دانا شهسواري
dana.shahsavari@gmail.com

جمع آوري تصاويرو شمائل ائمه و امامان از دسته ها و هيات هاي مذهبي، اتفاقي بود كه محرم امسال را تحت الشعاع خود قرار داد. ماموريتي كه امسال در ماه محرم بر عهده ي نيروي انتظامي گذاشته شده بود، تا زمان تنظيم اين گزارش درگيري و اعتراض مردمي را در پي نداشته است.

به نظر مي رسد اغلب مردم ايران با رضايتمندي يا حداقل بي اعتنايي، به اين اقدام نهادهاي مذهبي چراغ سبز نشان داده بودند. از مدتها قبل، اعتراض هاي بسياري از سوي مردم نسبت به "عزاداريهاي آلوده به خرافات وشرك" بروز يافته بود. از اين گذشته بسياري از علماي اعلام نيز نسبت به نوع عزاداريها و رواج انواع جديد مداحي ها و مرثيه خواني ابراز وحشت كرده بودند. مرثيه هايي كه به گفته ي اين علما بيشتر انسان را به "رقص" وامي داشت تا يادآوري مصيبت امام حسين و ديگر ائمه.

امسال اين اعتراض ها نهايتا تاثير خود را چنان نشان داد كه به طور رسمي اعلام شد، نيروي انتظامي با هيات هاي عزاداري و دستجاتي كه تصاوير منسوب به امام حسين و ديگر ائمه را نصب كرده و همراه داشته باشند برخورد مي کنند.

طبق دستورالعمل جديد كه نيروي انتظامي در اختيار دارد و اين دستورالعمل به تائيد علماي حوزه ي علميه ي قم نيز رسيده است، صورت و چهره ي ائمه و پيامبردر عكس هابايد كاملا سفيد و بدون چشم و لب و دهان باشد.

به همين جهت وقتي گفته شد که ماموران اسپري سفيد رنگي دارند و به صورت شمايل مي پاشند فغان برخي دسته هاي عزاداري بلند شد و آن را حمل بر توهين به ائمه کردند. به همين جهت معاون نيروي انتظامي در سيماي جمهوري اسلامي توضيح داد که ماموران اسپري نمي پاشند تنها تذکر مي دهند اما روزنامه ها نوشتند که ديده اند ماموران اسپري سفيد مي پاشند.

به هر حال هرچند كه هنوز به طور كامل اين تصاوير از ميان مساجد و هيات هاي مذهبي حذف نشده است اما تا ميزان زيادي از تعداد آنها كاسته شده است.

توزيع تصاويري بديع از ائمه در چند ماه گذشته در واقع يكي از محركين اصلي تصميم نهادهاي مذهبي در خصوص حذف پرتره هاي امامان بوده است. در يكي از اين تصاوير امام علي با ذوالفقار به شكلي نشان داده شده است كه برسياره ي زمين احاطه دارد وضمن اين از نوك شمشيرش خون مي چكد.علما و برخي نهادها، اين نوع تصاوير را كار دشمنان اسلام دانسته اند.

برخي معتقدند همچنين اعتراض به ترسيم كاريكاتورهاي (بعضا توهين آميز) حضرت محمد در سال گذشته در برخي كشورهاي اروپايي نيز يكي از عوامل اين تصميم گيري بوده است. بر اساس دستورالعمل جديد هيچ سند تاريخي در مورد تصاوير ائمه و پيامبر وجود ندارد از اين رو چهره ي آنان بايد ناپيدا و سفيد باشد.

قمه زني

نيروي انتظامي از اولين ماه هاي انقلاب مامور شد که از قمه زني جلوگيري کند اما همواره خبر مي رسيد که در نقاط دور روستاها و شهرستان ها و حتي در مناطقي در تهران هم قمه زني در جريان است و اين کشمکش همچنان ادامه دارد. اما امسال در بخشنامه اي که صادر شد، به موارد ممنوع در عزاداري ها يک مورد هم اضافه گرديد: علم گرداني که از قديم ترين عادت مردم در عزاداري محرم است. در هر منطقه و روستائي کسي به اين افتخار مفتخرست که علم بزرگ را مي گرداند. اما امسال دستور رسيد که علم گرداني نشود. کاري که به گفته بعضي از روساي دسته ها نه لازم است و نه ممکن و فقط بر تشنج ها افزون مي کند.

به همين جهت بود که معاون نيروي انتظامي اعلام داشت که اين دستور عمل را امسال اجرا نخواهد کرد. اما جالب اين که سردار به جاي آن که بگويد سال آينده اين بخشنامه اجرا مي شود اعلام داشت که وقفه پيش رو، فرصت خواهد بود تا نيروي انتظامي با جست و جوي روايت و احاديث به بررسي اين موضوع (منع علم گرداني) بپردازد.

از اين گذشته، امسال به دستور نيروي انتظامي هيات ها و دستجات عزاداري امام حسين حق ندارند پس از ساعت 12 شب فعال باشند. ساعت 12 شب از نظر نيروي انتظامي ساعت خاموشي چراغ هاي هيات و ساكت شدن بلند گو ها است. با اين وجود هنوز اغماض هايي ديده مي شود.

در هر حال، گذشته از اعتراض ها، ظاهرا بسياري از شهروندان هم موافقت خود را با اقدامات اخير دستگاه هاي مسوول در مورد مراسم عزاداري نشان داده اند. به نظر مي رسد با اين حساب از سال آينده بسياري از هيات ها و تكيه هايي كه با استفاده از بودجه عمومي فعاليت مي كردند، به شکلي ديگر درخواهند آمد.

حدف عكس ها و ممنوعيت علم گرداني علم هايي كه گاه حتي طولي بيش از 30 متر و صدها كيلو گرم وزن دارند، ار رونق بازار اين هيات ها مي كاهد. از اين گذشته احداث تكيه ها در خيابان ها و معابر مشكلات بسياري را براي ترافيك تهران ايجاد مي كند. اين مساله نارضايتي بسياري از شهروندان را سبب شده است.

برخي تحليل گران معتقدند که علت اصلي همه اين دستورهاي اخير، جلوگيري از نمايش تفاوت هاي شيعيان ايراني با سني هاست که به چنين مراسمي نام "شرک" مي نهند. ظاهرا برخي نهادهاي مسوول معتقدند که "دشمنان" با نمايش آداب و رسوم باستاني عزاداري شيعيان، مخالفت سني ها را جلب خواهند کرد.

ناگفته نماند که انواع متفاوتي از مقررات مربوط به مراسم عزاداري، در عراق هم به اجرا گذاشته شده است.