دانا شهسواري
dana.shahsavari@gmail.com

همايش "مطبوعات در بستر جمهوري اسلامي ايران؛ ديروز، امروز چشم‌انداز آينده" توسط انجمن دفاع از آزادي مطبوعات درتالار كتابخانه حسينيه ارشاد برگزار شد. دراين همايش برخي از چهره هاي فرهنگي و مطبوعاتي همچون بهروز گرانپايه، محسن كديور، احمد بورقاني، هادي خانيكي، محمد سيف زاده، عيسي سحرخيز، مجيد تولايي و محسن آرمين به سخنراني پرداختند.

"نسبت آزادي مطبوعات با نظام سياسي در ايران از انقلاب تا اصلاحات" عنوان مقاله و سخنراني بهروز گرانپايه بود که طي آن از جمله مطرح شد: "دوره‌ بازگشت رونق مطبوعاتي در دوره سازندگي شروع شد. اين روند تا جنبش اصلاحات ادامه پيدا كرد كه دوران رونق مطبوعاتي و فضاي بازتر مطبوعاتي است؛ هر چند در آن موقع آزادي مطبوعات به صورت كامل وجود نداشت و همه‌ گروه‌هاي سياسي با تعلقات ايدئولوژيک مختلف قادر نبودند روزنامه منتشر كنند".

حجت الاسلام محسن كديور، سخنران بعدي اين همايش در سخنان خود با اشاره به فضاي قبل و بعد از انقلاب گفت: " هر چند مطبوعات در دوره جمهوري اسلامي، هم به لحاظ كيفي و كمي و هم به لحاظ آزادي خوب بودند ولي اين وضعيت نشان دهنده نمره قابل قبولي نيست".

وي در مقام مقايسه سخنان آيت الله خميني درباره‌آزادي مطبوعات در پاريس و وضعيت مطبوعات پس از انقلاب، گفت: "نسبت به آن سخنان فاصله داريم".

دكتر هادي خانيكي استاد ارتباطات دانشگاه علامه در اين همايش گفت: "متاسفانه درميان نخبگان جامعه به دلايل مختلف هيچ گفت‌وگويي صورت نمي گيرد و به همين ترتيب بين كساني كه در حوزه نظر و آراي روشنفكري، سياست‌ورزي و حوزه مديريت كار مي‌كنند جاي گفت و گو خالي است".

اين استاد دانشگاه افزود: "در جامعه ما نهادها و ساخت ها و حتي پاتوق‌هايي كه شرايط و امكان گفت‌وگو را بين حوزه‌ها فراهم كنند كم است كه اين پيش‌فرض‌ها تنگناهاي موجود در مطبوعات را تشديد كرده است".
وي چنين ادامه داد: "در ايران ميان ساخت قدرت سياسي و توسعه‌ مطبوعات رابطه‌ معني‌داري وجود دارد، بطوريكه در دوره‌هاي توزيع قدرت سياسي، ساختار مطبوعات توسعه يافته و در دوره‌هاي تمركز قدرت سياسي، ساخت مطبوعات توسعه‌ نيافته‌ترشده است".

وي در پايان افزود: "در جامعه ماگفتمان آزادي، گفتمان دوران استقرار نبوده بلكه گفتمان دوران گذار بوده است. به عبارت ديگر آزادي براي از ميدان به در كردن رقيب يا رقبا مطرح بوده است".

دادگاه جرايم مطبوعاتي

سيد محمد سيف‌زاده وكيل دادگستري و وكيل اغلب پرونده هاي مطبوعاتي در اين همايش در قالب مقاله "دادرسي در جرايم سياسي و مطبوعاتي" گفت: "رسيدگي به جرايم سياسي مطبوعاتي در دادسرا و دادگاه‌هاي انقلاب و دادسرا و دادگاه ويژه‌ روحانيت و محاكم خاص نظامي علي‌الاصول غيرقانوني است. علت تاكيد قانونگذار بر محاكم دادگستري خاطره‌ دردآلودي بود كه از نظام سابق دادرسي‌هاي ارتش و تحت سيطره‌ ساواك انجام مي‌پذيرفت".

وي در خصوص محاكم غير علني گفت: "با توجه به اصل 165 قانون اساسي محاكمات بايدعلني انجام ‌شود، مگر آنكه به تشخيص دادگاه، علني بودن آن منافي عفت عمومي باشد يا طرفين دعوا تقاضا كنند كه محاكمه علني نباشد".

عيسي سحر خيز، سخنران ديگر اين همايش، از جمله اظهار داشت: "تاريخ 170 ساله مطبوعاتي ما، انباشته است از دوران اوج و ركود، مملو از مبارزه در راه بسط آزادي و آكنده از فضاي سانسور و خودسانسوري در شرايط حاكميت استبداد و نبود آزادي".

مجيد تولايي، سخنران ديگر همايش مطبوعات، اظهار داشت: "مطبوعات نيز مانند ديگر عرصه هاي كشور همچون صنعت، امنيت، رفاه و.. در درجه پاييني از استاندارد ها قرار دارند و ما نيز براي توسعه آن راهي جز تاكيد بر دموكراسي نداريم".

