سولماز شريف

دستگيري 33 تن از فعالان حوزه زنان در مقابل دادگاه انقلاب، که بنا بر گفته افراد پاسخگو به خانواده هاي اين زندانيان به دليل تجمع در برابر محل دادگاه 5 فعال ديگر جنبش زنان بوده، سرفصل تازه اي را در زمينه برخورد با فعالين حقوق بشر در ايران گشوده است. ترديد ناشي از انتشار اين اخبار اين سوال را برجسته مي سازد مطرح مي کند که هدف دولت از اين نوع برخوردهاي خشونت آميز با زنان چيست؟ پاسخ آن به ديگر حرکت هاي قانوني زنان چه خواهد بود؟ امسال روز جهاني زن به چه شکل خواهد گذشت ... و سوال هاي ديگري از اين نوع.

مهرانگيز کار زني است که اين روزها نه تنها خودش، که دو دخترش نيز سخت مشغول ترجمه اخبار اين حادثه و اطلاع رساني هر چه بيشتر خشونت به دور از منطق حکومت، در فضاي رسانه هاي خارجي هستند تا به قول او، چنين برخوردهايي با فعالان مدني حقوق بشر در ايران، براي دولتمردان آسان و بي هزينه نباشد.

وي در خصوص 8 مارس در ايران مي گويد: "چنين برخوردي با زنان که منجر به دستگيري 33 نفر از فعالان اين حوزه در آستانه روز جهاني زن شد، تنها يک معنا دارد و آن اينکه دولتمردان تصميم دارند اساسا اين روز را منتفي کنند تا بازتاب و گستره اي در ايران نداشته باشد و سازمان هايي هم که ياد گرفتند اقداماتي براي زنده نگه داشتن اين روز و برگزاري مراسم آن انجام دهند، فلج شوند. چرا که ما نهادهاي زنان زيادي در ايران داريم، اما همه آنها انرژيشان را صرف چنين برنامه هايي نمي کنند."

اين حقوقدان ايراني ادامه مي هد: "حال بعضي به اين مقولات معتقد نيستند، بعضي محافظه کارند و بعضي ها هم مرتبط با دستگاه دولتي هستند و در نتيجه بايد مجري پروژه هاي مردان حکومتي باشند. ادر اين ميان تنها تعدادي از اين گروه ها هستند که تن به قضا داده اند و هزينه هاي خود را صرف برنامه هاي 8 مارس مي کنند. به ياد دارم اولين برنامه جدي 8 مارس در ايران بعد از انقلاب به جز اولين برنامه اي که در سال 58 بود، در سالي برگزار شد که من، شهلا لاهيجي و شيرين عبادي براي پرونده هاي کنفرانس برلين و نوار سازان به زندان رفته و آزاد شده بوديم. پس از آزادي ما در 8 مارس همين دوستان که امروز تعدادي از آنان بازداشت هستند، مراسمي را براي به اصطلاح تجليل از ما گرفتند که هيچ کدام از ما سه نفر نيز در آن برنامه سخني نگفتيم و تنها تشکر کرديم. علي رغم اين، اولين برخورد را من آنجا ديدم که پس از پايان مراسم به هنگام خروج فيلمبردار و عکاس فيلم و نگاتيو آنان ضبط شد. "

کار، با اشاره اي به روند برگزاري مراسم هاي سالانه 8 مارس در ايران تاکيد دارد: "قبل از آن، 8 مارس در ايران زنده بود اما مراسم در خانه ها برگزار مي شد. حداقل در بعد از انقلاب که مردان جمهوري اسلامي از اولين حرکت زنان در 8 مارس سال 58 براي اعتراض بر عليه حجاب، به فکر بستن اين داستان شدند که سريعا روز تولد حضرت فاطمه را جايگزين و مسائل مذهبي را وارد قضيه کردند. اما زنان به اصطلاح همفکر ما در قبل از آن هميشه در صحنه حضور داشتند که به طور غير سازمان يافته بود. اينک هر چقدر هم به دولت آقاي خاتمي خرده وارد کنيم، بايد منصفانه بگوييم که اين حرکات ناشي از وجود 8 سال دولت ايشان است. چرا که بسياري از اين ان جي او ها که امروز به فعاليت مي پردازند و براي برابري حقوقي قوانين زن و مرد تلاش مي کنند، از اداره ارشاد آقاي خاتمي در دوره رياست آقاي مهاجراني مجوز گرفتند، مثل کانون فرهنگي زنان. هر چند در همان دوره هم به من مجوز ندادند. "

وي در تشريح اين نکته مي افزايد: "منظورم اين است که تا قبل از آن اصولا شانسي براي سازمان يافته شدن وجود نداشت و براي ورود به حيطه عمومي نياز به ثبت به صورت قانوني بود تا بتوان به بيان خواسته ها پرداخت. پس از ورود مطالبات زنان به حيطه عمومي و به صورت سازمان يافته، اين خواسته ها به صورت مقاله، مصاحبه، انتشار کتاب و شرکت در کنفرانس هاي بين المللي مطرح شد و از سال 79-80 بحث برابري کامل حقوق زن و مرد نه مشروط به صحنه عمومي آورده شد."

