گپ♦ سينماي ايران
آرتينا وحيد - پنجشنبه 26 بهمن 1385 [2007.02.15]
گپي زده ايم با دو کارگردان از نسل گذشته و امروز سينماي ايران: محمد رضا اصلاني مستن ساز صاحب نام قديمي و مهرداد فريد که از روزنامه سلام نقد نويسي را شروع کرد وحالا فيلم ساز شده است.
حرف هاي محمد رضا اصلاني
روايت مدرن شرقي< /strong>
آقاي اصلاني، درباره سوژه مستند "خاطرات يک هفتاد و پنج ساله" و ساختار سينمايي آن بگوييد.
"خاطرات يک هفتاده پنج ساله"، يک مستند هفتاد و پنج دقيقه اي است که درباره تاريخچه بانک ملي به سفارش اين بانک ساخته شده است. اين فيلم مستند داستاني است و بايک روايت مدرن شرقي با نگاه به نهضت اجتماعي سياسي دوران مشروطه بايک داستان تودرتو چگونگي گشايش بانک ملي درايران راتصوير مي کند.
فيلم سفارشي است. اين موضوع را چگونه پرداخت کرديد تا باعث خستگي تماشاگر نشود؟
سعي کردم يک مستند گزارشي نسازم وسعي کردم با پرداختن شورش مردم ايران دربرابر انگليس وروسيه به عنوان قدرتهاي اقتصادي آن زمان وتصوير جنگ اقتصادي دولت با حمايت ملت کشش وجاذبه هاي دراماتيک در فيلم ايجاد کنم.
فکرمي کنيد چه چيز اين فيلم مي تواند براي تماشاگر جذاب و ديدني باشد؟
تماشاي گوشه اي از تاريخ ايران درزمان مظفرالدين شاه ، محمدعلي شاه واحمدشاه که که زمان کودتاي مجلس اول وشروع مجلس دوم وتشکيل وافتتاح بانک ملي رادرخوددارد مي تواند 75 دقيقه تماشاي فيلم را براي مخاطب جذاب کند.
در باره نمايش دوازده مستند بلند ونيمه بلند درجشنواره امسال براي اولين بارچه فکر مي کنيد؟
تا امروز سينماي مستند يک سينماي حاشيه اي درکشور ما بوده است واختصاص يک بخش رقابتي به فيلمهاي مستند بلنددرجشنواره نشانه اي از پي بردن نسل جديد به اهميت سينماي مستند است.
آيا مي توان اين جريان را يک اتفاق درسينماي مستند دانست که درنهايت به اکران فيلمهاي مستند بلند درايران بينجامد؟
بله. نسل جديد سينماي مستند را يک بخش جدي درسينما ديده ومستند در سايه اين نگاه خودش را براي اکران آماده کرده است.
چه راههايي براي موفقيت سينماي مستند دراکران پيشنهاد پيشنهاد مي کنيد؟
امروز سينماي مستند دردنيا به داستان پردازي نزديک مي شود. چراکه مستندهاي سرراست و، گزارشي وخبري که مورد پسند شبکه هاي تلويزيوني است فاقد جاذبه هاي دراماتيک لازم براي جذب مخاطب است واتفاقا فيلمهاي بلند مستند بااين رويکرد توانسته اند بيش از سينماي داستاني مخاطب جذب کنند. زيرا تماشاگران امروز سينماي داستان پرداز نيز علاقه زيادي به تماشاي داستانهاي تکراري نمي دهند وهمين امراست که سينماي آمريکا را به سمت سينماي داستاني وبنا شده برپايه تفکرات فلسفي سوق داده است. سينماي آمريکا حتي فيلمهاي حادثه اي خود را رنگ وبوي فلسفي مي دهد. به هرحال سينماي مستند دردنيا دگرگون شده ونشان داده است که با درام پردازي مي تواند جماعت متفکر سينما رااغناکند اين اتفاق براي مستندهاي ايراني بيش از هر مستند ديگري ممکن است. زيرا براساس سوژه هاي خاص وويژه اي که درکشورمان براي توليد مستند داريم مي توان مستند هاي خوب ودراماتيک ساخت.
از دگرگوني درسينماي مستند صحبت کرديد. جنبه هاي اين دگرگوني را توضيح دهيد.
مخاطبان عام امروز سينماي ما قشر تحصيلکرده جامعه هستند چراکه امروزتعدادافراد تحصيلکرده درجوامع اکثريت هستند واين اکثريت زماني که درجايگاه مخاطب سينما مطرح مي شوند ديگر به تماشاي داستاني عشقي تکراري علاقه نشان نمي دهند اما مستندهاس جوي ودرام پرداز بريا آنها جالب است واستقبال مخاطب از مستندهاي خارجي "رژه پنگوئن ها"، "يک حقيقت انکارناپذير"و مستند هاي مايکل مور مويد اين ادعاست.
دراين شرايط مستند سازان ما بايد چه کنند؟
دراين شرايط اگر مستندهاي ايراني به روايتگري وداستان پردازي نزديک نشوند به زودي روز مرگ مستندهاي ايراني مي رسد واما در مقابل مستند سازان مي توانند با روايت مدرن مستندات تاريخي وعلمي امروز سينما را که با پست مدرنيته روبرو است به سينماي خود علاقمند کنند.