وي در پايان افزود: "آينده مطبوعات در ايران مانند آينده عرصه هاي ديگر به روند دموكراتيزاسيون گره خورده است. تا دموكراسي در اين كشور رشد نكند ديگر عرصه ها نيز رشدي نخواهند داشت؛از اين رو مطبوعات روند بسيار سختي را پيش رو دارند".

محسن آرمين، سخنران بعدي با اشاره به "افزايش چشمگير مطبوعات آزاد و غيردولتي در حوزه‌هاي مختلف سياسي، اجتماعي، اقتصادي، نهادينه شدن قوانين و ضوابط مطبوعاتي ، تشكيل هيات منصفه‌ مطبوعات، شكل‌گيري نهادهاي صنفي، برگزاري دوره‌هاي كوتاه‌مدت آموزش روزنامه‌نگاري، ، برگزاري سمينارهاي علمي روزنامه‌نگاري و ارتباط مطبوعات و روزنامه‌نگاران كشور با مجامع بين‌المللي مطبوعاتي" را همگي از جمله دستاوردهاي عمر مطبوعات د ر دوران اصلاحات خواند.

وي تاكيد کرد: "اين دوره، دوراني پر فروغ و به يادماندني از فعاليت مطبوعاتي را در فاصله‌ سال‌هاي 1376 – 1379 رقم زد و بنيادهاي مطبوعات را چنان نهادينه و جايگاه مطبوعات را در جامعه چنان استوار ساخت كه برخورد كم سابقه عليه آزادي قلم و بيان در سال‌هاي 79 به بعد نيز علي‌رغم لطمات و خسارات سنگين نتوانست به انحطاط و فروپاشي كيان مطبوعات آزاد بينجامد".

پرسش و پاسخ

در جلسه پرسش و پاسخ اين همايش كه گردانندگي آن بر عهده ماشالله شمس الواعظين بود، ابتدا محسن آرمين در پاسخ به سئوالي در مورد علت عدم ايستادگي مجلس در خصوص مسايل مطبوعاتي گفت: "در آن زمان آقاي كروبي نامه رهبري را به منزله حكم حكومتي تلقي كردند".

وي در ادامه تاكيدكرد: "البته نمي توان گفت ما در مجلس ششم هر كاري مي خواستيم مي توانستيم انجام بدهيم. اساسا بسياري از نمايندگان خارج از ساز و كار هاي اصلاح طلبي بودند و تعهدي نسبت به احزاب اصلاح طلب نداشتند".

در ادامه عيسي سحر خيز در پاسخ به اين سئوال كه در اين فضا بايد چگونه ايستادگي كنيم؟ گفت: "نبايد تسليم شويم. از تسليم شدن به فضاي سانسور و خود سانسوري خودداري كنيم. اگر عقب بكشيم يقينا جناح مقابل مي تواند هر فضايي را به ما تحميل كند".

سحر خيز در ادامه در خصوص تيراژ امروز نشريات گفت: "اكنون حاكميت معتقد است تيراژ مطبوعات چيزي حدود 10 ميليون نسخه در روز است اما اين فعاليت در تابستان 79 كه اوج شكوه آن بود در حدود 3 و نيم ميليون نسخه در روز بود".

وي افزود: "به گمانم تيراژ امروز نشريات ما كمتر از 2 ميليون است".
در ادامه جلسه پرسش و پاسخ دكتر محمد سيف زاده در خصوص شكايت از هيات نظارت بر مطبوعات گفت: "راهكار هيات نظارت در ندادن مجوز نشريات تاكنون غير قانوني بوده است، لذاعملكرد و تصميمات اين هيات قابل پيگيري و شكايت در ديوان عدالت اداري است".

درمان خود سانسوري

در ادامه مجددا محسن آرمين در پاسخ به اين سئوال كه چگونه مي توان خودسانسوري را درمان كرد؟ گفت: "خودسانسوري متاسفانه بسيار ريشه دار است و نمي توان براي رفع آن نسخه اي قاطع پيچيد".
وي افزود: " بايد سقف و آستانه تحمل را در كشور افزايش داد. در اين راه هر چه نهادهاي مدني بيشتر گسترش يابد بيشتر از خودسانسوري فاصله مي گيريم".

سپس عيسي سحر خيز در پاسخ به اين سئوال كه آيا هنوز براي شب نامه ها مي توان نقشي قائل شد؟ گفت: "دوره شب نامه ها گذشته است. اكنون ديگر فناوري پيشرفت كرده است و سايت هاي اينترنتي متولد شده اند".

سحرخيز افزود: " امروز همين وبلاگ ها و sms ها كار شب نامه ها را انجام مي دهند. بنابراين مي بينيم كه اصول همان است اما در شكل تغييرذاتي رخ داده است. "

[متن سخنان احمد بورقاني و عيسي سحرخيز به طور جداگانه آورده خواهد شد]