مائو کندي

به نوشته روزنامه انگليسي گاردين، اگر ايالات متحده تأسيسات هسته اي ايران را بمباران کند، مطمئناً ميراث فرهنگي و معماري موجود در شهرهاي بزرگ ايران باستان که به واقع نمي توان روي آنها قيمتي گذاشت، نابود خواهند شد [درست مانند عراق].

جان کورتيس، يکي از بزرگ ترين کارشناسان خاورميانه در زمينه معماري، در دفتر خود در موزه بريتانيا که ديوارهايش با تصاويري از کاشفان بزرگ و نوشته هايي از تمدن هاي کهن پوشيده شده، نقشه هايي از تأسيسات هسته اي ايران را روي ميز خود پهن کرده است. اين نقشه ها به واقع او را نگران کرده اند، زيرا اغلب اين تأسيسات هسته اي به شکلي خطرناک در نزديکي "جواهرات فرهنگي ايران باستان" قرار گرفته اند.

شهر نطنز که يک کارخانه غني سازي اورانيوم را در نزديکي خود جاي داده، به دليل ساخت سراميک هاي زيبا و بسيار ظريف شهرتي جهاني دارد. نام اصفهان که يک کارخانه بازآوري اورانيوم در نزديکي آن قد علم کرده نيز در ليست ميراث جهاني يونسکو قرار دارد. اين شهر در قرن شانزدهم ميلادي به عنوان زيباترين شهر جهان شناخته مي شد. در حوالي شهر شيراز نيز مي توان تأسيسات هسته اي را مشاهده کرد؛ شهري که در گذشته به "شهر گل و بلبل" شهرت داشت و مقبره ها و شعراي آن بسيار پرآوازه هستند. سپس در دشت هاي شمالي شيراز، تخت جمشيد، مقر سلطنتي داريوش اول که به هيچ وجه شکوه و عظمت خود را از دست نداده، چشم هر بيننده اي را خيره مي کند. کمي دورتر نيز مقبره کوروش کبير، امپراطور پارس در قرن ششم قبل از ميلاد با معماري خاص خود توجه هر ناظري را به خود جلب مي کند.

کورتيس چهار سال پيش هشدار داد که جنگ عليه عراق مي تواند براي برخي از مهم ترين اماکن باستاني در جهان فاجعه آميز باشد. امروز شاهد هستيم که نگراني هاي او از آن زمان تاکنون بي مورد و بي اساس نبوده اند: محلي که شهر بابل در آن قرار داشته امروز به پايگاه نظامي امريکايي ها تبديل شده؛ هزاران شيء تاريخي و باارزش از موزه هاي ملي عراق ناپديد و به معناي واقعي کلمه مي توان گفت که غارت و از کشور خارج شده اند.

کورتيس امروز از اين واهمه دارد که تاريخ تکرار شود و تهديدهاي امريکا در برابر ايران صدمات بسيار بيشتري به ميراث جهاني وارد آورد. وي در اين خصوص مي گويد: "هرگونه اقدام نظامي در ايران، چه به صورت حمله هوايي و چه به صورت عمليات زميني، بدون شک عواقب وخيم بسياري را رقم خواهد زد، نه تنها براي جمعيت اين کشور بلکه براي ميراث فرهنگي آن. اين مسأله مردم ايران و کل جامعه بين الملل را نگران کرده است."

تأسيسات هسته اي اصلي احتمالاً آماج هايي خواهند بود که در اولويت قرار دارند و اين مسأله به طور مستقيم دو کارخانه اصلي را تهديد مي کند: نطنز و اصفهان. اين دو شهر باشکوه که اوج قدرت پارس مسلمان در قرون سيزدهم تا هفدهم ميلادي را به تصوير مي کشند، در واقع نتيجه يک تاريخ فرهنگي بسيار غني هستند که در طي هزاران سال شکل گرفته است. نبايد فراموش کرد که تاريخ شهرسازي، خط، مهندسي و ستاره شناسي جهان در شهرهاي باستاني و مراکز پرجمعيت ايران و عراق آغاز شده اند.

عقيده بر اين است که برخلاف موزه ملي بغداد که مورد غارت قرار گرفت و امروز نيز بسته شده، خوشبختانه موزه ملي تهران در معرض خطرات کمتري نسبت به صدها مکان تاريخي کشف شده که هنوز دست نخورده و سالم باقي مانده اند، قرار دارد. برخي از اين بناها از سنگ، ولي اکثر آنها از آجر و سفال هاي تزئيني ساخته شده اند که به همين دليل نسبت به موج انفجار بسيار آسيب پذير خواهند بود.

برخلاف اصفهان و نطنز، اماکن بسيار ديگري که داراي سه هزار سال تاريخ بشري هستند، به طور بالقوه در معرض خطر قرار دارند. در 80 کيلومتري يک سايت هسته اي، يعني در پاسارگاد، مقبره اي سنگي قرار گرفته که در گذشته پيکر کوروش کبير را در دل خود جاي داده بود؛ کوروش پادشاهي بود که به شکلي چشمگير امپراطوري پارس را گسترش و دولت قدرتمند بابل را در سال 539 قبل از ميلاد مسيح شکست داد.

درخصوص بقاياي کاخ بزرگ تخت جمشيد بايد گفت با اينکه اسکندر مقدوني آن را در سال 330 قبل از ميلاد مسيح به خاک و خون کشيد و کل شهر را به توبره بست، باز هم در نوع خود در خاورميانه بي نظير است. نابودي اين کاخ عظيم امروز نيز همچنان به عنوان يکي از وحشيانه ترين اقدامات تاريخ بشري شناخته مي شود.

منبع: کوريه انترنشنال، 14 مارس

مترجم: علي جواهري
alijava_rooz@yahoo.es