فاصله مستند سازان ما با توليدکنندگان خارجي چه ميزان است؟
مستند سازان ما چندان عقب نيستند. اما مي توانند با درايت و تفکر و جدي گرفتن ساخت مستند دراين عرصه پيشرو نيز باشند.
فکر مي کنيد فرهنگ تماشاي فيلم مستند درايران به درستي جاي خواهد گرفت؟
اگر مطالعات مخاطب شناسي دراين زمينه به خوبي صورت گيرد حتما اين جنبه از سينماي مستند که مي گوييد شکل خواد گرفت. عرصه هاي فرهنگي تنها جايي است که کشور ما درآن جهان سومي نيست. حتي مي توان گفت که ما يکي ازبزرگترين منطقه هاي فرهنگي جهان هستيم.
حرف هاي مهر داد فريد
فيلم تماشاگران جدي
موضوع فيلم "آرامش درميان مردگان" چيست؟
داستان زني است که همه عمرخود را در قبرستان و ميان مردگان و به دور از مردم سپري کرده است. درست روزي که تصميم مي گيرد به شهربرود و با مردم زندگي کند مي ميرد و از اين تصميم بازمي ماند و به اين ترتيب شخصيت اصلي فيلم به ميان مردگان باز مي گردد.
اين فيلم در راستاي سينماي معناگرا قرار دارد؟
بله. فضاي فيلم معناگرا است و فيلم با تکيه بر مفاهيم معنوي ساخته شده است.
از چه زماني ساخت فيلم را شروع کرديد و از شرايط ساخت فيلم اول بگوييد؟
من از ابتداي تابستان گذشته ساخت اين فيلم را شروع کرده و وباتوجه به شروع به موقع توليد فيلم مشکلي برايم پيش نيامد و اتفاقا درزمان موعد وبه راحتي به جشنواره رسيديم.
ايده اصلي آن از کي درشما به وجود آمد؟
ايده اصلي آن مربوط به سال 81 است و که آن زمان چند باربازنويسي واصلاح شده است. توليد اين فيلم از خرداد ماه 84 شروع شد وتا اواخر بهار به طول انجاميد.
استقبال تماشاگران درآينده را از فيلمتان چگونه پيش بيني مي کنيد؟
اين فيلم براي تماشاگران جدي سينمايي که توقع زيادي از سينما دارند ساخته شده است. بنابراين اگر توضيع مناسبي داشته باشد حتما از استقبال بالايي برخوردار خواهد بود.
"تماشاگران جدي" چه کساني هستند؟
تماشاگراني که دراين سالها با دلخوري سينما را ترک کرده اند وميزان رشد وتعالي لازم را درخود با ديدن فيلمها احساس نکرده اند وجز با ديدن فيلمهاي مناسب حاضر باآشتي با سينما نيستند.
گلاب آدينه مستعان درفيلمتان يکي از بازيهاي متوسط خود را ارائه داد. فکر نمي کنيد از بازيگري با چنين قابليتهاي فراوان وتوانمند مي توانستيد بهتر از اينها بهره بريد؟
من با نظر شما موافق نيستم. ببينيد شما ممکن است در کارهاي قبلي ايشان بازيهاي پر انرژي و اکتيوي را ديده باشيد و با اين زمينه به سراغ بازي ايشان در فيلم من آمده باشيد. ولي خانم آدينه همان چيزي را به اجرا درآوردند که من ازشان خواستم. چهارچوب بازي ايشان در فيلم من بايد همينقدر که ديديد مي بود. شايد ارائه بازي بيشتري ازطرف ايشان نه تنها به روند فيلم کمک نمي کرد که حتي باعث ضربه هم مي شد. درهر حال خانم آدينه بسيار بازيگر سخت گيري در ارائه کارهايشان هستند واتفاقا نظر خودشان درمورد بازي درفيلم من هم همان چيزي است که الان من به شما گفتم.
درباره فيلمهايي که تاکنون ساخته ايد بگوييد.
مستند "دو راهي" را در سال 80 و مستند "بچه هاي افغان" را درسال 81 ساختم که دومي برنده جايزه زيتون طلايي از جشنواره ژاپن و برنده بهترين فيلم ازنگاه مردم درجشنواره انگليس شد وبرنده بهترين فيلم مستند درجشنواره کيش درسال 82 شد. همچنين مستند "مسابقه نقاشي" را درسال 82 ساختم که درخانه فرهنگ هاي جهاني برلين در سال2004 و جشنواره فيلم کودک و نوجوان درسال 82 درتهران اکران شد. "صداي پاي آب" نيز از ديگر فيلمهاي مستند من بود.
درباره حضور پررنگ فيلم اولي ها درجشنواره بيست و پنجم چه نظري داريد؟
وظيفه اصلي اين جشنواره ها يافتن و معرفي استعدادهاي درخشان عرصه فيلمسازي است. به جزبا حضور درجشنواره فيلم فجراين امکان براي ما ايرانيها وجود ندارد. درجشنواره امسال حضور پيشکسوتان کمرنگتر از سالهاي پيش است واين زمينه لازم براي حضور فيلم اولي ها را فراهم کرده است. به هرحال توليد زيادي از فيلمهاي بلند از کارگردانان تازه کار درزمينه توليد فيلم هم يکي ديگر از عوامل اصلي ايجاد اين بخش بوده است.
برنامه بعدي شمادرعرصه سينما چيست؟< /strong>
مطالعه و تلاش بيشتر براي کسب تجارب قوي تر.
