اميد معماريان
o.memarian@roozonline.com

شش روز پس ازدستگيري 15 ملوان بريتانيا درآبهاي مرزي ايران وعراق ، دولت بريتانيا از تعليق همه روابط خود با ايران خبرداد و نخست وزير آن کشور در جلسه فوق العاده مجلس و در حالي که با تائيد دو حزب رقيب روبه رو بود، اظهار داشت که ايران در عملي که انجام داده منزوي است و اتحاديه اروپا و شوراي امنيت سازمان ملل با تائيد موضع لندن خواستار آزادي هر چه زودتر ملوانان شده اند.
در همين زمان دولت تهران با پخش فيلمي از ملوانان که آنان را در حال خوردن غذا نشان مي داد، نوشته و صداي تنها زن اين گروه را پخش کرد که در آن ادعاي ايران تائيد شده که ملوانان در آب هاي ايران بوده اند. "فاي تورني" در عين حال از رفتار اعضاي سپاه پاسداران ابراز رضايت کرده است. به دنبال پخش اين فيلم اعلام شد که وي به زودي ديگر آزاد مي شود.

همزمان، دولت بريتانيا با صدور اطلاعيه ای اعلام کرد که به دليل بازداشت ۱۵ تن از نظاميانش در خليج فارس توسط ايران، روابط رسمی خود را با ايران به حالت تعليق در می آورد. نيل کرنوهان، از دفتر مطبوعاتی وزارت امور خارجه بريتانيا در مصاحبه با راديو فردا گفت که تعليق روابط رسمی، شامل تمامی ديدارهای رسمی ميان مقام های دولت های طرفين خواهد بود. به گفته وي در اين مرحله، صدور ويزا برای مقام های ايرانی متوقف می شود و همچنين دولت بريتانيا، تا زمان آزادی ۱۵ نظامی بازداشت شده، از موضوعاتی چون قراردادهای تجاری میان ایران و بریتانیا حمایت نمی کند.

واکنش دولت توني بلر گرچه با رعايت احتياط هاي ديپلوماتيک است، اما نشان مي دهد که روابط دو کشور به تيره ترين روزهاي خود در ده سال گذشته رسيده است. نمايش فيلم ملوانان اسير از تلويزيون العالم، چند ساعت پيش از اعلام خبر آزادي وي، خشم دولت توني بلر رابرانگيخت. با اين ها مقامات دولت لندن جز به کار بردن اصطلاح "وضعيت جدي است" از هر نوع برخورد تندتر با ماجراي گروگان گيري ملوانان بريتانيائي خودداري کردند. باراک اوباما، کانديداي دو رگه و دموکرات رياست جمهوري آمريکا درگفت وگويي اختصاصي با شبکه سي ان ان آمريکا گفت که اگر چنين اقدامي براي سربازان آمريکايي اتفاق مي افتاد، آمريکا از هرگونه اقدامي ازجمله اقدامات نظامي براي حفاظت ازسربازان آمريکايي استفاده مي کرد.

رسانه هاي آمريکائي که توجه بسياري به چالش دريائي ايران و بريتانيا از خود نشان داده اند در تفسيرهاي خود به گمانه زني درباره علت اين حادثه پرداخته و از جمله از قول کارشناسان گفته اند ايران در برابر انزواي پديد آمده در زمان تصويب قطعنامه اخير شوراي امنيت با اين کار سعي کرده روحيه اي به هواداران خود بدهد. دراغلب خبرها اين دستگيري با ارائه توضيحاتي درمورد سپاه پاسداران و اتهام هايي که طي ماه هاي گذشته توسط مقامات آمريکايي درخصوص دست داشتن بخش عمليات خارجي اين نيرو يعني سپاه قدس درناآرامي هاي عراق همراه بوده است. به اين ترتيب، بعد از تصويب سومين قعطنامه شوراي امنيت سازمان ملل براي تحريم بيشتر صنايع هسته اي وموشکي ايران که محدوديت هاي بيشتري را براي دولت به همراه خواهد داشت، دستگيري ملوان ها عملا بحران ديگري را پيش روي ايران قرارداده است. قيمت نفت به 65 دلار درهربشکه رسيده است. از سوي ديگجر برخي ازتحليلگران ازجمله شبکه هاي تلويزيوني "سي ان ان" آمريکا، دستگيري ملوان هاي ياد شده را توسط سپاه پاسداران، پاسخي به دستگيري پنج عضو سپاه ايران درماه ژانويه مي دانند که مقامات آمريکايي اعلام کرده اند شواهدي دردست دارند که اين افراد مقامات نهادهاي جاسوسي و امنيتي هستند. پس ازآن علي رغم تلاش هاي مقامات ايراني و وعده هاي مقامات عراقي هيچ کدام از افراد ياد شده آزاد نشدند.