اين حقوقدان در تحليل برخوردهاي اخير مي گويد: "به عقيده من حضور امروز زنان در مقابل دادگاه مورد بهره برداري امنيتي قرار گرفت تا سدي باشد بر سر راه اين حرکت سازمان يافته و شايد دولتمردان اينگونه پيش بيني مي کنند که به تدريج اين انسجام خواهد شکست چرا که بر اساس خيال واهي آنان هر چه اين حرکت سازمان يافته بيشتر شود براي موجوديت آنان احساس خطر و اثباب نگراني مي شود."

مهرانگيز کار پيش بيني دقيقي از 8 مارس امسال ندارد، اما اين احتمال را مي دهد که باز هم حرکتي به وجود خواهد آمد و روز جهاني زن در ايران، امسال نيز در سکوت نخواهد گذشت. وي در اين خصوص مي گويد: "همين امروز(ديروز) که 33 نفر را دستگير کرده اند فراخواني از منصوره شجاعي به دست من رسيده است در خصوص شرکت در مراسم 8 مارس. در واقع مقابله اي به وجود آمده است که دولت خيلي آسان و کوتاه نمي تواند آن را از ميان بردارد چرا که زنان نيز بسيار هوشيارانه و کاملا بر طبق قوانين عمل مي کنند."

او در پاسخ به اين سوال که با توجه به رعايت کليه موارد قانوني توسط اين زنان دولتمردان برخورد هاي خشونت آميز با آنان را چگونه توجيه مي کنند و اساسا اين خشونت با زنان از کجا ناشي مي شود، اظهار مي دارد: "تفکري که زير بناي اين سيستم است اصولا تفکري حقوقي نسبت به زن نيست. اين مسئله را هم قانون اساسي خودشان تائيد مي کند و هم نحوه عملکرد مسئولان و نهادها در اين 28 سال اين قضيه را ثابت کرده است و مسئله مهم ديگري که وجود دارد اين است که آنقدر قانون اساسي رندانه تدوين شده که مجريان با هر حرکتي مي توانند بگويند نه اين قانوني نيست. به عنوان مثال زنان در بند امروز به اصل 27 قانون اساسي استناد مي کنند که "تشکيل اجتماعات و راهپيمايي ها بدون حمل سلاح به شرط آنکه مخل به مباني اسلام نباشد آزاد است"خب تعيين مباني اسلام با چه کساني است؟ با شوراي نگهبان. در هيچ جا تعريف مشخصي از مباني اسلام نوشته نشده است و هيچ کس هم نمي داند. در نتيجه به راحتي مي توانند بگويند اين حرکت متناسب با مباني اسلام آنگونه که ما مي فهميم نبوده است. همانگونه که براي احزاب هم به اصطلاح مي گويند آزاد است اما بايد مجوزش از کميسيون ماده 10 وزارت کشور گرفته شود."

وي در پاسخ به اين سوال که "اينک براي آزادي اين زنان در بند چه بايد کرد"، مي گويد: "در حال حاضر خيلي حرکت به وجود آمده است بسياري از جوانان ايران را مي شناسم که اصلا نخوابيده اند و به انعکاس اخبار مي پردازند. شما اين را هم در نظر بگيريد که اين حادثه در روز يکشنبه که تعطيلات اينجاست رخداده است و اين ميزان بازتاب هم براي امروز بسيار مفيد بوده و از روز دوشنبه تازه بر ميزان ارسال اخبار افزوده خواهد شد. اگرچه مدتي بود که مسئله هسته اي ايران بحث هاي حقوق بشر را به حاشيه رانده بود اما عملکرد دولت جديد به گونه اي بوده است که خود مجددا اين بحث را به ميان آورده است. بنابراين به نظر من بايد دو هدف را همزمان پيگيري کرد. يکي اينکه کليه دستگاه هاي بين المللي از دولت ايران بخواهند سريعا موجبات آزادي زندانيان را فراهم کنند و ديگري اينکه 8 مارس امسال را ساير گروه ها برگزار کنند و اجازه مسکوت ماندن اين روز را در ايران ندهند.

مهرانگيز کار در خصوص ادامه جريان بازداشت فعالين حوزه زنان معتقد است: "حتما يک عده اي از اين زنان را تا پس از 8 مارس نگه خواهند داشت تا مراسمي برگزار نشود. اگر چه هدف اين است اما مطلبي اعلام نشده است. اينک بر ساير انجمن ها که دغدغه هايي از اين دست را ندارند، واجب است مراسمي به مناسبت روز جهاني زن برگزار کنند و در رئوس مطالب خود آزادي هر چه سريعتر اين زندانيان را خواستار شوند چرا که آنان آزادي عمل براي اين اين کار را هم دارند و مي توانند به اصل 27 قانون اساسي استناد کنند. در هر حال اين روز هم روز جهاني است که سازمان ملل متحد هم به رسميت شناخته است پس دانشجويان نيز مي توانند با حمايتشان از اين زنان کمک شاياني به ادامه روند فوق کنند."

وي در پايان گله خود از احزاب سياسي در ايران را به اين گونه مطرح مي کند: "متاسفانه بايد بگويم حرکت زنان در ايران فاقد حمايت نيروهاي سياسي است در حالي که هنوز هم احزاب سياسي نيرومندي در کشور وجود دارند که هم از تريبون مطبوعاتي برخوردارند و هم حداقل جايي را براي برگزاري مراسم دارند. اينان مي توانند روز جهاني زن را برنامه اي برگزار کنند و يا حداقل در برنامه هاي ديگر خود که در اين ايام دارند، اولين سرفصل برنامه هايشان را به خواستن آزادي زندانيان و تغيير نگاه قانون اساسي به زنان اختصاص دهند."