملي گرايانه به مساله هسته اي ازاينکه برنامه هسته اي ايران يک برنامه نخبه گرايانه است تا يک برنامه توده اي سخن گفت: "ايران مي خواهد آمريکا درعراق درس پرهزينه اي بگيرد تا اين کار را درمورد ايران تکرارنکند. ايران ازسوي ديگر خيلي نگران است که هرج ومرج درعراق به ايران سرايت کند. ايران همچنين نگران سه تکه شدن عراق است. چرا که اگر چنين بشود، تاثيربسيارجدي روي کردهاي ايراني خواهد گذاشت. هرچند کردهاي ايراني نزديکي بسيار بيشتري به ايراني بودن خود دارند تا کردهاي ترکيه با اين کشور ويا کردهاي عراق. ايران درواقع تلاش مي کند تا يک هرج ومرج کنترل شده درعراق وجود داشته باشد."

کريم سجاد پور، سپس با بررسي رابطه ايران وآمريکا گفت: "جالب است بدانيم که ايران وآمريکا بيشترين مشترکات را با يکديگر دارند. ايران مي دانست که سياست هرفرديک راي درعراق، به دليل اينکه شيعيان بيشترين تعداد را دارند، يک دولت شيعه رابه سرکار مي آورد. اين درحالي است که اردن، عربستان وحتي سوريه نسبت به اين موضوع نگران هستند. ايران وآمريکا، مشترکات بيشتري درخصوص علاقه مندي به سرنوشت عراق نسبت به همسايه هاي ديگر اين کشور دارند. با اين وجود مادامي که آمريکا لحنش را نسبت به ايران تندتر مي کند، اوضاع دشوار تر مي شود. يعني نمي شود که هم بخواهيد مساله عراق راحل کنيد وثبات را به اين کشور برگردانيد ودرآن سو هم ايران را منزوي کنيد وتحت فشار بگذاريد. "

اين تحليل گر امورايران و خاورميانه، رابطه ايران و آمريکا را بيشتر از آنکه شبيه شطرنج باشد نزديک به دعواي مرغي دانست وگفت : " در پارادايم حاکم براين بازي، دوطرف اعتقاد دارند که نشان بدهند مصالحه نمي کنند وهمچنين گمان مي کنند که انتخاب لحن تند جواب مي دهد. آمريکا فکر مي کند با تحريم ايران رفتارتهران تغيير مي کند، ازسوي ديگر چون ايران نگران فشار آمريکا است فکر مي کند اگر درنتيجه فشار سياست هاي خود را عوض ومصالحه کند، باعث فشار بيشتر آمريکا خواهند شد پس مصالحه نمي کنند." سجاد سپس اشاره کرد که احتمال حمله نظامي به دليل انعکاس وپيامدهاي ناگواري که خواهدداشت، بسيار اندک است.

به گفته اين کارشناس مسائل خاورميانه، آينده عراق، موضوع انرژي، منازعه اسراييل- فلسطين وتروريسم موضوعاتي مهم درسياست خارجه آمريکا درخاورميانه هستند، که درهمه آنها ايران مي تواند نقش مهمي داشته باشد: "دورويکرد درزمينه برخورد با ايران وجود دارد. اول فشار وتحريم ومنزوي کردن تهران ودوم ماجراي معامله بزرگ با تهران. رهبران سياسي تهران به اين نتيجه رسيده اند که بايد با آمريکا گفت وگو کنند، اما اين مساله اي نيست که يک شبه بخواهد حل شود."

کريم سجادپور، سپس به شرح ويژگي هاي جامعه ايراني درسالهاي اخيرپرداخت واززمينه هايي سخن گفت که ويژگي هاي منحصربه فردي به ايران داده است: "ايران تنها کشوري است که شما مي توانيد انتخابات نيمه آزاد داشته باشيد. ازسوي ديگرايران تنها کشوري است که درنتيجه انتخابات آزاد نيروهاي پيشرواصلاح طلب وسکولار شانس زيادي خواهند داشت. فکر نمي کنم هيچ کشور درمنطقه ازاردن تا مراکش وتونس ومصر، اگر انتخابات آزاد داشته باشند، دولتي که سرکارمي آيد لزوما دموکراتيک باشد وبه پلوراليسم وارزش هاي دموکراسي احترام بگذارد. اما چشم انداز اين موضوع درمورد ايران بيشتر است." او سپس 27 سال زندگي در يک جمهوري اسلامي را ازدلايلي ناميد که مردم را نسبت به نوع وامکانات حکومت واقع بين کرده است.