درلندن، معاون ستاد ارتش بريتانيا در يک مصاحبه عمومي نقشه اي را نشان داد که مطابق آن نقطه اي که دو قايق تفنگدار دريائي سلطنتي در آن دستگير شدند چند مايل داخل آب هاي عراق بوده – امري که به گفته وزير خارجه بريتانيا ، همتاي عراقي وي هم آن را تائيد کرده است – مهم ترين نکته در مصاحبه ژنرال بريتانيائي اشاره وي به خطائي بود که از سوي سپاه پاسداران در اعلام نقطه توقف قايق ها رخ داده است. به گفته اين مقام، سپاه پاسداران در ادعاي اول خود نقطه اي را براي استقرار قايق هاي بريتانيائي نشان داد که مشخص مي کرد آنان داخل آب هاي عراق بوده اند. اما در اعلاميه هاي بعدي خود اين اطلاعات را تصحيح و نقطه ديگري را اعلام داشت که اين بار در داخل آب هاي ايران است. نقشه هاي نشان داده شده در مصاحبه ژنرال بريتانيائي گفته شد "خيلي دشواراست که بتوان فهميد دليل قابل قبول تغيير مختصات ادعائي چه بوده است." وي در مقابل مدعي شد که ملوان هاي اسير هنگام دستگيري 1.7 مايل دريايي درداخل آب هاي تحت حاکميت عراق بوده اند.

ژنرال استايل ايران را متهم کرد که به کمين ملوانان انگليسي نشسته بود، در حالي که رزمناو بريتانيائي کرامول از خود خويشتنداري نشان داده است.

ازسوي ديگر سخنگوي وزارت خارجه ايران گفته است: "بحث تعرض نيروهاي نظامي انگليسي به آبهاي سرزميني ايران با خويشتنداري و احترام به قوانين و مقررات حل مي‌شود." محمدعلي حسيني، سخنگوي وزارت خارجه ايران، اضافه کرده که "تبليغات رسانه اي و اظهارنظرهاي غير كارشناسي و گاهي تحريك آميز كمكي به حل موضوع تعرض نيروهاي نظامي بريتانيائي به آبهاي سرزميني ايران نخواهد كرد." طي روزهاي گذشته برخي ازشبکه هاي تلويزوني آمريکا اين سوال را مطرح کرده اند که آيا آمريکا وارد اين ماجرا خواهد شد يانه؟

به گفته حسيني: " نيروهاي نظامي بريتانيائي به طور غيرمجاز وارد آبهاي سرزميني ايران شده اند و اكنون روال قانوني و حقوقي درباره آنها طي مي شود." او تاکيد کرده است که" برخورد انساني، اسلامي و احترام آميز با نيروهاي نظامي انگليسي انجام مي شود: "مسوولان ذيربط در حال طي مراحل قانوني و حقوقي موضوع هستند و در پايان مراحل مقدماتي تحقيقات و بررسي ها ، تماس سفارت انگليس و بخش كنسولي آن با اين نيروها ممكن خواهد بود. اظهار نظرهاي تحريك آميز نه تنها كمكي به اين موضوع نمي‌كند، بلكه فضاي لازم براي طي روند عادي بررسي اين موضوع را نيز تحت تأثير قرار مي‌دهد."

رزمايش آمريکائي ها

اين درحالي است که اخبار حاکي است دوناوهواپيما برآمريکا درخليج فارس، درست پشت آبهاي ايران به برگزاري مانور نظامي مشغول هستند. کارشناسان رسانه اي آمريکايي مي گويند اين مانورپيام مستقيمي براي ايران دارد. باب گيتس وزير دفاع آمريکا نيزدرهمين زمينه گفت که ايران بايد بداند که آمريکا عميقا به تعهداتش عمل مي کند.

رسانه هاي امريکا طي همين مدت، از تشديد "جنگ واژگان" توسط ايران خبرداده اند. مانور گسترده ناوهاي هواپيما برآمريکا درخليخ فارس درحالي برگزار مي شود که روابط عمومي سپاه پاسداران دربيانيه چنين مانوري را منکر شده است.

دريادار پاسدار تنگسيري، فرمانده منطقه‌ يكم دريايي سپاه دراظهاراتي که درشبکه هاي تلويزيوني غربي انعکاس داشت گفته است: "با مشاهدات نزديك ما در روزهاي اخير، نيروهاي آمريكايي هيچ‌گونه رزمايشي را برگزار نكرده‌اند و اظهارات فرمانده ناوگان پنجم آمريكا درباره برگزاري بزرگ‌ترين رزمايش نيروهاي آمريكايي طي چهار سال گذشته و پرواز يكصد فروند هواپيما از ناوهاي آمريكايي در منطقه‌ي خليج فارس صحت نداشته است. نيروهاي دريايي ما مستقر در منطقه‌ي خليج فارس و تنگه‌ي هرمز اوضاع را از نزديك زير نظر داشته و هر گونه تحرك ناوهاي بيگانه را با اشراف اطلاعاتي كامل زير نظر دارند."