اين تحليل گرامور ايران سپس با طرح اين موضوع که برخي مي گويند با چنين تحليل هايي چرا احمدي نژاد به رياست جمهوري انتخاب شد، افزود: "اول به خاطر اينکه انتخابات آزاد نبود وتنها عده معدودي مي توانستند کانديداشوند. نه زنان مي توانستند براي رياست جمهوري کانديداشوند، نه بسياري از افرادديگر. دوم اينکه من درزمان انتخابات تهران بودم، هيچ کس نگفت مي خواهد به احمدي نژاد راي بدهد براي اينکه درخصوص نابودي اسراييل ويا نفي هولوکاست حرف بزند. همه چيز درموردبهبود وضعيت اقتصادي بود. بنابراين انتخاب محمود احمدي نژاد به اين معني نيست که ايراني ها يک دولت تندروي اسلامي مي خواهند."

سجادپورسپس تاکيد کرد هر اتفاقي که درمورد ايران مي افتد، بايد به صورت طبيعي و از درون باشد و بايد ازتجربه عراق درس گرفت. او سپس از اميدواري خود نسبت به آينده تغييرات اجتماعي وسياسي درايران گفت ودليل آن را شواهدي دانست که درسفرهاي خودبه تهران مشاهده کرده است. سجادپورپس ازآن به شرح برخي مثال هاي زنده ازگفت وگوهايش با مردم عادي پرداخت.

يکي ازشرکت کنندگان درخصوص بهترين پيشنهادکه توسط حسن روحاني درماه مي سال گذشته مطرح شدازسجادپور سوال کرد واينکه چرا اين پيشنهاد توسط آمريکايي ها مطرح نشد؟ سجاد پور گفت که بزرگترين پيشنهاد، درسال 2003 وبعد ازجنگ عراق توسط ايراني ها مطرح شد که درآن ايراني ها گفتند حاضرند درخصوص مسائلي مانند صلح خاورميانه ومساله هسته اي گفت وگو ومصالحه کنند. چرا که رهبران ايران به شدت نگران آن بودند که سياست تغيير رژيم درمورد ايران مورد استفاده قرارگيرد. درآن موقع قيمت نفت خيلي پايين بود و مردم مي توانستند راحت تر حرف هاي خود را بيان کنند."

سجاد پور درشرح اين ماجرا گفت: "وقتي درواشنگتن ازاين موضوع مي پرسيد جواب هاي مختلفي مي دهند، برخي مي گويند که اصلا پيشنهادي نبوده است که درست نيست. دوم اينکه مي گويند آنها آن موقع درگيرجنگ عراق بودند وتوجه جدي به اين پيشنهاد نکردندو سوم آنکه برخي معتقدند درآن زمان آمريکا بعد ازحمله موفقيت آميزبه عراق، گمان مي کرد که ديگر حکومت ايران درحال سقوط است ولازم نيست که به حکومت ايران مشروعيت بدهند. فکرمي کنم ان پيشنهاد بسيار مهمي بود که ازدست آمريکا رفت."

اين تحليل گر امور ايران درپاسخ به سوال يکي ازحاضران که پرسيد بهترين پيشنهاد وزمان آن چه خواهد بود، گفت: "مساله درمورد ايران اين است که اگر از ده سياستمدارعالي رتبه ايراني بپرسيد که 10 اولويت سياست خارجي شما چيست، هر ده نفر، ده پاسخ متفاوت خواهند داد." او سپس افزود که رهبران ايراني مشکل تصميم گيري دارند واينکه چه آمريکا جلو بيايد وبخواهدبا ايران معامله کند وچه به انزواي ايران بپردازند گمان مي کنند که احتمالا اين کاردليلي دارد وحتما مي خواهند ايران را تحت فشار بگذارند: "با اين حال فکر مي کنم ايران درصورت يک فشارزياد ويا يک معامله بسيار خوب دست به معامله بزند."

کريم سجادپورهمچنين بارد احتمال حمله اسراييل به ايران تصريح کرد تا زماني که بوش درآمريکا رياست جمهوري را دراختيار دارد و محمود احمدي نژاد درتهران، هرچيزي امکان دارد.

اين تحليل گرموسسه کارنگي واشنگتن درپايان به بي اعتباري گروه مجاهدين خلق درايران وخارج ازآن پرداخت و استراتژي آمريکا براي تقويت گروه هايي ازاقليت ها براي ناآرام کردن ايران را خيلي خطرناک خواند وگفت که اين رويکرد اشتباه است.

سخنراني کريم سجادپور که ميهمان مرکزمطالعات بين المللي دانشگاه برکلي بود، با پرسش هاي حاضرين درمورد رابطه ايران وآمريکا، پرونده هسته اي ايران ورابطه شيعيان ايراني وعراقي به پايان رسيد.